Bu çalışmada diplomasi, diplomatik temsilci ve diplomatik temsilcilerin sahip oldukları dokunulmazlık ve ayrıcalıkların tanımı yapılmış ve bu kavramların İslam-Osmanlı hukuku açısından nasıl değerlendirildiğine yer verilmiştir. İslam hukukunda diplomatik dokunulmazlık kavramı bulunmadığı için, şer’i ve örfi olmak üzere ikili bir yapıdan oluşan Osmanlı hukukunda bu kavramın nasıl uygulandığı incelenmiştir. Yabancı diplomatik temsilcilerin Osmanlı Devleti’ndeki ayrıcalıkları ve dokunulmazlıkları özellikle yargı bağışıklığı yönünden incelenmiştir. Çalışmada diplomatik temsilci olarak elçilerin yanı sıra konsolos ve konsolosluk çalışanları da (tercüman ve kavas) ele alınmıştır. Nitekim daimî diplomatik temsilin ilk dönemlerinde elçi ve konsolos birbiriyle iç içe geçmiş kavramlardır. Konsoloslara tanınan hak ve ayrıcalıklar yabancı devletlerle yapılan ikili anlaşmalarda açıkça belirtilmiştir. Bu bağlamda kapitülasyonlar Osmanlı diplomasi ilişkilerini şekillendirmiştir. Ancak zamanla yabancı devletlere tanınan imtiyazlar kötüye kullanılmıştır. 9 Ağustos 1863 tarihli Memalik-i Mahruse-i Şahanede Bulunan Düvel-i Ecnebiyye Konsoloslukları Hakkında Tanzim Kılınan Nizamname ile Osmanlı Devleti konsolosluklarla ilgili sorunlara dair kapsamlı bir düzenleme yapmıştır. Çalışmada, bu nizamname de diplomatik yargı dokunulmazlığı çerçevesinde değerlendirilmiştir.
In this study, diplomacy, diplomatic representatives and the immunities and privileges enjoyed by diplomatic representatives are defined and how these concepts are evaluated in terms of Islamic-Ottoman law is examined. Since the concept of diplomatic immunity does not exist in Islamic law, the application of this concept in Ottoman law, which consists of a dual structure of sharia and customary law, is analyzed. The privileges and immunities of foreign diplomatic representatives in the Ottoman Empire are analyzed especially in terms of judicial immunity. In addition to ambassadors as diplomatic representatives, consuls and consular employees (drogaman and kavas) are also analyzed. Indeed, in the early period of permanent diplomatic representation, ambassador and consul were intertwined concepts. The rights and privileges granted to consuls were clearly stated in bilateral agreements with foreign states. In this context, capitulations shaped Ottoman diplomatic relations. However, over time, the privileges granted to foreign states were abused. On August 9, 1863, the Ottoman Empire made a comprehensive regulation on the problems related to the consulates with the Memalik-i Mahruse-i Şahanede Bulunan Düvel- i Ecnebiyye Konsoloslukları Hakkında Tanzim Kılınan Nizamname. In this study, this regulation is also evaluated within the framework of diplomatic jurisdictional immunity.