TY - JOUR T1 - Epikarstik Kuşağın Denetiminde Gelişmiş Mağara Örneği Olarak: İkiz İncirli Çengirek (Marmaris - Muğla) TT - İkiz İncirli Çengirek as an Example for Caves Formed Under the Control of Epikarstic Zone (Marmaris–Muğla) AU - Günhan, Ümit AU - Öner, Ertuğ PY - 2022 DA - January DO - 10.26650/JGEOG2021-896683 JF - Journal of Geography PB - İstanbul Üniversitesi WT - DergiPark SN - 1305-2128 SP - 197 EP - 216 IS - 43 LA - tr AB - Bozburun Yarımadası’nda gerçekleştirilen mağara araştırmalarında, keşfedilen çok sayıdaki mağaradan biri olan İkiz İncirli Çengirek’in speleojenetik (mağara oluşum kökeni ve süreci) olarak epikarstik kuşakta işleyen süreçler ile oluşmuş bir mağara olduğu anlaşılmıştır. Uzun süre aşınım halinde olan bölgede, tektonik zayıf direnç çizgileri oldukça fazla olması ve mağara oluşumu için uygun iklim koşullarının ve litolojinin bulunması, çok sayıda mağaranın oluşmasını sağlamıştır. Türkiye’de yapılan speleojenetik araştırmalarda, epikarstik kuşağın rolüne yeteri kadar değinilmemiştir. İkiz İncirli Çengirek ise epikarstik kuşakta işleyen süreçlerin, mağaranın oluşum ve gelişimindeki rolüne iyi bir örnek oluşturmaktadır. Mağara, Pliyo-Pleyistosen’de meydana gelen tektonik hareketler sonucu oluşan tektonik zayıflıkları kullanmış ve epikarstik kuşakta meydana gelen damlama ve süzülme süreçlerinin kontrolünde derinleşmiş ve şekillenmiştir. Mağara, uygun ortam şartları sunmasıyla, Lyciasalamandra flavimembris türüne ait çok sayıda bireye, Dolichopoda sp. cinsine ait çok sayıda mağara çekirgesine ve türü belirlenememiş yarasa, akrep ve örümcek gibi diğer canlılara da ev sahipliği yapmaktadır. KW - Epikarst Kuşağı KW - Marmaris-Bozburun KW - İkiz İncirli Çengirek KW - Speleoloji KW - Mağara Bilimi N2 - During the cave research in Bozburun Peninsula, it was understood that İkiz İncirli Çengirek (cave), one of the many caves discovered, was formed by speleogenetic processes at the epikarstic zone. The formation of many caves in the Bozburun Peninsula region is due to the numerous weak tectonic lineations, suitable climatic conditions, lithology needed for cave formation, and exposure to long-time denudation. Speleogenetic researches carried out in Turkey ignored the role of the epikarstic zone. İkiz İncirli Çengirek is an excellent example for evaluating the impacts of processes in the epikarstic zone on the speleogenesis of the cave. Tectonic weaknesses occurred as a result of tectonic movements during the İkiz İncirli Çengirek formed through tectonic weaknesses that happened as a result of tectonic movements during the Plio– Pleistocene, provided the necessary conditions for the formation of İkiz İncirli Çengirek Cave at that location. Dripping and water-film action in the epikarstic zone under the control of fluviokarstic processes shaped and deepened the morphological structure of the cave. As a result of favorable environmental conditions, the cave is home to many species of Lyciasalamandra flavimembris, cave grasshoppers belonging to the Dolichopoda sp. genus, and other organisms, such as bats, scorpions, and spiders whose species are yet to be identified. CR - Angelier, J. (1978). Tectonic evolution of the Hellenic Arc since the late Miocene. Tectonophysics, 49(1-2), 23-36. https://doi.org/10.1016/ 0040-1951(78)90096-3 google scholar CR - Angelier, J., Dumont, J. F., Karamanderesi, H., Poisson, A., Şimşek, Ş., & Uysal, Ş. (1981). Analyses of fault mechanisms and expansion of southwestern Anatolia since the late Miocene. Tectonophysics, 75(3-4), T1-T9. https://doi.org/10.1016/0040-1951(81)90271-7 google scholar CR - Angelier, J., Lyberis, N., Le Pichon, X., Barrier, E., & Huchon, P. (1982). The tectonic development of the Hellenic arc and the Sea of Crete: a synthesis. Tectonophysics, 86(1-3), 159- 196. https://doi. org/10.1016/0040-1951(82)90066-X google scholar CR - Atalay, I. (1997). Red Mediterranean soils in some karstic regions of Taurus mountains, Turkey. Catena, 28(3-4), 247-260. https://doi. org/10.1016/S0341-8162(96)00041-0 google scholar CR - Atalay, I. (1999). Land use in the karstic lands in the Mediterranean region. International Journal of Speleology, 28(1), 111-118. http:// dx.doi.org/10.5038/1827-806X.28.1.8 google scholar CR - Aygen, T. (1984). Türkiye Mağaraları (Turkish Caves). İstanbul: Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu Yayınları. google scholar CR - Bakalowicz, M. (2004). The epikarst, the skin of karst. In: Jones, W.K., Culver, D.C. and Herman, J.S. (Eds.) - Epikarst. Special Publication 9. Charles Town, WV: Karst Waters Institute: 2(1), 16-22. google scholar CR - Bakalowicz, M. (2019). Epikarst. Encyclopedia of Caves (394-398). Academic Press. http://dx.doi.org/10.1016/B978-0-12-383832-2.00038-4 google scholar CR - Baron, I. (2002). Speleogenesis along sub-vertical joints: A model of plateau karst shaft development: A case study: the Dolny Vrch Plateau (Slovak Republic). Cave and Karst Science, 29(1), 5-12. google scholar CR - Başkale, E., Sözbilen, D., Özyılmaz, Y., & Dilbe, Ö. (2019). Population Status and Threats against Lyciasalamandra flavimembris (Marmaris Lycian Salamander). Commagene Journal of Biology, 3, 37-43. http://dx.doi.org/10.31594/commagene.562260 google scholar CR - Bilgin, Z. R., Metin, Y., Çörekçioğlu, E., Bilgiç, T. ve Şan, Ö. (1997). Bozburun-Marmaris-Köyceğiz-Dalaman (Muğla) Dolayının Jeolojisi. Maden tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü Rapor No: 10008, Ankara (yayımlanmamış). google scholar CR - Dublyansky, V. N., & Dublyansky, Y. V. (2000). The Role of condensation in Karst Hydrogeology and speleogenesis. In: A. Klimchouk, D.C. Ford, A. Palmer andW. Dreybrodt (Editors), Speleogenesis: Evolution of Karst Aquifers, National Speleological Society, 100-112. google scholar CR - Dumont, J. F., Uysal, Ş., Şimşek, Ş., Karamenderesi, İ. H. ve Letouzey, J. (1979). Güneybatı Anadolu’daki grabenlerin oluşumu. Maden Tetkik ve Arama (MTA) Dergisi, 92, 7-17. google scholar CR - Dumont, J. F., Uysal, Ş., Şimşek, Ş., Karamenderesi, İ. H. ve Coşkun, B. S. (1980). Türkiye’nin Güneybatısı’nda Üst Miyosen’den Günümüze Kadar Görülen Tektonik Basınç ve Çekimler. 34. Türkiye Jeoloji Bilimsel ve Teknik Kurultayı Program ve Bildiri Özetleri, Ankara, 26. google scholar CR - Ekmekçi, M. (2003). Review of Turkish karst with special emphasis on tectonic and climatic controls. Acta Carsologica, 32(2), 205-218. https://doi.org/10.3986/ac.v32i2.349 google scholar CR - Erol, O. (1982). Batı Anadolu’nun Genç Tektoniğinin Jeomorfolojik Sonuçları. Batı Anadolu’nun Genç Tektoniği ve Volkanizması Paneli, Türkiye Jeoloji Kurultayı, Ankara, 15-21. google scholar CR - Erol, O. (1992). Klimajeomorfoloji I Genel Koşullar. İstanbul: İÜ Deniz Bilimleri ve Coğrafya Enstitüsü Yay. google scholar CR - Ersoy, Ş. (1990). Batı Toros (Likya) naplarının yapısal öğelerinin ve evriminin analizi. Jeoloji Mühendisliği, 37, 5—16. google scholar CR - Ersoy, Ş. (1997). The syn-collisional deep-water sediments of the Marmaris Complex as a part of the Lycian Nappes, SW Turkey. In Pişkin, O.; Ergün, M.; Savasçın, M. Y. and Tarcan, G., eds. Proc. International Earth Sciences Colloquium of the Aegean Region (Vol. 1, 95-111). Izmir-Güllük Turkey. google scholar CR - Graciansky, P. C. (1968). Teke yarımadası (Likya) Torosları’nın üst üste gelmiş ünitelerinin Stratigrafisi ve Dinaro-Toroslar’daki yeri. Maden Tetkik ve Arama Dergisi, 71, 73-92. google scholar CR - Güldalı, N., Nazik, L., Soylu, C., & Aksoy, B. (1984). Fethiye, Köyceğiz, Marmaris ve Muğla Çevresinin Doğal Mağaraları. MTA Raporu, Derleme No. 7586, Ankara. google scholar CR - Herak, M. (1977). Tecto-genetic approach to the classification of karst terrains, (Tektogenetski pristup klasifikaciji krskih terena), Krs Jugoslavije, (Jugoslavenska akademija znanosti i umjetnosti), Zagrep (9/4): 227-238. google scholar CR - Kaska, Y, Kumlutaş, Y., Avci, A., Üzüm, N., Yeniyurt, C., Akarsu, F. ... Denoel, M. (2009). Lyciasalamandra flavimembris. The IUCN Red List of Threatened Species https://dx.doi.org/10.2305/IUCN. UK.2009.RLTS.T61917A12572380.en.e.T61917A12572380. google scholar CR - Kayan, İ. (1979). Muğla - Yatağan Çevresinin Jeomorfolojisi. (Yayımlanmamış Doçentlik Tezi). Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Ankara. google scholar CR - Klimchouk, A. B. (1995). Karst morphogenesis in the epikarstic zone. Cave and Karst science, 21(2), 45-50. google scholar CR - Klimchouk, A. B. (2004). Towards defining, delimiting and classifying epikarst: Its origin, processes and variants of geomorphic evolution. Speleogenesis and Evolution of Karst Aquifers, In: Jones, W.K., Culver, D.C. and Herman, J.S. (Eds.) - Epikarst. Special Publication 9. Charles Town, WV: Karst Waters Institute: 2(1), 1-13. google scholar CR - Klimchouk, A. B. (2015). The karst paradigm: changes, trends and perspectives. Acta Carsologica, 44(3), 289-313 https://dx.doi. org/10.3986/ac.v44i3.2996 google scholar CR - Klimchouk, A. B., D. C. Ford, (2000). Types of Karst and Evolution of Hydrogeologic Settings. In Klimchouk, A. B., Ford, D. C., Palmer, A. N. and Dreybrodt, W. (Editors). Speleogenesis; Evolution of KarstAquifers. Huntsville, Al. National Speleological Society ofAmerica, 45-53. google scholar CR - Kostanjsek, R., Kuntner, M. (2015). Araneae Sloveniae: a national spider species checklist. ZooKeys, 474, 1-91. https://doi. org/10.3897/zookeys.474.8474 google scholar CR - Kunt, K. B., Yağmur, E. A., Özkütük, S., Durmuş, H. ve Anlaş, S. Türkiye’nin mağara omurgasızlarının Invertebrata: Animalia kontrol listesi. Biyolojik Çeşitlilik ve Koruma, 3(2), 26-41. google scholar CR - Nazik, L. ve Tuncer, K. (2010). Türkiye karst morfolojisinin bölgesel özellikleri. Türk Speleoloji Dergisi, 1, 9-17. google scholar CR - Okay, A. I. (2008). Geology of Turkey: A synopsis. Anschnitt, Zeitschrift für Kunst und Kultur im Bergbau, Beiheft 21, 19-42. Veröffentlichungen aus dem Deutschen Bergbau- Museum Bochum, Nr. 157. google scholar CR - Okay, A. I., Tansel, I., & Tüysüz, O., (2001). Obduction, subduction and collision as reflected in the Upper Cretaceous-Lower Eocene sedimentary record of western Turkey. Geological Magazine, 138(2), 117-142. https://doi:10.1017/S0016756801005088 google scholar CR - Özakın, Y. (2018). Türkiye Mağara Veritabanı. 8. Ulusal Mağara Bilimi Sempozyumu TamMetin ve Özet Bildiri Kitabı, Akdeniz Üniversitesi. Antalya. 35. google scholar CR - Özel, E. (2018). Mağara Biyolojisi. Mavi Gezegen, 24, 69-77. google scholar CR - Pantini, P. and Isaia, M. (2019). Araneae.it: the online Catalog of Italian spiders, with addenda on other Arachnid Orders occurring in Italy (Arachnida: Araneae, Opiliones, Palpigradi, Pseudoscorpionida, Scorpiones, Solifugae). Fragmenta Entomologica, 51(2), 127-152. https://doi.org/10.4081/fe.2019.374 google scholar CR - Redovnikovic, L., Ivkovic, M., Cetl, V, & Sambunjak, I. (2014). Testing DistoX device for measuring in the unfavourable conditions. Proceedings ofINGEO, 3-4, 269-274. google scholar CR - Şenel, M. ve Bilgin, Z. R. (2010). Türkiye Jeoloji Haritaları, 1/100.000 ölçekli Marmaris O-20 Paftası, No:19, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Ankara. google scholar CR - Şengör, A. M. C. ve Yılmaz, Y. (1983). Türkiye’de Tetis’ in evrimi: Levha tektoniği açısından bir yaklaşım. Türkiye Jeoloji Kurumu Yerbilimleri Özel Dizisi, (1), İstanbul. 75. google scholar CR - Taylan, M. S., Di Russo, C., Rampini, M. and Cobolli, M. (2011). The Dolichopodainae and Troglophilinae cave crickets of Turkey: an update of taxonomy and geographic distribution (Orthoptera, Rhaphidophoridae). Zootaxa, 2829(1), 59-68. https://doi.org/10.11646/zootaxa.2829.1.3 google scholar CR - Taylan, M. S. ve Şirin, D. (2018). Türkiye Mağara Çekirgeleri (Orthoptera, Rhaphidophoridae): Güncel Veriler. 8. Ulusal Mağara Bilimi Sempozyumu TamMetin ve Özet Bildiri Kitabı, Antalya. 8 google scholar CR - Temuçin, E. (1990). Rainfall Regimes in Turkey According to the Rates of Monthly Variation. Ege Coğrafya Dergisi, 5(1), 160-183. google scholar CR - Thornthwaite, C. W. (1948). An approach toward a rational classification of climate. Geographical Review, 38(1), 55-94. https://doi. org/10.2307/210739 google scholar CR - Tunaboylu, B. C. (2008). Sedimentary cyclicity and micropaleontological investigations in the Upper Triassic shallow marine carbonate successions (central and western Taurides, Turkey). (Yayımlanmamış doktora tezi). YÖK Ulusal Tez Merkezi veri tabanından elde edildi. The Graduate School of Natural and Applied Sciences of Middle East Technical University (Tez no: 177580). google scholar CR - Tur, H., Yaltırak, C., Elitez, İ., & Sarıkavak, K. T. (2015). Pliocene-Quaternary tectonic evolution of the Gulf of Gökova, southwest Turkey. Tectonophysics, 638, 158-176. https://doi.org/10.1016/j. tecto.2014.11.008. google scholar CR - Türk Dil Kurumu. (2020, 29 Aralık) Türk Dil Kurumu Sözlükleri içinde. Türkiye’de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü. Ankara, Türk Dil Kurumu (3). Erişim adresi: https://sozluk.gov.tr/ google scholar CR - Van Hinsbergen, D. J. (2010). A key extensional metamorphic complex reviewed and restored: the Menderes Massif of western Turkey. Earth-Science Reviews, 102(1-2), 60-76. https://doi.org/10.1016/j. earscirev.2010.05.005 google scholar CR - Williams, P. W. (1983). The role of the subcutaneous zone in karst hydrology. Journal of hydrology, 61(1-3), 45-67. https://doi. org/10.5038/1827-806X.37.1.1 google scholar CR - Williams, P. W. (2004). The epikarst: evolution of understanding. In: Jones, W.K., Culver, D.C. and Herman, J.S. (Eds.) - Epikarst. Special Publication 9. Charles Town, WV: Karst Waters Institute: 2(1), 11-22. google scholar UR - https://doi.org/10.26650/JGEOG2021-896683 L1 - https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1637773 ER -