adyutayam ADYUTAYAM Dergisi 2667-4092 Adıyaman Üniversitesi Biosystem Agronomy Biyosistem Agronomi Farklı Sıra Aralıklarında Yetiştirilen ve Depolanan Tef Bitkisine (Eragrostis tef [Zucc.] Trotter) Ait Tohumların Bazı Agronomik Özelliklerin Belirlenmesi Determination of Some Agronomic Characteristics of Seeds of Teff (Eragrostis tef [Zucc.] Trotter) Grown at Different Row Spacing and Stored https://orcid.org/0000-0002-7889-9015 Dumanoğlu Zeynep Bingöl Üniversitesi https://orcid.org/0000-0003-1840-9907 Ozdemir Selim BİNGÖL ÜNİVERSİTESİ https://orcid.org/0000-0001-5403-5629 Kökten Kağan Sivas Teknik Üniversitesi 06 27 2025 13 1 12 17 11 28 2024 05 23 2025 Copyright © 2013, ADYUTAYAM Dergisi 2013 ADYUTAYAM Dergisi

Tef, zengin içeriği ve glüten içermemesi sebebiyle insanların beslenme alışkanlıklarında gün geçtikçe kendisine yer edinmiştir. Bunun yanında hayvansal üretim yapan üreticiler içinde de alternatif bir yem kaynağı haline gelmiştir. 2019 yılında Bingöl Üniversitesi Tarımsal Uygulama ve Araştırma Merkezi arazisinde farklı sıra aralıklarında (10cm-20cm-30cm-40cm-50cm) üretimi gerçekleştirilen tef bitkisine ait tohumlar dört yıl boyunca kontrollü şartlar altında depolanmıştır. 2023 yılında Bingöl Üniversitesi Ziraat Fakültesi Biyosistem Mühendisliği ve Tarla Bitkileri Laboratuvarlarında kontrollü şartlar altında bu tohumların bazı agronomik özellikleri (uzunluk, genişlik, yüzey alan, aritmetik çap, geometrik çap, küresellik, bin tane ağırlığı) belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre tef tohumlarının uzun ve oval bir tohum yapısına sahip olduğu belirlenmiştir. Ayrıca sıra aralıklarındaki farklılığın tef tohumlarının birbirleri arasında sayısal olarak anlamlı bir farka neden olmadığı saptanmıştır. Bu durum, tef tohumlarının agronomik özelliklerine sıra aralarındaki farkın etkisinin olmadığını göstermiştir.

Teff has gradually gained a place in people's eating habits due to its rich content and gluten-free nature. In addition, it has become an alternative feed source for producers engaged in animal production. In 2019, seeds of teff, which were produced at different row spacings (10cm-20cm-30cm-40cm-40cm-50cm) in Bingöl University Agricultural Application and Research Center land, were stored under controlled conditions for four years. In 2023, some agronomic characteristics (length, width, surface area, arithmetic diameter, geometric diameter, sphericity, sphericity, thousand grain weight) of these seeds were determined under controlled conditions in Bingöl University Faculty of Agriculture, Biosystem Engineering and Field Crops Laboratories. According to the results obtained, it was determined that teff seeds had a long and oval seed structure. It was also found that the difference in row spacing did not cause a significant numerical difference between the tef seeds. This showed that there was no effect of the difference between rows on the agronomic characteristics of teff seeds.

 Tef (Eragrostis tef [Zucc.] Trotter) Farklı sıra arası mesafe Tohum özellikleri Teff (Eragrostis tef [Zucc.] Trotter) Different row spacing Abebe, Y., Alemtsehay, B., Hambidge, K. M., Stoecker, B. J., Bailey, K., & Gibson, R. S. (2007). Phytate, zinc, iron and calcium content of selected raw and prepared foods consumed in rural Sidama, Southern Ethiopia, and implications for bioavailability. Journal of Food Composition and Analysis, 20(3), 161–168. https://doi.org/10.1016/j.jfca.2006.09.003 Alayunt, F. N. (2000). Biyolojik malzeme bilgisi. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları No: 541. Barretto, R., Buenavista, R. M., Rivera, J. L., Wang, S., Prasad, P. V., & Siliveru, K. (2021). Teff (Eragrostis tef) processing, utilization and future opportunities: A review. International Journal of Food Science & Technology, 56(7), 3125–3137. https://doi.org/10.1111/ijfs.14981 Bedane GM, Saukuru AM, George DL, Gupta ML. 2015. Evaluation of teff (Eragrostis tef [Zucc.] Trotter) lines for agronomic traits in Australia. Australian Journal of Crop Science, 9: 242–247. Davison, J., Mike, L., & Earl, C. (2010). The potential for teff as an alternative forage crop for irrigated regions (Fact Sheet No. 07-29). University of Nevada Cooperative Extension. Dumanoğlu, Z., & Geren, H. (2020). An investigation on determination of seed characteristics of some gluten-free crops (Amarantus mantegazzianus, Chenopodium quinoa Willd., Eragrostis tef [Zucc] Trotter, Salvia hispanica L.). *Turkish Journal of Agriculture - Food Science and Technology, 8*(8), 1650–1655. https://doi.org/10.24925/turjaf.v8i8.1650-1655.3473 Gebremariam, M. M., Zarnkow, M., & Becker, T. (2014). Teff (Eragrostis tef) as a raw material for malting, brewing and manufacturing of gluten-free foods and beverages: A review. Journal of Food Science and Technology, 51(11), 2881–2895. https://doi.org/10.1007/s13197-012-0745-5 Kara, M. (2012). Biyolojik ürünlerin fiziksel özellikleri. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları No: 242. Ketema, S. (1997). Tef [Eragrostis tef (Zucc.) Trotter]. Institute of Plant Genetics and Crop Plant Research. Kreitschitz, A., Tadele, Z., & Gola, E. M. (2009). Slime cells on the surface of Eragrostis seeds maintain a level of moisture around the grain to enhance germination. Seed Science Research, 19(1), 27–35. https://doi.org/10.1017/S0960258508186349 Lee, S. H., Lee, D. G., & Lee, K. W. (2015). Evaluation of forage production and tissue culture efficiency of two Teff grass (Eragrostis tef) cultivars. Research Journal of Biotechnology, 10(5), 43–47. Miller, D. (2014). Teff grass – Crop overview and forage production guide (2nd ed.). Cal/West Seeds. https://kingsagriseeds.com/wp-content/uploads/2014/12/Teff-Grass-Management-Guide.pdf Mohsenin, N. N. (1970). Physical properties of plant and animal materials. Gordon and Breach Science Publishers. Norberg, S., Roseberg, R., Charlton, B., & Shock, C. (2009). Teff: A new warm-season grass for Oregon. Oregon State University Extension Service. Sarı, U., & Tiryaki, İ. (2018). Alternatif tahıl: Eskinin unutulmuş yeni bitkisi tef (Eragrostis tef [Zucc.] Trotter). KSÜ Tarım ve Doğa Dergisi, 21(3), 447–456. https://doi.org/10.18016/ksutarimdoga.vi.416860 Saylor, B. A., Min, D. H., & Bradford, B. J. (2018). Productivity of lactating dairy cows fed diets with teff hay as the sole forage. Journal of Dairy Science, 101(7), 5984–5990. https://doi.org/10.3168/jds.2017-14206 Tanık, Y. (2020). Bingöl ekolojik koşullarında tef (Eragrostis tef [Zucc.] Trotter) bitkisinde farklı sıra arası mesafelerinin verim, verim unsurları ve bazı kalite özellikleri üzerine etkisi [Master’s thesis, Bingöl Üniversitesi]. Watson, L., Macfarlane, T. D., & Dallwitz, M. J. (1992). Grass genera of the world: Introduction. CAB International. Yağcıoğlu, A. (2015). Ürün işleme (2nd ed.). Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları No: 517. Zeid, M., Assefa, K., Haddis, A., Chanyalew, S., & Sorrells, M. E. (2012). Genetic diversity in tef (Eragrostis tef) germplasm using SSR markers. Field Crops Research, 127, 64–70. https://doi.org/10.1016/j.fcr.2011.10.013