DUT YETİŞTİRİCİLİĞİNİN EKONOMİK ANALİZİ

Yıl 2025, Cilt: 13 Sayı: 2, 93 - 109, 29.12.2025

Halil İbrahim Oğuz , Nevzat Birişik

https://izlik.org/JA95AM32AT

Öz

Bu çalışma, Türkiye'de dut (Morus spp.) yetiştiriciliğinin teknik, ekonomik ve çevresel avantajlarını rakamsal verilerle ortaya koymaktadır. Dut, düşük yatırım maliyeti, yüksek adaptasyon kabiliyeti ve çok yönlü kullanım alanlarıyla dikkat çeken bir meyve türüdür. Dut fidan maliyeti dekara 2.500–4.000 TL arasında değişirken, cevizde bu rakam 6.000–9.000 TL’ye kadar çıkmaktadır. Yıllık bakım maliyetleri dut için 2.000–3.500 TL iken, cevizde 4.500–6.000 TL’dir. Bu fark, dutun daha düşük işletme giderlerine sahip olduğunu göstermektedir. Verim açısından, dut dekara 800–1.200 kg ürün verebilirken, cevizde bu miktar 400–800 kg’dır. Kuru dutun kilogram fiyatı 60–150 TL arasında değişmekte olup, dekardan elde edilebilecek brüt gelir 30.000–105.000 TL arasında hesaplanmaktadır. Bu durum, dutun yüksek katma değerli ürün potansiyelini ortaya koymaktadır. Dutun su tüketimi yıllık 700–1.200 mm civarındadır ve kuraklığa dayanıklılığı sayesinde İç Anadolu, Güneydoğu Anadolu gibi su kısıtı olan bölgelerde başarıyla yetiştirilebilmektedir. Ayrıca -20°C’ye kadar dayanabilen soğuk toleransı ve geç çiçeklenme özelliği sayesinde ilkbahar geç donlarından daha az etkilenmektedir. Yatırımın geri dönüş süresi 5–8 yıl arasında değişmekte olup, ROI oranı %15–30 arasında tahmin edilmektedir. Dut üretimi, ipekböcekçiliği ile entegre edildiğinde ek gelir kaynakları yaratmakta ve kırsal kalkınmaya katkı sağlamaktadır. Bu yönleriyle dut hem iklim değişikliğine uyum, hem de ekonomik ve çevresel sürdürülebilirlik açısından stratejik bir tür olarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Dut , ekonomik analiz , teknik analiz , iklim değişikliği , sürdürülebilirlik

ECONOMIC ANALYSIS OF MULBERRY CULTIVATION

https://izlik.org/JA95AM32AT

Öz

This study presents a quantitative analysis of the technical, economic, and environmental advantages of mulberry (Morus spp.) cultivation in Türkiye. Mulberry stands out as a fruit species with low investment costs, high adaptability, and versatile usage potential. The cost of saplings per decare ranges between 2.500 and 4.000 TL for mulberry, whereas it reaches 6.000 to 9.000 TL for walnut. Annual maintenance costs are estimated at 2.000–3.500 TL for mulberry, compared to 4.500–6.000 TL for walnut. This difference highlights the lower operational expenses associated with mulberry cultivation. In terms of yield, mulberry can produce approximately 800–1.200 kg per decare, while walnut yields range from 400 to 800 kg. The market price of dried mulberry varies between 60 and 150 TL per kilogram, resulting in a potential gross income of 30.000–105.000 TL per decare. These figures underscore the high value-added potential of mulberry as a commercial crop. Mulberry’s annual water requirement is approximately 700–1.200 mm. Thanks to its drought tolerance, it can be successfully cultivated in water-scarce regions such as Central Anatolia and Southeastern Anatolia. Furthermore, its cold resistance down to -20°C and late blooming characteristics reduce the risk of damage from late spring frosts. The investment payback period ranges between 5 and 8 years, with an estimated return on investment (ROI) of 15% to 30%. When integrated with sericulture (silkworm farming), mulberry production can generate additional income streams and contribute to rural development. These features position mulberry as a strategic crop in terms of climate change adaptation, economic viability, and environmental sustainability.

Anahtar Kelimeler

Mulberry , economic analysis , technical analysis , climate change , sustainability

Kaynakça

• Açıkgöz, E. (1991). Yem bitkileri. Uludağ Üniversitesi Basımevi.
• Açıkgöz, E. (2001). Yem bitkileri. Uludağ Üniversitesi Güçlendirme Vakfı Yayınları.
• Altın, M., Gökkuş, A., & Koç, A. (2005). Çayır ve mera yönetimi. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Yayınları.
• Artan, H. (2019). Şanlıurfa sulu koşullarında yonca (Medicago sativa L.) ile bazı çok yıllık sıcak iklim buğdaygil yem bitkilerinin karışımlarının performanslarının belirlenmesi [Doktora tezi, Harran Üniversitesi].
• Artan, H., & Polat, T. (2019). Şanlıurfa sulu koşullarında bazı çok yıllık sıcak mevsim buğdaygil yem bitkisi türleriyle yoncanın saf ve karışık ekimlerinde yem kalite değerlerinin belirlenmesi. Harran Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 8(1), 85-92. https://doi.org/10.31196/huvfd.592576
• Atış, İ. (2006). Bazı çok yıllık buğdaygil ve baklagil yem bitkilerinin karışımlarında farklı oranların verim ve kaliteye etkisi [Doktora tezi, Çukurova Üniversitesi].
• Avcı, M. (2000). Çukurova’da geçici yapay mer'a kurmak amacıyla yetiştirilebilecek kışlık çok yıllık buğdaygil baklagil yem bitkileri karışımlarının saptanması [Yüksek lisans tezi, Çukurova Üniversitesi].
• Avcıoğlu, R., Akbarı, N., Soya, H., & Sabanci, İ. (1991). Ege sahil kuşağında yapay çayır-mera kurma olanakları üzerinde araştırmalar. Türkiye 2. Çayır Mera ve Yem Bitkileri Kongresi, 181-190.
• Bakır, Ö. (1985). Çayır ve mer'a ıslahı, prensip ve uygulamalar. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları.
• Bakır, Ö., & Açıkgöz, E. (1976). Yurdumuzda yem bitkileri, çayır-mer'a tarımının bugünkü durumu, geliştirme olanakları ve bu konuda yapılan araştırmalar. Çayır Mer'a ve Zootekni Araştırma Enstitüsü.
• Büyükburç, U. (1975). Türkiye yem üretimi durumu. Yem Bülteni, 1(1), 28-33.
• Büyükkılıç, M. C. (1995). Şanlıurfa’da ikinci ürün olarak yetiştirilen börülce (Vigna sinensis L.)’de bitki sıklığının bazı tarımsal karakterlere etkisinin araştırılması [Yüksek lisans tezi, Harran Üniversitesi].
• Büyükkılıç, M. C. (2022). Yem bitkileri ve mera yönetimi (2. bs.). Akademi Tarım Yayınları.
• Çınar, S. (2012). Çukurova taban koşullarında bazı çok yıllık sıcak mevsim buğdaygil yem bitkilerinin yonca (Medicago sativa L.) ile uygun karışımlarının belirlenmesi [Doktora tezi, Çukurova Üniversitesi].
• Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü. (2018). İklim verileri [Şanlıurfa veri seti].
• De Wit, C. T., & Van den Bergh, J. P. (1965). Competition between herbage plants. The Journal of Agricultural Science, 13, 212-221. https://doi.org/10.18174/njas.v13i2.17501
• Erkovan, H. (2005). Bazı çok yıllık baklagil ve buğdaygil yem bitkileri saf ekim ve karışımlarında verim ile azot fiksasyonu ve transferinin belirlenmesi [Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi].
• GAP Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü. (2016). Tarımsal veriler [Veri seti].
• Gençkan, M. S. (1985). Çayır-mera kültürü, amenajmanı ve ıslahı. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları.
• Geçit, H. H., Emeklier, H. Y., İkin, R., & Kolsarıcı, Ö. (2009). Tarla bitkileri. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları.
• Hatipoğlu, R., Avcıoğlu, R., & Soya, H. (1999). Ege koşullarında bazı yem bitkisi karışımlarının ot verimi ve kalitesi üzerine bir araştırma. Turkish Journal of Agriculture and Forestry, 23(Ek Sayı 2), 447-453.
• Hatipoğlu, R., Saruhan, V., & Çınar, S. (2009). Yem bitkileri. Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları.
• Karadağ, Y., & Büyükburç, U. (2004). Ankara koşullarında korunga (Onobrychis sativa L.) ile bazı buğdaygil yem bitkilerinin karışım oranlarının verim ve kalite üzerine etkileri. Turkish Journal of Agriculture and Forestry, 28(2), 91-97.
• Sağlamtimur, T., Tansı, V., & Baytekin, H. (1998). Yem bitkileri yetiştirme. Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Ders Kitabı.
• Saruhan, V., & Kuşvuran, A. (2011). Güneydoğu Anadolu Bölgesi koşullarında bazı yonca (Medicago sativa L.) çeşitleri ve genotiplerinin verim performanslarının belirlenmesi. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 48(2), 133-140.
• Sayar, M. S. (2017). Ülkemiz ve bölgemiz yem bitkisi tarımına genel bir bakış. Diyarbakır Tarım Dergisi, 28, 30-34.
• Sayar, M. S., Anlarsal, A. E., & Başbağ, M. (2010). Güneydoğu Anadolu Bölgesinde yem bitkileri tarımının mevcut durumu sorunları ve çözüm önerileri. Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 14(2), 59-67.
• Sayar, M. S., Han, Y., & Başbağ, M. (2022). Forage yield and forage quality traits of sainfoin (Onobrychis viciifolia SCOP.) genotypes and evaluations with biplot analysis. Fresenius Environmental Bulletin, 30(2A), 1627-1635.
• Sayar, M. S., Han, Y., Başbağ, M., Gül, İ., & Polat, T. (2015). Rangeland improvement and management studies in southeastern anatolia region of turkey. Pakistan Journal of Agricultural Sciences, 52(1), 9-18.
• Sayar, M. S., Han, Y., Yolcu, H., & Yücel, H. (2014). Yield and quality traits of some perennial forages as both sole crops and intercropping mixtures under irrigated conditions. Turkish Journal of Field Crops, 19(1), 59-65. https://doi.org/10.17557/tjfc.88155
• Sayar, M. S., & Kendal, E. (2014). Van ekolojik koşullarında bazı yem bitkisi karışımlarının verim ve kalite özelliklerinin belirlenmesi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 24(3), 223-231.
• Şilbir, Y., Polat, T., Baytekin, H., & Avcıoğlu, R. (1994). Bazı çok yıllık baklagil yem bitkilerinin harran ovası sulu şartlarına adaptasyonu ve verim komponentlerinin saptanması. Tarla Bitkileri Kongresi, 1-5.
• Taşkın, S. (1975). Çukurova’da çayır mera ve yem bitkileri adaptasyonu. Tarsus Bölge Topraksu Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları.
• Tosun, F. (1968). Korunganın birlikte yetiştirildiği buğdaygil yem bitkilerinin azot oranına ve kuru ot ve ham protein verimlerine etkisi üzerine bir araştırma. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Zirai Araştırma Enstitüsü Bülteni, 26.
• Tükel, T., Hatipoğlu, R., Kutlu, H. R., Görgülü, M., Polat, T., & Çeliktaş, N. (2010). Hayvan besleme ve yem bilimi. Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları.
• Uncuer, D. (2003). Ankara koşullarında Tritikale ve Tüylü fiğ (Vicia villosa Roth.) karışım oranlarının ve ekim yöntemlerinin yem verimine etkileri [Doktora tezi, Ankara Üniversitesi].
• Vallentine, J. F. (1980). Grazing management. Academic Press.
• Yılmaz, İ. H., Avcıoğlu, R., & Soya, H. (1996). İzmir koşullarında bazı çok yıllık yem bitkisi karışımlarının ot verimi ve kalitesi üzerine bir araştırma. Turkish Journal of Agriculture and Forestry, 20(5), 347-352.