The Action for Annulment in the Context of the Constitutionality Review of Laws

Öz

One of the primary reasons underlying the establishment and embracement of the Constitutional Court is the constitutionality review of laws. In the context of constitutionality review mechanism, the action for annulment (abstract review) holds a special place. In addition to the raison d'être and grounds for adoption of the Constitution, its ranking as the highest norm in the hierarchy of norms, its supremacy and binding force have brought along the necessity of constitutionality review and constitutional jurisdiction. The power and responsibility for constitutionality review and constitutional jurisdiction are vested exclusively in the Constitutional Court. As laid down in the Constitution, the Constitutional Court has been entrusted with jurisdiction to conduct constitutionality review of laws, in pursuit of the binding force and supremacy of the Constitution. Within this framework, the Constitutional Court decides on actions for annulment (abstract review) and claims of unconstitutionality (concrete review). The petition for an action for annulment shall indicate the provisions of law that are sought to be annulled and the constitutional articles to which the respective provisions are allegedly contrary. The constitutional articles under which the alleged unconstitutionality is raised and the reasons underlying such unconstitutionality shall be clearly explained. Assessing the grounds of unconstitutionality laid down in the petitions for actions for annulment, the Constitutional Court decides on whether the relevant provision of law is unconstitutional. The precedent decisions of the Constitutional Court will be instrumental in elucidating the matter.

Anahtar Kelimeler

• Constitution
• Supremacy of the Constitution
• Constitutional Court
• Constitutionality Review
• Norm Review
• Action for Annulment.

YASALARIN ANAYASAL DENETİMİ BAĞLAMINDA İPTAL DAVASI

Öz

Yasaların anayasal denetimi, Anayasa Mahkemesinin ortaya çıkış ve benimsenme nedenlerinin başında gelir. Yasaların anayasal denetimi bağlamında iptal davasının özel bir konumu bulunmaktadır. Anayasanın var oluş ve kabullenilme nedeniyle birlikte; anayasanın normlar hiyerarşisinin başında bulunması ve anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü ilkeleri anayasal denetimi ve anayasa yargısını gündeme getirmiştir. Anayasal denetim ve anayasa yargısı yetki ve sorumluluğu Anayasa Mahkemesine özgülenmiştir. Anayasaya göre; anayasanın bağlayıcılığını ve üstünlüğünü sağlamayı teminen Anayasa mahkemesine yasaların anayasal denetimi yetki ve sorumluluğu verilmiştir. Anayasa Mahkemesi bu çerçevede iptal davası ile itiraz başvurusunu karara bağlamaktadır. İptal davası başvuru dilekçelerinde; İptali istenen kurallar ve bunların her birinin Anayasanın hangi maddelerine aykırılık oluşturduğu hususuna yer verilmektedir. Anayasaya aykırılıkları ileri sürülen hükümlerin her birinin Anayasanın hangi maddelerine, hangi nedenlerle aykırı olduğu ayrı ayrı ve gerekçeleriyle birlikte açıkça gösterilmektedir. İptal davası başvuru dilekçelerinde yer alan anayasaya aykırılık gerekçeleri hakkında Anayasa Mahkemesi değerlendirmelerde bulunmakta ve ilgili yasal düzenlemenin anayasaya aykırı olup olmadığına karar vermektedir. Konunun aydınlatılmasında anayasa mahkemesinin örnek kararlarına yer vermek faydalı olacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Anayasa
• Anayasanın Üstünlüğü
• Anayasa Mahkemesi
• Anayasal Denetim
• Norm Denetimi

Kaynakça

1. Akyel R, “Bireysel Başvuru Yolu: Misyonu, Vizyonu ve Uygulanması”, Adalet Dergisi, 2022.
2. Aliefendioğlu Y, Anayasa Yargısı, Yetkin Yayınevi, Ankara, 1997.
3. Ardıçoğlu M.A, “Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi”, Ankara Barosu Dergisi, Ankara, 2017, C.75, S.3, ss.19-51.
4. Aslan V, “Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Kanunlara Uygunluğunun Denetimi ve Çeşitli Hususların Kararname ile Düzenleneceğinin Kanunlarda Belirtilmesi Üzerine”, Anayasa Yargısı Dergisi, Ankara, 2019, C. 36, S. 1, ss.139-161.
5. Atar Y, “Anayasa Mahkemesinde İptal Davası Açılması Usulü”, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2000, ss. 161-169.
6. Barın T, Anayasa Yargısının Demokratik Meşruiyeti, On İki Levha Yayıncılık, 2016.
7. Barın T/ Uslu M.T, “Anayasa Mahkemesinin İptal Kararlarının Yürürlüğünün Ertelenmesi Kurumu ve Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Görünümü”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 2024, ss.51-90.
8. Çağlayan R, İdare Hukuku Dersleri, 6. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2018.

9. Çaptuğ M, “Hukuki Güvenlik İlkesinin Kavramsal Gelişimi”, Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, 2021, ss.133-160.
10. Dalkılıç E.E., “Anayasa Mahkemesi’nin Son Dönem Kararlarında Yasa ile Yetkilendirmenin Anlamına İlişkin Gözlemler”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 2018, ss. 11-27.
11. Demircan F, “Türk Anayasa Mahkemesi’nin Yürürlüğü Durdurma Kararlarının Hukuki Niteliği”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 2015, ss.131-154.
12. Dinç H, “Türk Anayasa Yargısında İptal Davası Açma Yetkisi ve Organ Davası”, Yüksek Lisans Tezi, Çankaya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, 2019.
13. Doğan B, “Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Yasama Yetkisinin Devredilmezliği İlkesi Bağlamında Değerlendirilmesi”, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2020, ss.965-1003.
14. Gözler K, Anayasa Hukukunun Genel Esasları, Ekin Yayınları, Bursa, 2010.
15. Gözler K, Anayasa Hukukunun Genel Teorisi (Cilt II), Ekin Yayınları, Bursa, 2011.
16. Gözler K, “Anayasa Yargısının Meşruluğu Sorunu”, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, Ankara, 2015, C.61, S.3, ss.131-166.
17. Gözler K, Türk Anayasa Hukuku Dersleri, 18. Baskı, Ekin Yayıncılık, Bursa, 2015.
18. Güveyi Ü, “Anayasa Yargısı ve Demokrasi İlişkisi”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Ankara, 2012, C.16, S.3, ss.137-162.
19. Horozgil D, “AİHM ve Anayasa Mahkemesi Kararları Işığında Vergi Cezalarında “Non Bıs In Idem” İlkesi”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 2021, ss.255-294.
20. Kaboğlu İ.Ö, Anayasa Yargısı, İmge Yayınevi, İstanbul, 2007.
21. Kaboğlu İ.Ö, Anayasa Hukuku Dersleri (Genel Esaslar). İstanbul, Legal Kitabevi, 2011.
22. Kelsen H, “Anayasanın Yargısal Teminatı (Anayasa Yargısı)”, Çev. Yasin Sönmez, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Ankara, 2015, ss. 857-914
23. Köküsarı İ, Türk Anayasa Mahkemesi Kararlarının Türleri ve Nitelikleri, XII Levha Yayınları, İstanbul, 2009.
24. Küçük A, “Anayasa Mahkemesi Tarafından Verilen İptal Kararlarının Erken Açıklanmasına ve Yürürlüğün Ertelenmesine Bağlı Olarak Ortaya Çıkan Bazı Sorunlar”, Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, 2013, ss.311-357.
25. Osmanoğlu M.K, “Ceza Hukukunda Geriye Yürüme Yasağı”, Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2010, ss.89-116.
26. Özbudun E, Türk Anayasa Hukuku, Yetkin Yayınevi, Ankara, 2019.
27. Özdemir Y, “Cumhurbaşkanı Kararlarının Yargısal Denetimi”, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Konya, 2021, ss.3211-3256.
28. Özenç B, Demokrasiyi ve Anayasayı Korumak: Kelsen Schmitt’e Karşı, İletişim Yayınları, 2022.
29. Selçuk S, Bağımsız Yargı Özgür Düşünce, 1. Baskı, İmge Kitapevi, Ankara, 2007.
30. Soysal M, 100 Soruda Anayasanın Anlamı, Gerçek Yayınevi, İstanbul, 1974.
31. Teziç E, “Kanunların Anayasaya Uygunluğunun Esas Açısından Denetimi”, Journal of Istanbul University Law Faculty, İstanbul, 2011, ss.23-43.
32. Teziç E, Anayasa Hukuku, Beta Yayıncılık İstanbul, 2015.
33. Turhan M, “Anayasanın Yorumlanmasında Felsefi Yaklaşım: Ronald Dworkin’e Göre Anayasa'nın Ahlaksal Okunuşu”, Çankaya University Journal of Law, Ankara, 2012, ss.1-42.
34. Turhan M, “Hans Kelsen’e göre Anayasa Kavramı, Anayasanın Fonksiyonu ve Anayasa Yargısı”, Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Ankara, 2018, C. 3, S.1, ss. 203-226.
35. Ülgen Ö, Anayasa Yargısında İptal Kararlarının Etkileri, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2016.
36. Yıldırım T, “Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, İstanbul, 2017, ss.13-28.
37. Yıldız A, “Türkiye Büyük Millet Meclisi Kararlarının Anayasa Mahkemesi Tarafından Denetlenmesi”, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Konya, 2017, C.25, S.1, ss.73-114.
38. Waldron J, “The Core of the Case Against Judicial Review”, The Yale Law Journal, 2006, C.115, ss.1346-1406.
39. Faydalanılan Mahkeme Kararları
40. Anayasa Mahkemesi, E.1972/13 K.1972/18, T.6/4/1972.
41. Anayasa Mahkemesi, E.1977/60 K.1977/81, T.24/5/1977.
42. Anayasa Mahkemesi, E.1985/659 K.1985/4, T.1/8/1985.
43. Anayasa Mahkemesi, E.1993/33, K.1933/40, T.21/10/1993.
44. Anayasa Mahkemesi, E.2001/406, K.2004/20, T.17/2/2004.
45. Anayasa Mahkemesi, E.2011/42, K.2013/60, T.9/5/2013.
46. Anayasa Mahkemesi, E.2013/95, K.2014/176, T. 13/11/2014.
47. Anayasa Mahkemesi, E.2013/114 K.2014/184, T.4/12/2014.
48. Anayasa Mahkemesi, E.2014/146, K.2015/31, T.19/3/2015.
49. Anayasa Mahkemesi, E.2015/41, K.2017/98, T.4/5/2017.
50. Anayasa Mahkemesi, E.2016/150, K.2017/179, T. 28/12/2017.
51. Anayasa Mahkemesi, E.2018/73, K.2019/65, T.24/7/2019.
52. Anayasa Mahkemesi, E.2018/91, K.2020/10, T. 19/2/2020.
53. Anayasa Mahkemesi, E.2018/99, K.2021/14, T.3/3/2021.
54. Anayasa Mahkemesi, E.2018/103, K.2019/4, T. 13/2/2019.
55. Anayasa Mahkemesi, E.2018/108, K.2019/5, T. 13/2/2019.
56. Anayasa Mahkemesi, E.2019/9, K.2019/27, T. 11/4/2019.
57. Anayasa Mahkemesi, E.2019/106, K.2019/100, T.25/12/2019.
58. Anayasa Mahkemesi, E.2019/111, K.2023/63, T. 5/4/2023.
59. Anayasa Mahkemesi, E.2020/11, K.2023/98, T.18/5/2023.
60. Anayasa Mahkemesi, E.2020/15, K.2020/78, T.24/12/2020.
61. Anayasa Mahkemesi, E.2020/55, K.2023/228, T.28/12/2023.
62. Anayasa Mahkemesi, E.2020/68, K.2023/230, T. 28/12/2023.
63. Anayasa Mahkemesi, E.2020/103, K.2023/68, T.5/4/2023.
64. Anayasa Mahkemesi, E.2022/47, K.2023/124, T.13/7/2023.
65. Anayasa Mahkemesi, E.2022/100, K.2023/114, T.22/6/2023.
66. Anayasa Mahkemesi, E.2022/110, K.2023/115, T.22/6/2023.
67. Anayasa Mahkemesi, E.2023/22, K.2024/91, T.4/4/2024.
68. Anayasa Mahkemesi, E.2023/50, K.2023/157, T. 28/9/2023.
69. Anayasa Mahkemesi, E.2023/82, K.2023/77, T.4/5/2023.
70. Anayasa Mahkemesi, E.2023/177, K.2024/30, T.1/2/2024.