TY - JOUR T1 - KÜRESELLEŞME BAĞLAMINDA İSLAM’IN YENİ SİVİL TOPLUM SÖYLEMİ ve İNSANİ YARDIM VAKFI İHH AU - Can, İslam PY - 2011 DA - December JF - Muhafazakar Düşünce Dergisi JO - MDD PB - Kadim Yayınları WT - DergiPark SN - 1304-8864 SP - 101 EP - 132 VL - 8 IS - 29-30 LA - tr AB - Küreselleşmeyle birlikte ulus-devlet yapısında gerçekleşen değişimler, iletişim ve haberleşmenin sağladığı imkânlar, devleti siyasî mekanizmada tek aktör ol-maktan çıkarmıştır. Bu değişim ve imkânlar, sivil toplumun etki alanının geniş-lemesine ve öncesinde ulusal düzlemde varlığını devam ettiren bu yapılanmanın artık küresel çapta da kendisine yeni ve etkin bir alan açmasına neden olmuştur. İslam’da sivil toplum anlayışının sorgulandığı bu makalede, sivil toplumun İs-lam düşüncesinde ve toplumlarında varlığına ilişkin tartışmalara yer verilmekle birlikte, İslamî söylemde sivil toplum algısının Batı düşüncesindeki - şimdiki an-lamda kullanılan - sivil toplum anlayışından daha önce de var olduğunu ve fa-kat Batı’daki gelişiminden çok daha farklı mecralarda geliştiği vurgulanmak-tadır. İslam ve sivil toplum ilişkisinde Osmanlı dönemi üzerinden yapılan tartışmaların, başlangıcını Osmanlı döneminden değil de Hz. Peygamber döneminden itibaren başlatılması gerektiği üzerinde durulmaktadır. Ayrıca tarihsel süreçte İslam’ın sivil toplum söylemleri tartışılarak küresel bir sivil toplum örgütü olan İHH’nın (İnsani Hak ve Hürriyetler Vakfı) uluslararası düzlemde yürüttüğü sivil toplum politikası üzerinden İslam’ın yeni sivil toplum söylemi oluşturulmaya çalışılmaktadır. KW - Küreselleşme KW - İslam KW - Sivil Toplum KW - İHH KW - Hılf’ul Füdul KW - Medine Kesivası CR - AKTAY, Yasin, ‚İslamcı Politik Teolojinin Seyir Notları‛, Modern Türkiye’de Siyasî Düşünce cilt 9/Dönemler ve Zihniyetler, (Editör: Ömer Laçiner), İleti-şim yayınları, İstanbul, 2009 CR - ________, ‚Amerika’da Sivil Toplum ve Sivil Dinin Temelleri‛, Sivil Toplum Der-gisi, sayı: 4, İstanbul, 2003 CR - ________,& Diğerleri, ‚İslamî Eğilimli Sivil Toplum Kuruluşları‛, Modern Türkiye’de Siyasî Düşünce Cilt 6/ İslamcılık, (Editör: Yasin Aktay). İletişim ya-yınları, İstanbul, 2004 CR - ________, ‚Türkiye ve Ortadoğu’da Sivil Toplum Tartışmaları: Sivil, ‘Mivil’ yada ‘Tivil’ Toplum‛, Sivil Toplum Dergisi, sayı:3, İstanbul, 2003 CR - ________, & B. Tabakoğlu & A. Serdar; Sivil Toplumun ve Katılımın Güç-lendirilmesinde Sivil Toplum Kuruluşlarının Rolü Projesi, ODTÜ FEF Sos-yoloji, Ankara, 2002 CR - ALİOĞLU, Mehmet, Hz. Muhammed (s.a.s) – Siyer-i Nebi, Konevi-Der Yayınları, Konya, 2009 CR - ALKAN, Mehmet Ö., ‚Sivil Toplum Kurumlarının Hukuksal Çerçevesi 1839 – 1945‛, Tanzimat’tan Günümüze İstanbul’da STK’lar, (Editörler: A.N. Yücekök, İ. Turan, M.Ö. Alkan), Tarih Vakfı Yayınları, İstanbul, 1998 CR - ALTAN, Mehmet, ‚Küreselleşmenin Ekonomik Boyutları‛, Küreselleşme, İslam Dünyası ve Türkiye, İSAV İlmi Toplantılar Dizisi – 38, İstanbul, 2001 CR - ALTUN, Fahrettin, ‚Teknolojik Determinizm ve Bir Muhalefet İmkanı Olarak İnternet‛, Sivil Toplum Dergisi, sayı: 3, İstanbul, 2003 CR - ARABACI, Ahmet, ‚Küresel Sivil Toplum Ağlarına Doğru: Küresel Düzlemde ve Avrupa Birliği’nde Çevreci Gruplar‛, Sivil Toplum Dergisi, sayı: 3, İstanbul, 2003 CR - ARI, Salih, ‚Hılfu’l-Füdul Cemiyetinin Sosyal Dayanışmadaki Rolü‛, Yüzüncü Yıl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, sayı: 2, Van CR - ARSLANEL, M. Nazan, ‚Sivil Toplum, İslamîyet ve Demokrasi‛, Kamu Hukuku Arşivi Dergisi, Eylül 2006 sayısı, İstanbul CR - ASLAN, Adnan, ‚Küreselleşme ve Din‛, Küreselleşme, İslam Dünyası ve Türkiye, İSAV İlmi Toplantılar Dizisi – 38, İstanbul, 2001 CR - ASLANOĞLU, Rana A., ‚Bir Kültürel Karışım Olarak Küreselleşme‛, Küresel-leşme Sivil Toplum ve İslam, Der. A. Yaşar Sarıbay, E. Fuat Keyman, Vadi Yayınları, İstanbul, 1998 CR - BULAÇ, Ali, Din, Devlet ve Demokrasi, Zaman Kitap Yayınları, İstanbul, 2001 CR - ________, ‚Medine Vesikası Hakkında Genel Bilgiler‛, Birikim Dergisi, sayı: 38 – 39, İstanbul, 1992 CR - ________, ‚Medine Vesikası ve Yeni Bir Toplum Projesi – Tarihsel ve Sosyal Çev-re‛, Modern Türkiye’de Siyasî Düşünce Cilt: 6/ İslamcılık, (Editör: Yasin Aktay), İletişim yayınları, İstanbul, 2004 CR - CİHAN Ahmet, İlyas Doğan, Osmanlı Toplum Yapısı ve Sivil Toplum, 3F yayınevi, İstanbul, 2007 CR - ÇAHA, Ömer, ‚Globalleşme, İslam Dünyası ve Müslümanlar‛, Küreselleşme, İs-lam Dünyası ve Türkiye, İSAV İlmi Toplantılar Dizisi – 38, İstanbul, 2001 CR - ________, Sivil Toplum, Aydınlar ve Demokrasi, Plato Film yayınları, İstanbul, 2008 CR - ________, ‚Bir Kez Daha Sivil Toplum Üzerine‛, Sivil Toplum Dergisi, sayı:1, İs-tanbul, 2003 CR - DEMİROVİÇ, Alex, ‚Hegemonya ve Sivil Toplum: Kamusallık Kavramı Üze-rine Eleştiri-Ötesi Düşünceler‛, çev: İlker Ataç, Praksis Dergisi, sayı: 10, İstanbul, 2003 CR - DOĞAN, İlyas, ‚Türkiye’de Tek Partili Dönemde Sivil Toplum‛, Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi, sayı: 9, 2007 CR - DOĞAN, İlyas, Özgürlükçü ve Totaliter Düşünce Geleneğinde Sivil Toplum, Alfa yayınları, İstanbul, 2002 CR - EFELER, Kadir, ‚God-Father Devlet Anlayışı ve Küresel Sivil Toplum‛, Sivil Toplum Dergisi, sayı:3, İstanbul, 2003 CR - EMREALP, Sadun, ‚Yerel Yönetimler ile Sivil Toplum Kuruluşları Arasındaki İşbirliği‛, Merhaba Sivil Toplum, Der: Taciser Ulaş, Helsinki Yurttaşlar Derneği, İstanbul, 1998 CR - ERTÜRK, Devrim, Bireyden Cemaate Sivil Toplum, Dumlupınar Üniversitesi Sos-yal Bilimler Enstitüsü (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Kütahya, 2005 CR - ESER, Mithat, ‚Hz. Peygamber’in Zulmü Engelleme Amaçlı Hılfu’l-Füdul’a Ka-tılması‛, Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, XIII/2 – 2009, Sivas CR - GANNUŞİ, Raşit, Laiklik ve Sivil Toplum, çev: Gülşen Topçu, Mana Yayınları, İs-tanbul, 2010 CR - GELLNER, Ernest, Conditions of Liberty: Civil Society and Its Rıvals, Penguın Press, New York, Londra, 1994 CR - GÖZEN, Ramazan, ‚Batıda İslam’ın Yükselişi – Müzakere‛, Küreselleşme, İslam Dünyası ve Türkiye, İSAV İlmi Toplantılar Dizisi – 38, İstanbul, 2001 CR - HATİPOĞLU, Nihat, ‚Dünyanın Hılfu’l Füdul’a İhtiyacı Var‛, Hürriyet Gaze-tesi (16.07.2010 tarihli köşe yazısı), http://www.hurriyet.com.tr/ yazar-lar/15330149.asp., (erişim tarihi: 17.08.2001) İHH YAYINLARI CR - ________,Lübnan, İç Savaşların Gölgesinde, Zahide Tuba Kor, İHH Yayınları İslam Coğrafyası Serisi, İstanbul, 2006 CR - ________,Açe, Güneydoğu Asya’da Bir İslam Beldesi, Adil Yurtkuran, İHH Yayınları İslam Coğrafyası serisi, İstanbul, 2006 CR - ________,Çeçenistan, Yasak Ülke Kayıp Vicdan, Edisyon, İHH Yayınları, No:7, İs-tanbul, CR - ________,Azerbaycan, Kadim Coğrafyanın Genç Ülkesi, Aslıhan Akman, İHH Yayın-ları İslam Coğrafyası Serisi, İstanbul, 2006 CR - ________,Afrika Menekşesi, Tanzanya, Asuman Kalufya, İHH Yayınları, Hatırat dizisi – 2, İstanbul, 2006 CR - ________,Batıtrakya, Meriç’in Öbür Yakası, Fatma Tunç Yaşar, İHH Yayınları İs-lam Coğrafyası Serisi, İstanbul, 2006 CR - ________,Doğu Türkistan, İpek Yolu’nun Mahzun Ülkesi, Ahsen Utku, İHH Yayın-ları İslam Coğrafyası Serisi, İstanbul, 2006 CR - ________,Zengin Kıtanın Açlık Öyküsü, Afrika, İHH Yayınları İlmi Toplantılar Se-risi, İstanbul, 2007 CR - ________,Tarihin Tanığıyım, Bir Filistinli Diplomatın Hayatı, Khalil, Fayez, İHH Yayınları, İstanbul, 2001 CR - İNALCIK, Halil, ‚Tarihsel Bağlamda Sivil Toplum ve Tarikatlar‛, Küreselleşme, Sivil Toplum ve İslam, Vadi Yayınları, Der: Fuat Keyman, A.Yaşar Sarıbay, Ankara, 1998 CR - KALDOR, M., Global Civil Society: An Answer to War, Cambridge: Polity, 2003 CR - KARAGÜL, İbrahim, ‚İslam Coğrafyası Kendi Devrimine Hazırlanıyor‛, (Musa Argüç’ün İbrahim Karagül ile Yaptığı Röportaj), Vuslat Dergisi, sayı:59, İstanbul, 2006 CR - KEANE, John, ‚Sivil Toplum ile Devlet Arasındaki Ayrımın Kökenleri ve Geli-şimi 1750 – 1850‛, Sivil Toplum ve Devlet – Avrupa’da Yeni Yaklaşımlar, Der: John Keane, Çev: Ahmet Çiğdem, Mehmet Küçük, Levent Köker vd., Ayrıntı Yayınları, İstanbul, 1993 CR - ________, ‚Demokrasi ve Sivil Toplum: Avrupa’da Sosyalizmin Açmazları‛, Toplumsal ve Siyasal İktidarın Denetlenmesi Sorunu ve Demokrasi Beklentile-ri Üzerine, Çev: Necmi Erdoğan, Ayrıntı Yayınları, İstanbul, 1994 CR - KILAVUZ, U. Murat, ‚Küreselleşen Dünyada Din‛, Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, cilt: 11, sayı: 2, Bursa, 2002 CR - KORAL, Nurhan, ‚Bir Sivil Toplum Kuruluşu Olarak Türkiye Teknoloji Geliş-tirme Vakfı‛, II. Sivil Toplum Kuruluşları Sempozyumu Sivil Toplum Ku-ruluşları – Üç Sempozyum, Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı, İstanbul, 1998 CR - KOTAN, Muhammed, Küresel Bir Sivil Toplum Olarak İHH, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Kon-ya, 2010 CR - KÖKTAŞ, Emin, ‚Medine Vesikası Post-Modern Bir Sivil Toplum Olabilir mi?‛, Bilgi ve Hikmet Dergisi, Bahar Sayısı, İstanbul, 1994 CR - MARDİN, Şerif, Din ve İdeoloji, İletişim Yayınları, İstanbul, 1992 CR - OCAK, A. Yaşar, ‚Osmanlı ‘Resmi (Yahut İmparatorluk)’ İdeolojisi‛, Doğu Batı Dergisi, sayı: 29, Ankara, 2004 CR - ROBERTSON, Roland, Küreselleşme-Toplum Kuramı ve Küresel Kültür, çev. Ümit Hüsrev Yolsal, Bilim ve Sanat Yayınları, Ankara, 1999 CR - SARIBAY, A. Yaşar, E. Fuat KEYMAN, ‚Giriş: Küreselleşme, Siyaset ve Top-lumsal Yaşam‛, Küreselleşme Sivil Toplum ve İslam, Der. A. Yaşar Sarıbay, E. Fuat Keyman, Vadi Yayınları, İstanbul, 1998 CR - ________, ‚Küreselleşme, Postmodern Uluslaşma ve İslam‛, Küreselleşme Sivil Toplum ve İslam, Der. A. Yaşar Sarıbay, E. Fuat Keyman, Vadi Yayınları, İstanbul, 1998 CR - ________, ‚Türkiye’de Sivil Toplum ve Demokrasi‛, Küreselleşme Sivil Toplum ve İslam, Der. A. Yaşar Sarıbay, E. Fuat Keyman, Vadi Yayınları, İstanbul, 1998 CR - SCHOLTE, Jan Aart, Küreselleşme ve Sivil Toplum, Sivil Toplum ve Demokrasi Kon-ferans Yazıları, İstanbul Bilgi Üniversitesi Sivil Toplum Kuruluşları Eği-tim ve Araştırma Birimi, İstanbul, 2005 CR - SUNAR, Lütfi, ‚Küreselleşen Sivil Toplumun Öncüsü: Uluslararası Af Örgütü‛, Sivil Toplum Dergisi, sayı: 3, İstanbul, 2003 CR - ŞAHİN, Köksal, ‚Küreselleşme Demokrasiyi Güçlendiriyor mu?‛, Akademik İn-celemeler Dergisi, cilt: 1, sayı: 2, İstanbul, 2006 CR - TEZCAN, Levent, ‚İslamcılık ve Toplumun Kurgusu‛, Modern Türkiye’de Siyasî Düşünce Cilt 6/ İslamcılık, (Editör: Yasin Aktay), İletişim Yayınları, İs-tanbul, 2004 CR - TOSUN, Gülgün, Demokratikleşme Perspektifinden Devlet- Sivil Toplum İlişkisi, Al-fa Yayınları, İstanbul, 2001 CR - TUNÇAY, Mete, ‚Sivil Toplum Kuruluşlarıyla İlgili Kavramlar‛, Sivil Toplum Dergisi, sayı: 1, İstanbul, 2003 CR - VERGİN, Nur, Din, Toplum ve Siyasal Sistem, Bağlam Yayıncılık, İstanbul, 2000 CR - YAVUZ, Hilmi, İslam ve Sivil Toplum Üzerine Yazılar, Boyut Yayıncılık, İstanbul, 1999 CR - YELKEN, Ramazan, ‚Türkiye’de Devlet Eksenli İnsan Hakları Söyleminden Si-vil Toplum Eksenli İnsan Hakları Söylemlerine Geçiş (İHD ve MAZLUMDER ÖRNEĞİ)‛, İnsan Hakları Araştırmaları Dergisi, sayı: 8, İstanbul, 2005 CR - YILDIRIM, Bülent, ‚Av. Bülent Yıldırım İle İHH Hakkında‛, (www.islammedya.com’un Bülent Yıldırım ile yaptığı ropörtaj), bkz. http://www.islammedya.com/roportaj, (erişim tarihi: 10. 01. 2008) CR - ________, ‚Filistin Meselesi Salt Bir Vatan Meselesi Değildir!‛, (Cevdet Kılıç-lar’ın Bülent Yıldırım ile yaptığı röportaj),bkz. http://insaniyardim. ihh.org.tr/37.-sayi/roportaj, (erişim tarihi: 14. 09. 2011) CR - ________, ‚Mavi Marmara Olayı Hakkında‛ (Bülent Yıldırım’ın İsrail’in Kanal 10 Televizyonuna verdiği röportaj), bkz. http://www.on5yirmi5.com/genc/haber.20155/, (erişim tarihi: 14. 09. 2011) CR - ________, ‚Lübnan’da Oyunu Biz Bozduk!‛, (Fadime Özkan’ın Bülent Yıldırım ile yaptığı röportaj), Yenişafak Gazetesi, Yayın tarihi: 05. 09. 2006, Eri-şim tarihi: 14. 09. 2011 CR - ________, ‚Mavi Marmara Özgürlüğü ve Direnişi Öğretti‛, (Ziya Gündüz’ün Yıldırım ile yaptığı röportaj), Vuslat Dergisi, sayı: 121, İstanbul, 2011 CR - YILDIRIM, Yılmaz, Şerif Mardin Düşüncesi Işığında Türk Modernleşmesi Açısından Sivil Toplum ve Osmanlı Kaynakları, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniver-sitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (yayımlanmamış doktora tezi), İstanbul, 2007 CR - YILDIZ, Özkan, Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği’nin Epistemolojik Düzeyi, Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayımlanmamış Doktora Tezi), İzmir, 2004 UR - http://dergipark.org.tr/tr/pub/muhafazakar/issue//701660 L1 - http://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1000968 ER -