Hz. Ali, İslam peygamberi Hz. Muhammed’in (a.s.) amcazadesi ve aynı zamanda damadı olması dolayısıyla Müslümanlar arasında ona karşı derin bir saygı ve sevgi beslenmiştir. Ayrıca savaşlarda gösterdiği kahramanlıklar, fiziki kuvveti ve âlim kişiliği, daha sonraları anlatılmaya başlayan menkıbelere dönüşmüş ve halk arasında yayılmaya başlamıştır. Bu menkıbelerin tarihi süreçte gelişerek ve halk anlatılarına ait unsurlarla zenginleştirilerek yayılması neticesinde ortaya bir destan kahramanı çıkmıştır. Türklerin İslamiyet’i kabulünden önceki süreçte epik destan geleneğinin değişmez unsuru olan kahraman tipi, bazı değişim ve dönüşümlere uğrayarak İslamiyet sonrası dönemde de varlığını sürdürmüştür. Bu değişim genel itibarıyla “alp” tipinin “gazi” tipine evrilmesi ve kahramanın temel gayesinde meydana gelen değişim olarak özetlense de Türk boylarının yaşam biçimi ve dünya görüşüne uygun bir değişim söz konusudur. Nitekim bu değişim Kırgız destancılık geleneğinde farklı seviye ve niteliklerde ortaya çıkmıştır. Anadolu sahasında Hz. Ali cenknâmelerinin XIII-XIV. yüzyıllarda yazıya aktarıldığı tahmin edilmektedir. Bu sahada üretilen diğer birçok yazılı ürün gibi cenknâmeler de XIX-XX. yüzyıllarda Orta Asya Türk boylarının ilgisini çekmeye başlamıştır. Bu çalışmada, Kırgız destancılık geleneğinde İslamiyet’in kabulünden sonraki süreçte meydana gelen değişim ve dönüşümleri seviye ve nitelik olarak örnekleyebilmek üzere İslami dönem destan kahramanına dönüşen Hz. Ali’nin ve onunla ilgili inanışların destanlara yansıma biçimi incelenecektir.
As he was not only the cousin but also the son-in-law of Mohammad, the prophet of Islam, Ali ibn Abi Talib has received great respect and love from Muslims. Moreover, his gallantry, physical strength, and wise personality turned into stories that started to be told later and became widespread among the public. As a result of the dissemination of these stories by development in the historical process and enrichment with elements of folk tales, he has become an epic hero.The flat character of a hero, which was an indispensable part of the epic tradition in the period before the acceptance of Islam by Turkic peoples, remained in place in the post-Islam period with some changes and transformations. Although this change is usually outlined as the evolution of the flat character of a “hero” into one of a “veteran” and a change in the main calling of the hero, the change in question is in harmony with the lifestyles and worldviews of Turkic tribes. Such that, this change has emerged on different levels and with different qualities in the Kyrgyz legend-telling tradition.It is estimated that the transcription of war epics dedicated to Ali in the Anatolian geography took place in the 13th-14th centuries. Like several other written works produced in this geography, these war epics started to draw the attention of Central Asian Turkic tribes in the 19th and 20th centuries. This study investigates the manner in which Ali, who transformed into an epic hero of the Islamic Era, and the folk wisdom about him are reflected in epics to outline the changes and transformations occurring in the Kyrgyz legend-telling tradition in the period after the acceptance of Islam in terms of extent and qualities.