lisans Ana Dili Eğitimi Dergisi 2147-6020 Mehmet KURUDAYIOĞLU 10.16916/aded.1543418 Turkish Education Türkçe Eğitimi The Analysis of Primary School Textbooks in Terms of Vocabulary İlköğretim Ders Kitaplarının Söz Varlığı Bakımından İncelenmesi https://orcid.org/0000-0001-6857-8368 Sayın Hüseyin MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI KONYA ÖLÇME DEĞERLENDİRME MERKEZİ https://orcid.org/0000-0001-8384-9808 Doğan Yusuf GAZİ ÜNİVERSİTESİ, GAZİ EĞİTİM FAKÜLTESİ 10 31 2024 12 4 835 875 09 05 2024 10 07 2024 Copyright © 2013, Ana Dili Eğitimi Dergisi 2013 Ana Dili Eğitimi Dergisi

The aim of this study is to present a case analysis of the vocabulary in the textbooks used by students within the scope of compulsory courses in primary education. The research, which was conducted in a case study design in qualitative research method, was conducted on 48 textbooks in the sample of 2018-2019 academic year; the data collected through document analysis were evaluated using content analysis. The 1,058,434 morphemic (raw) lexical items obtained from the textbooks were semantically analyzed and processed in line with the criteria previously determined in the literature in accordance with the purpose of the study. As a result of the research, it was determined that students encountered a total of 949,355 lexical items, 33,021 of which were different from each other, in the textbooks covered within the scope of compulsory courses. Of these elements, 864,345 (20,798 types) were identified as basic vocabulary, 170 (113 types) as proverbs, 16,252 (2,247 types) as idioms, 2,793 (636 types) as reduplication, 968 (197 types) as phrases, 43,792 (6,110 types) as proper names, 20,623 (2,733 types) as numerical expressions, and 412 (187 types) as foreign language vocabulary elements. The 11,891 lexical items that were used only once in the textbooks constituted approximately 1.25% of the total, while the 21,129 lexical items that were repeated more than once (937,464 frequencies in total) constituted 98.75% of the total lexical items in the textbooks. The top 2,002 most frequently occurring vocabulary items in the textbooks are shared in the appendix.

Bu araştırmanın amacı, ilköğretim sürecinde zorunlu dersler kapsamında öğrenciler tarafından kullanılan ders kitaplarındaki söz varlığı ile ilgili bir durum analizi ortaya koymaktır. Nitel araştırma yönteminde durum çalışması deseninde yürütülen araştırma, 2018-2019 eğitim öğretim yılı örnekleminde 48 ders kitabı üzerinden gerçekleştirilmiş; doküman incelemesi yoluyla toplanan veriler, içerik analizleri ile değerlendirilmiştir. Ders kitaplarından elde edilen 1.058.434 biçimbirimsel (ham) söz varlığı, anlambirimsel olarak incelenmiş ve araştırmanın amacına uygun olarak literatürde daha önceden belirlenen ölçütler doğrultusunda işlenmiştir. Araştırma sonucunda öğrencilerin zorunlu dersler kapsamında işlenen ders kitaplarında toplam olarak 33.021’İ birbirinden farklı olmak üzere 949.355 söz varlığı unsuruyla karşılaştığı tespit edilmiştir. Bu unsurlardan 864.345’i (20.798 çeşit) temel söz varlığı, 170’i (113 çeşit) atasözü, 16.252’si (2.247 çeşit) deyim, 2.793’ü (636 çeşit) ikileme, 968’i (197 çeşit) kalıp söz, 43.792’si (6.110 çeşit) özel isim, 20.623’ü (2.733 çeşit) sayısal ifade, 412’si (187 çeşit) yabancı dillere ait söz varlığı unsuru olarak belirlenmiştir. Ders kitaplarında yalnızca bir kez kullanılmış olan 11.891 söz varlığı unsuru, ders kitaplarında geçen söz varlığı toplamının yaklaşık olarak %1,25’ini; birden çok tekrar eden 21.129 söz varlığı unsuru (toplamda 937.464 sıklık) ise ders kitaplarında geçen söz varlığı toplamının %98,75’ini oluşturmuştur. Ders kitaplarında en sık geçen ilk 2.002 söz varlığı unsuru ise çalışma ekinde paylaşılmıştır.

 Söz varlığı ilköğretim ders kitapları kelime sıklığı derlem kelime listesi Lexicon primary school textbooks word frequency corpus word list Aksan, D. (2015a). Türkçenin söz varlığı. Ankara: Bilgi Yayınevi. Aksan, D. (2015b). Her yönüyle dil ana çizgileriyle dilbilim. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Aksan, D. (2016). Anlam bilim konuları ve Türkçenin anlam bilimi. Ankara: Bilgi Yayınevi. Aksoy, Ö. A. (1936). Bir dili öğrenmek için en lüzumlu kelimeler ve bu kelimelerin belirtme usulü. Gaziantep: Gaziantep Halkevi Dil, Edebiyat Yayınları. Akyol, H. (2019). Atasözleri ve deyimleri barındırması bakımından 7. sınıf Türkçe ders kitaplarının karşılaştırılması (Yüksek lisans tezi). Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Muğla. Apaydın, N. (2010). 6. sınıf Türkçe ders kitaplarının söz varlığı açısından incelenmesi. (Yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul. Arı, G. (2022). Okuma eğitiminin temel kavramları. G. Arı ve O. İpek (Ed). Dil eğitimi temel kavramları içinde (123-157). Ankara: İksad Publications. Arslan, K. (2023). İlkokul Türkçe ders kitaplarının söz varlığı bakımından incelenmesi. (Yüksek lisans tezi). Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir. Arslan Kutlu, H. (2006). MEB ilköğretim 6, 7. ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin söz varlığı açısından değerlendirilmesi. (Yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul. Aykaç, N. (2017). Ortaokul öğrencilerinin yazılı üretimlerinde yer alan söz varlığı üzerine bir inceleme (Van ili örneği). (Yüksek lisans tezi). Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kırıkkale. Bakiler, Y. B. (2007a) Sözün doğrusu. İstanbul: Türk Edebiyatı Vakfı. Bakiler, Y. B. (2007b) Sözün doğrusu 2. İstanbul: Türk Edebiyatı Vakfı. Baş, B. (2006). 1985-2005 yılları arasında çocuk edebiyatı sahasında yazılmış tahkiyeli metinlerin söz varlığı üzerine bir araştırma. (Doktora tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara. Baş, B. (2011). Söz Varlığı ile İlgili Çalışmalarda Kullanılacak Ölçütler. Türklük Bilimi Araştırmaları (TÜBAR), Bahar (XXIX), 27-61. Bauman, J. (1996). Vocabulary Resources for Material Writers. Material Writers Newsletter; Vol. 4, No. 3, October. https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED416672.pdf sayfasından erişilmiştir. Boyacı Altınay, Y. (2022). Dördüncü sınıf Türkçe dersinin söz varlığı öğretimi açısından değerlendirilmesi. (Doktora tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara. Çolakoğlu, B. K. (2021). Haber bültenlerindeki söz varlığı üzerine bir araştırma. (Doktora tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara. Demir, C. (2016). Türkçe eğitim-öğretim programları ve kişisel söz varlığı. Millî Eğitim, 45(210), 141-161. Demirci, S. (2015). İlkokul 3. sınıflarda hedef söz varlığının geliştirilmesi üzerine bir araştırma. (Yüksek lisans tezi). İstanbul Aydın Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul. Doğan, F. (2016). Türkçe dersi ortaokul öğrenci çalışma kitaplarındaki etkinliklerin söz varlığı üzerine bir araştırma. (Yüksek lisans tezi). Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Siirt. Doğan, Y. (2020). Anlam bilimi ve uygulama alanları. B. Onan (Ed.) Kuramdan uygulamaya anlam bilim içinde (s. 55-100). Ankara: Pegem Akademi. Göğüş, B. (1978). Orta dereceli okullarımızda Türkçe ve yazın eğitimi. Ankara: Gül. Gökçe, B. (2020). Dinleme-söz varlığı ilişkisi. M. N. Kardaş (Ed.), Dinleme eğitimi içinde (s. 91-127). Ankara: Pegem Akademi. İpek Eğilmez, N. (2010). İlköğretim Türkçe ders kitaplarındaki söz varlığının ilköğretim dördüncü sınıf öğrencilerinin yazılı anlatımlarına aktarımı. (Doktora tezi). Uludağ Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Bursa. Karadağ, Ö. (2005). İlköğretim I. kademe öğrencilerinin kelime hazinesi üzerine bir araştırma. (Doktora tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara. Karagöl, E. ve Tarakçı, R. (2019). Söz varlığı öğretimi açısından ortaokul Türkçe ders kitapları. Millî Eğitim Dergisi, 48(222), 149-171. Kargın, F. (2019). 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki söz varlığı ögeleri üzerine bir inceleme. (Yüksek lisans tezi). Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Van. Keklik, S. (2010). Türkçe ders ve öğrenci çalışma kitaplarının atasözleri ve özdeyişler açısından incelenmesi. Türkçe öğretiminde güncel tartışmalar içinde (s. 95- 112). Ankara: Ankara Üniversitesi TÖMER. Kurudayıoğlu, M. (2005). İlköğretim II. kademe öğrencilerinin kelime hazinesi üzerine bir araştırma. (Doktora tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara. Kurudayıoğlu, M. ve Karadağ, Ö. (2005). Kelime hazinesi çalışmaları açısından kelime kavramı üzerine bir değerlendirme. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(2), 293-307. Kettunen, K. (2014). Can type-token ratio be used to show morphological complexity of languages. Journal of Quantitative Linguistics, 21(3), 223-245. Karadağ, Ö. (2018). Dil eğitimi araştırmaları için bir değişken önerisi: kelime hazinesi katsayısı. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 6 (2), 532-537. Kemiksiz, Ö. (2022). Türkçe ve Türk dili ve edebiyatı ders kitaplarındaki metinlerde yer alan deyimler üzerine bir inceleme. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, Sayı 41, 1-12. Köstüklü, N. (2014). Sosyal bilimler ve tarih öğretimi. Konya: Çizgi. Öz, G. (2012). İlköğretim sekizinci sınıf Türkçe ders kitaplarının söz varlığı bakımından incelenmesi. (Yüksek lisans tezi). İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Malatya. Merriam, S. B. (2013). Qualitative research "nitel araştırma" (S. Turan, Trans.). Ankara: Nobel Kitap. Pilav, S. (2008). Üniversite birinci sınıf öğrencilerinin söz varlığı üzerine bir araştırma. (Doktora tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara. Onan, B. (2016). Söz varlığı terminolojisi üzerine bir analiz çalışması. Millî Eğitim, 45(210), 11-29. Richards, B. (1987). Type/token ratios: what do they really tell us?. Journal of Child Language, 14(2), 201-209. Sarı, İ. (2015). Türkçede ekleme dışı sözcük yapımı ve sözlükselleşme. (Doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara. Sinan, A. T. (2015). Türkçenin deyim varlığı. İstanbul: Kesit. TDK. (2024a). Güncel Türkçe Sözlük. https://sozluk.gov.tr/ adresinden erişilmiştir. TDK. (2024b). Gramer Terimleri Sözlüğü. https://sozluk.gov.tr/ adresinden erişilmiştir. TDK. (2024c). Dilbilgisi Terimleri Sözlüğü. https://sozluk.gov.tr/ adresinden erişilmiştir. Turhan, H. (2010). 8. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin söz varlığı açısından incelenmesi. (Yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul. Uludağ, Ç. (2010). 7. sınıf Türkçe ders kitaplarının söz varlığı açısından incelenmesi. (Yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul. Uslu, K. (2010). MEB 9. sınıf Türk edebiyatı ders kitabındaki metinlerin söz varlığı açısından değerlendirilmesi. (Yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul. Uyar, Ö. B. (2012). 8. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki bilgilendirici metinlerin öğrencilerin söz varlığına katkısı. (Yüksek lisans tezi). Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Samsun. Uzun, M. (2019). 5.sınıf Türkçe ders kitabının atasözleri ve deyimleri barındırması bakımından incelenmesi. (Yüksek lisans tezi). Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Muğla. Ünsal, H. (2005). İlköğretim 5. ve 8. sınıflar ile ortaöğretim 11. sınıfların sözlü anlatımdaki kelime hazineleri (Afyon merkez örneği). (Yüksek lisans tezi). Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Afyon. Yavuz, M. (2020). Türkçe dersi öğretim programı ve 6. sınıf Türkçe ders kitaplarının söz varlığı açısından incelenmesi. (Yüksek lisans tezi). Akdeniz Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Antalya. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık. Yıldız, N. (2008). Muğla ili ilköğretim okullarının 1, 2, 3, 4, 5.sınıf Türkçe ders kitaplarında yer alan kelime ve kelime gruplarının davranış değişikliği oluşturulmasına yönelik katkıları. (Yüksek lisans tezi). Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Muğla. Yalçın, S. K. (2005). İlköğretim 1. ve 5. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki söz varlığı unsurlarının eğitsel açıdan değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi). Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Elazığ.