TY  - JOUR
T1  - Sarı Abdullah’ın Düstûru’l-İnşâ’sındaki Serdarlık Beratları
TT  - Berats of the Serdarlik in the Düstûru’l-İnşâ of Sarı Abdullah
AU  - Bayram, Fatih
PY  - 2020
DA  - June
Y2  - 2020
DO  - 10.16947/fsmia.758023
JF  - FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi
PB  - Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi
WT  - DergiPark
SN  - 2147-3153
SP  - 1
EP  - 32
IS  - 15
LA  - tr
AB  - Bu makalede, üç serdarlık beratı incelenmektedir. Serdarlık beratı, padişah tarafındansadrazama ya da bir vezire Osmanlı ordusuna ya da donanmasına kumanda etmeyetkisi tevcih eden bir belgedir. Bu belgelerin birkaç örneği, Osmanlı sultanlarının yaptığıatamaları ve yazışmaları bir araya getiren reisülküttap Sarı Abdullah (ö. 1660)’ınmünşeâtında yer almaktadır. İlk belge, Hâfız Ahmed Paşa’nın kapudan-ı deryâ olarakatanmasıyla ilgilidir. İkinci belge ise Sadrazam Kuyucu Murad Paşa’nın Şark Cephesi’neserdar olarak atanmasıyla ilgilidir. Bu belge, Sultan I. Ahmed’in yaşlı sadrazamına karşıolan büyük saygısının bir delili olarak görülebilir. Üçüncü belge ise Vezir İbşir MustafaPaşa’nın Macaristan cephesine komutan olarak atanmasıyla ilgilidir. Bu belgeler, Osmanlılar’ınXVII. asrın ilk yarısında Safevîler’i ve Macarlar’ı nasıl algıladıklarını görmekaçısından vazgeçilmezdir. Bu makale, ihmal edilen bir kaynak olan serdarlık beratlarınıXVII. yüzyıl Osmanlı İmparatorluğu’na ilgi duyan tarihçilerin dikkatine sunmayı amaçedinmektedir. Bu vesikalarda Osmanlı sultanının çağdaş devletleri ve olayları tarihî birkavrayışla nasıl algıladığını gördüğümüzü kolaylıkla iddia edebiliriz.
KW  - Hâfız Ahmed Paşa
KW  - İbşir Mustafa Paşa
KW  - Kuyucu Murad Paşa
KW  - Macaristan
KW  - Nef´î
N2  - In this article, three appointmental documents called serdarlık beratı have been examined.Serdarlık beratı is a kind of document which was bestowed by the Ottoman sultanto the grand vizier or to one of the viziers in order to appoint him as the commander-in-chiefof the Ottoman army or admiral-in-chief of the Ottoman navy. A few examples ofthese documents are kept in the reisülküttâb Sarı Abdullah (ö. 1660)’s münşeât, collectionof imperial edicts and correspondences of the Ottoman sultans. The first document is relatedto the appointment of Hâfız Ahmed Paşa as Admiral-in-Chief of the Ottoman Navy.The second document is related to Vizier Kuyucu Murad Paşa’s appointment as the Commander-in-Chief of the Ottoman Army in the Eastern Front. This document can be seen asan evidence of Sultan Ahmed I’s reverence for his old Grand Vizier. The third documentis related to the vizier İbşir Mustafa Paşa’s appointment as the commander-in-chief ofthe Ottoman army in Hungary. These documents are an indispensable source in terms ofhow the Ottomans viewed the Safavids and Hungarians in the first half of the seventeenthcentury. The article aims at introducing a neglected source, i.e. serdarlık berats, to thehistorians who are interested in the seventeenth-century Ottoman empire. It can safely beargued that the Ottoman sultans addressed their perception of the contemporary states andevents with a historical insight in these imperial edicts.
CR  - Aktepe, M. Münir, “İpşir Mustafa Paşa (ö. 1065/1655),” DİA, cilt 22, 2000.
Amanat, Abbas, Iran: Modern History, New Haven & London, Yale University
Press, 2017.
Aytekin, Ülker, “Sarı Abdullah Efendi ve Mesnevi-i Şerif Şerhi”, (Yayımlanmamış
Doktora Tezi), Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul,
2002.
Bayerle, Gustav, ed., The Hungarian Letters of Ali Pasha of Buda, 1604-
1616, Budapest, Akadémiai Kiadó Yayınları, 1991.
Bayram, Fatih, “Sultan I. Ahmed Tarafından Malkoçoğlu Ali Paşa’ya Tevcih
Edilen Serdarlık Beratı”, Dîvân: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi, cilt 23,
sayı 44, Haziran 2018.
Bostan, İdris, Osmanlı Bahriye Teşkilatı: XVII. Yüzyılda Tersâne-i Âmire, Ankara,
Türk Tarih Kurumu, 2003.
_______, Osmanlılar ve Deniz: Deniz Politikaları, Teşkilat, Gemiler, 3. bs.,
İstanbul, Küre Yayınları, 2010.
_______, “Kapudan Paşa: Osmanlılar’da Deniz Kuvvetlerinin Başı ve İdarecisi”,
DİA, cilt 24, 2001.
COA, DVNS. MHM. d, 19/316, 12 Safer 980 (24 Haziran 1572).
COA, DVNS. MHM. d, 19/547, 26 Rebiülevvel 980 (6 Ağustos 1572).
COA, DVNS. MHM. d, 61/178, 6 Ramazan 994 (21 Ağustos 1586).
COA, DVNS. MHM. d, 71/426, 29 Şevval 1001 (29 Temmuz 1593).
Çobanoğlu, Ahmet Vefa, “Kuyucu Murad Paşa Külliyesi”, DİA, cilt 26, 2002.
Emecen, Feridun M., “Çağdaş Osmanlı Kaynaklarında Uzun Savaşlar ve Zitvatorok
Antlaşması ile İlgili Algılama ve Yorum Problemleri”, Osmanlı Araştırmaları,
cilt XXIX, 2007.
_______, Osmanlı Sultanları II, II. Selim’den Sultan İbrâhim’e (1566-1648),
Ankara, İSAM Yayınları, 2016.
Evliya Çelebi, Seyâhatnâme (indeksli tıpkıbasım), haz. Seyit Ali Kahraman,
cilt 1, Ankara, TTK, 2003.
Evliya Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliya Çelebi Seyahatnâmesi,
haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, cilt 1, İstanbul, YKY,
2011.
Gök, Nejdet, “Beylikler Döneminden İtibaren Osmanlı Diplomatikasında
Berat Formu”, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler
Enstitüsü, İstanbul, 1997.
_______, “Osmanlı Beratları Kapsamında Diplomatika İlmi veya ‘İlm-i
İnşa’”, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, sayı 20, 2008.
_______, Osmanlılar-I: Devlet-Bürokrasi: Teşkilat, Diplomatika, İstanbul,
Kriter Yayınları, 2016.
Gökbilgin, M. Tayyib, Osmanlı Paleografya ve Diplomatik İlmi, İstanbul,
Enderun Yayınları, 1992.
Gül, Abdulkasim, Celâlikıran Kuyucu Murad Paşa, İstanbul, Klasik Yayınları,
2018.
Gültaş, Serhat, “Sarı Abdullah Efendi’nin Hayatı, Eserleri ve Tasavvufî Görüşleri”,
(Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler
Enstitüsü, Bursa, 2014.
İmâm Nevevî, Riyâzü’s-Sâlihîn: Peygamberimizden Hayat Ölçüleri, tercüme
ve şerh M. Yaşar Kandemir –İsmail Lütfi Çakan – Raşit Küçük, c. 4, İstanbul,
Erkam Yayınları, 2010.
İnalcık, Halil, “Köy, Köylü ve İmparatorluk”, Osmanlı İmparatorluğu: Toplum
ve Ekonomi, İstanbul, Eren Yayıncılık, 1996.
İşbilir, Ömer, “Kuyucu Murad Paşa (ö. 1020/1611)”, DİA, cilt 26, 2002.
Kahraman, Seyit Ali, Osmanlı Çiçekçileri ve Çiçekleri, İstanbul, İstanbul
Büyükşehir Belediyesi Yayınları, 2014.
Kâtib Çelebi, Tuhfetü’l-Kibâr fî Esfâri’l-bihâr, haz. İdris Bostan, ed. Mustafa
Çiçekler, Ankara, Türkiye Bilimler Akademisi, 2018.
Köprülü, Orhan F., “Hâfız Ahmed Paşa (ö. 1041/1632),” DİA, cilt 15, 1997.
Kur’ân-ı Kerîm ve Açıklamalı Meâli, haz. Hayrettin Karaman – Ali Özek –İbrahim
Käfi Dönmez - Mustafa Çağrıcı – Sadrettin Gümüş – Ali Turgut, Ankara,
Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2003.
Kütükoğlu, Bekir, Osmanlı-İran Siyasî Münâsebetleri, İstanbul, İstanbul
Fetih Cemiyeti Yayınları, 1993.
Kütükoğlu, Mübahat S., “Berat,” DİA, cilt 5, 1992.
_______, Osmanlı Belgelerinin Dili (Diplomatik), İstanbul, Kubbealtı Yayınları,
1998.
Mehmed Süreyya, Sicill-i Osmani, Osmanlı Ünlüleri, haz. Nuri Akbayar –Seyit
Ali Kahraman, cilt 2, İstanbul, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 1996.
Mustafa Sâfî, Zübdetü’t-tevârîh, yay. İbrahim Kara Çuhadar, c. 2, Ankara,
TTK Yayınları, 2003.
Naîma Mustafa Efendi, Tarih-i Na´ima, haz. Mehmet İpşirli, c. 2, Ankara,
TTK Yayınları, 2007.
Nef´î Ömer Efendi, Nef´î Dîvânı, yay. Metin Akkuş, Ankara, Akçağ Yayınları,
1993.
Nev´îzâde Atâyi, Hadâ’iku’l-Hakâ’ik fî Tekmileti’ş-Şakâ’ik, haz. Suat Donuk,
ed. Derya Örs, cilt 2, İstanbul, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı,
2017.
Özcan, Abdülkadir, “Feridun Ahmed Bey (ö. 991/ 1583)”, DİA, cilt 12, 1995.
_______, İmparatorluk Çağının Osmanlı Sultanları III: IV. Mehmed’den III.
Osman’a (1648-1757), İstanbul, İSAM Yayınları, 2018.
_______, “Serdar,” DİA, c. 36, 2009.
Peçevî İbrahim Efendi, Tarîh-i Peçevî, önsöz ve indeks Fahri Ç. Derin, Vahit
Çabuk, c. 2, İstanbul, Enderun Kitabevi, 1980.
Quinn, Sholeh A., Shah ´Abbas: The King who Refashioned Iran, London,
Oneworld Publications, 2015.
Sarı Abdullah Efendi, Düstûru’l-İnşa, Beyazıt Kütüphanesi Yazma Eser Koleksiyonu,
no. 5880.
_______, Düstûru’l-İnşâ, Süleymaniye Kütüphanesi Nûruosmaniye Koleksiyonu
no. 4303.
Tak, Ekrem - Aydın, Bilgin, Arz, Marûz, İlâm: Osmanlı Diplomatikasında
Belge Formlarının Değişimi Üzerine Bir İnceleme, İstanbul, İstanbul Medeniyet
Üniversitesi Yayınları, 2018.
Taşkın, Nuri, “Osmanlı Diplomatikasında Mülknameler”, (Yayımlanmamış
Yüksek Lisans Tezi), Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul,
2012.
Tek, Abdurrezzak, Melâmet Risâleleri: Bayrâmî-Melâmiliği’ne Dair, Bursa,
Emin Yayınları, 2007.
Uzunçarşılı, İsmail Hakkı, Osmanlı Devletinin Merkez ve Bahriye Teşkilâtı,
Ankara, TTK Yayınları, 1988.
_______, Osmanlı Tarihi, cilt 3, kısım 2, Ankara, TTK Yayınları, 2011.
Yılmaz, Mehmet Şakir, “ ‘Koca Nişancı’ of Kanuni: Celalzade Mustafa Çelebi,
Bureaucracy and ‘Kanun’ in the Reign of Suleyman the Magnificent (1520-
1566)”, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Bilkent Üniversitesi Ekonomi ve Sosyal
Bilimler Enstitüsü, Ankara, 2006.
UR  - https://doi.org/10.16947/fsmia.758023
L1  - https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1169245
ER  -