Rhetorical Dimensions of the Language of Threat and Warning in Surah al-Muddaththir

Abstract

The present study examines the style of threat (tawʿīd) and warning (inzār) found particularly in the Meccan-period sūrahs of the Qur’an from the perspective of classical Arabic rhetoric (balāgha). It focuses specifically on Sūrat al-Muddaththir (Qur’an 74). The aim is to reveal how this rhetorical mode is constructed within the three major branches of balāgha-maʿānī, bayān and badīʿ-and to demonstrate the literary depth of the Qur’an’s early proclamatory discourse. Methodologically, the verses of Sūrat al-Muddaththir are analyzed according to these three classical rhetorical disciplines, and the relationship between the concepts of threat and warning and the relevant rhetorical devices is assessed. By centering on Sūrat al-Muddaththir, the study seeks to highlight the emotional, aesthetic, and persuasive power of the Qur’an’s earliest mode of address and thereby underscore the explanatory role of balāgha in understanding the Qur’anic text. In addition, the linguistic structures of the verses are examined with respect to their psychological impact on the audience, their semantic density, and their oratorical force. This research offers an original contribution by showing how the Qur’an’s inzār and tawʿīd discourse is constructed not merely at the level of content but also through literary artistry. The rhetorical analysis conducted on Sūrat al-Muddaththir both reveals the artistic dimension of Qur’anic eloquence and contributes to a systematic understanding of the characteristic stylistic features of Meccan sūrahs. Furthermore, the sūrah constitutes a significant case for exploring the linguistic and thematic strategies employed in the earliest stage of the Qur’anic mission, bringing to the fore the central role of balāgha within the literature of Islamic preaching. In this respect, the study provides an original analysis that makes visible-through concrete examples-the contribution of classical balāgha to Qur’anic interpretation.

Müddessir Sûresi’nde Tehdit ve Uyarı Dilinin Belâgî Boyutları

Öz

Makalemizin konusu, Kur’ân-ı Kerîm’in özellikle Mekke döneminde inen sûrelerinde yer alan tehdit (tev‘îd) ve uyarı (inzâr) üslûbunun belâgat açısından incelenmesidir. Çalışmada Özel olarak 74/Müddessir sûresi merkeze alınmıştır. Çalışmanın amacı, bu üslûbun belâgat ilimleri (meânî, beyân, bedî‘) çerçevesinde nasıl yapılandığını ortaya koymak ve Kur’ân’ın erken dönem tebliğ dilindeki edebî derinliği göstermektir. Yöntem olarak Müddessir sûresinin âyetleri, klasik belâgat ilimlerinin üç ana disiplini (meânî, beyân, bedîʿ) esas alınarak analiz edilmiş; bu bağlamda tehdit ve uyarı kavramlarının belâgat sanatlarıyla ilişkisi değerlendirilmiştir. Çalışma, Müddessir sûresini merkeze alarak Kur’ân’ın ilk dönem hitabının duygusal, estetik ve ikna edici gücünü ortaya koymayı; böylece belâgat ilimlerinin Kur’ân metnini anlamadaki açıklayıcı rolünü vurgulamayı hedeflemektedir. Ayrıca âyetlerdeki dilsel yapıların muhatap üzerinde oluşturduğu psikolojik etki, anlam yoğunluğu ve hitabet gücü yönünden tahlili yapılmıştır. Bu çalışma, Kur’ân’daki inzâr ve tev’îd üslûbunun yalnızca içeriksel düzeyde değil, aynı zamanda edebî açıdan nasıl inşa edildiğini ortaya koyması bakımından alana özgün bir katkı sunmaktadır. Müddessir sûresi özelinde gerçekleştirilen bu belâgat incelemesi, bir yandan Kur’ân hitabetinin sanatsal boyutunu ortaya koyarken, diğer yandan Mekkî sûrelerin karakteristik üslûp özelliklerinin sistematik biçimde anlaşılmasına katkı sağlamaktadır. Sûre, aynı zamanda, Kur’ân’da tebliğ görevinin ilk safhasındaki dilsel ve içeriksel stratejileri tahlil etmeye imkân tanıyan önemli bir örnek teşkil etmekte ve tebliğ literatüründe belâgatın merkezi rolünü öne çıkarmaktadır. Bu yönüyle çalışma, klasik belâgat ilimlerinin Kur’ân yorumuna sunduğu katkıyı somut örnekler üzerinden görünür kılan özgün bir çözümleme mahiyetindedir.

Anahtar Kelimeler

• Arap Dili ve Belâgatı
• Müddessir sûresi
• Belâgat
• Tehdit (tev’îd)
• Uyarı (inzâr)
• Kur’ân Hitabeti

Kaynakça

1. ‘Atîk, Abdülazîz. ‘İlmü’l-beyân. Beyrut: Dâru’n-Nehdati’l-‘Arabiyye, 1985.
2. Abbâs, Fazl Hasan. el-Belâğa fûnûnuhâ ve efnânuhâ ʿİlmu’l-me‘ânî. Amman: y.y., 2004.
3. Akkâvî, İn’âm Fevvâl. el-Mu‘cemü’l-mufassal fî ‘ulûmi’l-belâğa. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 1996.
4. Ali el-Cârim - Mustafa Emîn, el-Belâğatü’l-Vâzıha. Mısır: y.y., 1959.
5. Allân, İbrâhîm Mahmûd. el-Bedî’ fi’l-Kur’ân Envâ’uhâ ve Veẓâ’ifuhâ. Şârika: y.y., 2002.
6. Aydınî, Hamza b. Turgut. el-Hevâdî fî şerḥi’l-Mesâlik. nşr. Ali Bulut. Samsun: Etüt Yayınları, 2009.
7. Bedevî, Ṭabâne. Mu’cemu belâġati’l-‘Arabiyye. Beyrut: Dâru İbn Ḥazm, 1997.
8. Besyûnî, ‘Abdü’l-Fettâh Feyyûḍ. ‘İlmu’l-beyân. Kahire: y.y., 2004.

9. Bilgegil, M. Kaya. Edebiyat Bilgi ve Teorileri. Ankara: Sevinç Matbaası, ts.
10. Cerrahoğlu, İsmail. Tefsir Usûlü. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2013.
11. Cevdet Paşa, Aḥmed. Belāġat-i ‘Osmâniyye. İstanbul: y.y., 1299.
12. Dağ, Mehmet. Kur’ân’da Üslûp Diyalektiği: İltifât (Zamanlar ve Şahıslar Arası Geçiş). Ankara: Salkımsöğüt, 2008.
13. Durmuş, İsmail. “Mübalağa”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 31/426. Ankara: TDV Yayınları, 2020.
14. Ebû Hilâl el-Hasen b. Abdillâh b. Sehl el-Askerî, Kitâbü’ṣ-Ṣın ‘ateyn: el-Kitâbe ve’ş-Şi’r, nşr. Ali M. el-Bicâvî -M. Ebû’l-Fazl İbrâhim. Kahire: y.y., 1952.
15. Desûḳī, Muḥammed b. Muḥammed ‘Arefe. el-Ḥâşiye ‘alâ şerḥi’l-‘allâme Sadüddîn et-Teftâzânî ‘alâ metni’t-Telḫîṣ. 2 Cilt. İstanbul: y.y., 1891.
16. ‘Alawî, Yaḥyâ b. Ḥamza. et-Ṭırâz fî el-‘Ulûmi’l-Belâġa ve Esrâri’l-Bedî’. thk. Abdülḥamîd Hindâvî. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2004.
17. Bâbertî, Ekmelüddîn Muhammed Mahmud b. Ahmed. Şerhu’t-telhîs. Trablus: y.y., 1983.
18. Câhız, Ebû Osman Amr b. Bahr. el-Beyân ve’t-Tebyîn. 3 Cilt. Beyrut: y.y., ts.
19. Cürcânî, Ali b. Muhammed b. Ali. et-Ta’rîfât. Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’l-‘Arabî, 1992.
20. Firûzâbâdî, Muhammed b. Yakûb. el-Kâmûsu’l-Muhît. Beyrut: Mektebetü Tahkîki’t-Türâs, 1987.
21. Gözeler, Esra. Kur’ân Âyetlerinin Tarihlendirilmesi Sorunu ve Kur’ân’a Kronolojik-Olgusal Bir Yaklaşım. Ankara: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2009.
22. Haffâcî, Ebû Muhammed Abdullah b. Muhammed. Sırru’l-fesâha. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 1982.
23. Hâşimî, Ahmed b. İbrâhîm b. Mustafâ es-Seyyid. Cevâhirü’l-belâġa. Beyrut: Mektebetü’l-‘Asriyye, 1999. Merâġī, Aḥmed Muṣṭafâ. ‘Ulūmu’l-belāġa. Beyrut: y.y., 1984.
24. Meydânî, Abdurrahman Hasan Habenneke. el-Belâğatü’l-‘Arabiyye: Usûsuhâ ve ʿUlûmuhâ ve Fünûnuhâ. 2 Cilt, Beyrut: Dâru’l-Kalem, 1. Basım. 1996.
25. Râzî, Fahreddin. Nihâyetü’l-i’câz fî dirâyeti’l-i’câz. thk. Bekrî Şeyh Emîn. Beyrut: Dâru’l-‘İlm li’l-Melâyîn, 1985. Saraç, M. A. Yekta. Edebiyat Bilgisi Belâgat. İstanbul: Gökkubbe Yayınları, 2010.
26. Sekkâkî, Ebû Ya‘kûb Sirâcüddîn Yûsuf b. Ebî Bekr b. Muhammed b. Alî el-Hârizmî. Miftâḥu’l-‘ulûm. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2. Basım, 1987.
27. Suyûtî, Celâlüddin Abdurrahman. Mu’terekü’l-aḳrân fî îcâzi’l-Ḳur’ân. thk. Ali Muḥammed el-Becâvî. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 1988.
28. Teftâzânî, Saduddîn. el-Mutavvel ‘ale’t-Telhîs. İstanbul: Matbaa-i Âmire, 1891.
29. Teftâzânî, Sadüddîn. Muḫtaṣaru’l-me’ânî. Beyrut: y.y., 1965.
30. Zerkeşî, Bedrüddîn. el-Burhân fî ‘ulûmi’l-Kur’ân. thk. Muhammed Ebû’l-Fazl İbrâhîm. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Ma‘rife, 1972.
31. Fîrûzâbâdî, Ebû’t-Tâhir Mecdüddîn Muhammed b. Ya‘kûb b. Muhammed. el-Kâmûsu’l-muhît. Beyrut: Mektebetü Tahkîki’t-Türâs, 1987.
32. Gelenbevî. Fenni Mantık. Terc. Abdünnâfi Efendi. İstanbul: y.y., 1295/1878.
33. İbn Arabî, Muhammed b. Abdullah el-Mefârî, Ahkamu’l-Kur’ân. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 2012.
34. İbn Manzûr, Ebü’l-Fazl Cemâlüddîn Muhammed b. Mükerrem b. Alî b. Ahmed el-Ensârî er-Rüveyfiî. Lisânü’l-‘Arab. 15 cilt. Beyrut: Dâr Ṣâdir, ts.
35. İbn Râşîk, Ebû Ali Hasan el-Kayravânî el-Ezdî. el-‘Umde fî Mehâsini’ş-Şi’r. thk. Muḥammed Karakazan. Beyrut: Dâru’l-Ma‘rife, 1988.
36. İbnü Küteybe, Ebû Muhammed Abdullah b. Müslim. Edebü’l-kâtib. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1985.
37. İbnü’l-Esîr, Ziyâuddîn. Kifâyetü’t-tâlib fî nakdi kelâmi’ş-şâ’ir ve’l-kâtib. thk. Nûrî Hammûdî el-Kaysî. Musul: y.y., 1982.
38. İbnü’l-Fâris, Ebû’l-Hüseyin Ahmed b. Zekeriyyâ. Muʿcemü’l-Mekâyîs fî’l-Luğa. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 2. Basım. 1998.
39. Kabakçılı, Osman. “Razi’ye Göre Kur’an’da Seci Sanatının Olmamasının Sebepleri”, Bayburt Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 13 (Yaz 2021): 133-149, https://doi.org/10.47098/bayburt-ilahiyat.908970
40. Kazvînî, Ebü’l-Meâlî Celâlüddîn el-Hatîb Muhammed b. Abdurrahmân b. Ömer b. Ahmed eş-Şâfiî. el-Îżâḥ li-Muḫtaṣari Telḫîṣi’l-Miftâḥ. 2 Cilt. Beyrut: y.y., 5. Basım, 1980.
41. Kelleci, Azime. Kur'ân ilimleri açısından Müddessir sûresi ve tefsiri. Yalova: Yalova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2017.
42. Kurtubî, Muhammed b. Ahmed. el-Câmi li Ahkâmi’l-Kur’ân. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 2014. Ma‘rûf, Nâyif. el-Muʿcezü’l-kâfî fî ‘ulûmi’l-belâğa ve’l- ‘arûz. Beyrut: y.y., 1997.
43. Matlûb, Ahmed. Muṣṭalaḥâtü’l-belâğiyye. Beyrut: Mektebetu Lübnân en-Nâşirûn, 2. Basım. 1996. Mayû, Kadrî. el-Mu’în fî’l-belâğa. Beyrut: y.y., 2000.
44. Menemenlizâde Mehmed Tâhir. Osmanlı Edebiyatı Belâgat. haz. M. Fatih Köksal ve Vedat Ali Tok. Ankara: Kurgan Edebiyat, ts.
45. Mitracî, İrfân. el-Câmi’ li fünûni lüĞati’l-‘Arabiyye ve’l-‘Arûz. Beyrut: y.y., 1987.
46. Mırık, İlhan Okşan. Müddessir sûresinin lügat, sarf, nahiv ve belâgat açısından incelenmesi. Mardin: Mardin Artuklu Üniversitesi, Yaşayan Diller Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
47. https://ontology.birzeit.edu/term/رهبة Erişim 18.11.2025
48. Recâizâde Mahmud Ekrem. Ta’lîm-i Edebiyat. İstanbul: y.y., 1299/1881.
49. Sarı, Halil. Müddessir sûresinin tefsiri. Çanakkale: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
50. Süleyman, Süleyman Bey (Paşa). Mebânî’l-inşâ. İstanbul: y.y., 1289/1878.
51. Süreyyâ, Abdurrahman. Mîzânü’l-Belâğa. İstanbul: y.y., 1303/1885.
52. Tâhirül-Mevlevî. Edebiyât Lugatı. İstanbul: Enderun, 1973.
53. Vatvâṭ, Reşîdüddîn. Ḥadâiḳu’ṣ-ṣiḥr fî deḳâiḳi’ş-şi’r. nşr. Sa‘îd Nefîsî. Tahran: y.y., 1339/1920.
54. Yakub, Emil Bedî’. el-Mu’cemü’l-mufassal fî şevâhidi’l-luğati’l-‘Arabiyye. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 1996.
55. Yaşaroğlu, M. Kâmil. “Müddessir Sûresi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 10 Ağustos 2025. https://www.isnadsistemi.org/guide/isnad2/isnad-dipnotlu/11-ansiklopedi/11-3-ansiklopedi-web.