akademi̇ar AKADEMİAR Akademik İslam Araştırmaları Dergisi 2458-7885 2651-2505 Kalem Eğitim Kültür Akademi Derneği Religious Studies Din Araştırmaları Force Majeure Requırıng Shathıyat Accordıng To Abdullah Yafı ‘Abdullah Yâfiî’ye Göre Şathiyyâtı Gerektiren Mücbir Sebepler https://orcid.org/0000-0001-6000-2065 Akdoğan Mesut HAKKARİ ÜNİVERSİTESİ, İLAHİYAT FAKÜLTESİ 12 15 2019 7 117 140 10 27 2019 12 01 2019 Copyright © 2016, AKADEMİAR Akademik İslam Araştırmaları Dergisi 2016 AKADEMİAR Akademik İslam Araştırmaları Dergisi

One of the most controversialissues in the history of Sufism is shathiyat (words ofecstasy) that Sufis speak under sakr(spiritualecstasy) and ghaybah. Many scholars who had not experienced Sufism andapproached the subject superficially rejected these shathiyat and questionedthe faith of those who spoke them. This was due to the shathiyat appearing tobe contrary to reason, logic and sharia, as well as its complex and paradoxicalstructure. However, righteous scholars preferred interpreting these wordsaccording to Sufism and Sufis’ experiences since they were spoken by Sufis oftahqiq and marifah. Shathiyat is generally defined as “the state of sakr andfana which are experienced by a Sufi for the first time”. Abdullah Yâfiî, thefounder of the Yâfiyyah branch of the Qadiriyyah order said that the Shathiyatand the Sufis who experienced this situation should be excused. He stated thatthese states were caused by force majeure and mentioned many reasons for this.This study discusses Yâfii’s approach to the concept of shathiyya as well asforce majeure which requires Shatah according to him.

Tasavvuf tarihinde en çok tartışılagelen konulardanbirisi de sûfîlerin “sekr ve gaybet” halinde maruz kalıp kullandıkları şatahibarelerdir. Şatahâtın zahiren akla, mantığa ve şeriate aykırı görünmesi, kendi içinde kompleks ve paradoksal biryapısının olması, tasavvufî tecrübeyi yaşamamış, konuya yüzeysel yaklaşan birçok ilim adamını bunları reddetmeye ve sahiplerini imânî açıdan sorgulamayaitmiştir. Ancak bu tecrübelerin tahkik ve marifet ehli sûfîlerden sadır olması,hakkaniyet sahibi âlimleri onlar hakkında temkinli olmaya ve bu ibareleri tasavvufilmine ve sûfî tecrübeye göre yorumlamaya sevketmiştir. Şatahât genel anlamda‘ilk defa sekr ve fenâ haline maruz kalan sûfîlerin yaşadığı hâl’ olaraktanımlanır. h. VIII/ m. XIII. yüzyıldayaşayan Kadirî tarikatının “Yâfiiyye” kolunun kurucusu olan Abdullah Yâfiî,şatahâtın ve bu hâli tecrübe eden sûfîlerin mazur görülmesi gerektiğinisöylemiştir. Bu hallerin icbar ve zorunluluktan kaynaklandığını belirtmiş ve bunun içinbirçok sebep zikretmiştir. Bu çalışmada, Yâfiî’nin şathiyye kavramına yaklaşımıve ona göre şatahı gerektiren mücbir sebep ve unsurlar ele alınacaktır.

 Sûfî Tecrübe Şatahât Vâridât Yâfiî Sufi Experience Shathiyat Waridah Yâfiî Askalânî, Şihabuddîn Ahmed b. Ali b. Muhammed b. Muhammed b. Ali b. Ahmed b. Hacer, ed-Dureru’l-kamine fî a’yâni mieti’s-sâniye, Daireti’l-Maarifi’l-Osmaniyye, 1972, C. II. Baş, Derya, “Yâfiî”, DİA, TDV Yay., İstanbul, 1995, C. XXXXIII, s. 176. Bedevî, Abdurrahman, Şatahâtu’s-sûfiyye, Vekâletü’l-Matbûa, Kuveyt, 1978, C. I. Cebecioğlu, Ethem, “Şatahât İbarelerinin Anlaşılmasına Doğru: Metodik Bir Deneme”, Tasavvuf: İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi, 2006, S. 17. Derleme, Mu’cemu’l-vasît, Mektebetu Şurûku’l-Devliyye, IV. Baskı, 2004. Fâsî, Takiyuddîn Muhammed b. Ahmed el- Hasenî, el-Mekkî, el-İkdu’s-semîn fî târihi beledi’l-emîn, Thk: Fuad Seyyid, Muessesetu’r-Risale, Beyrut, 1985, C. V. Güngör, Erol, İslâm Tasavvufunun Meseleleri, Ötüken Yayınları, İstanbul 1996. Haksever, Ahmet Cahid “Varoluşsal Kendinden Geçme ve Yansımaları: İmam-ı Rabbânî’nin Şathiyye Anlayışı Örneği”, Gazi Üniversitesi Çorum İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2004, S. 1.İbnü'l-Arabî, Muhyiddîn, Fütûhât-ı Mekkiyye, Çev. Ekrem Demirli, İstanbul, Litera Yay., 2008, C. VIII. İbnü'l-Arabî, Muhyiddîn, Fütûhât-ı Mekkiyye, Çev. Ekrem Demirli, İstanbul, Litera Yay., 2008, C. VIII. _________, Tasavvuf Terimleri Sözlüğü, (Terc: Ekrem Demirli), Litera yay. İstanbul, 2015. el-İsnevî, Cemallûddîn Abdurrahîm, Tabakâtu’ş-Şâfiîye, Thk: Kemal Yusuf el-Hût, Daru’l-Kutubi’l-İlmiyye, Beyrut, Lübnan, 1987, C. II. İzziddîn b. Abdilazîz b. Abdisselâm, Kavâidu’l-ahkâm fî islâhi’l-enâm (el-Kavâidu’l-kübrâ), Thk. Nezîh Kemâl Hammâd-Osman Cuma Damiriyye, Dâru’l-Kalem, Dımaşk, 2000. Kurnaz, Cemal, Mustafa Tatçı, Türk Edebiyatında Şathiyye, Akçağ Yay., Ankara 2001. Pakalın, Mehmet Zeki, Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, MEB. Yay., İstanbul 1983, C. III. Sadık Vicdânî, Tomâr-ı Turûk-u ‘Aliyye (Tarikatlar ve Silsileri), Haz. İrfan Gündüz, Enderun Kitabevi, 1995. Sühreverdî, Ebû Hafs Şihâbuddîn Ömer, Avârifu’l-ma‘ârif, Arif Efendi Matbaası, Dersaadet, 1904. Şemseddin Sami, Kâmûs-ı Türkî, İkdam Matbası, İstanbul, 1317. Şimşirligil, Ahmet, vd., Ahmet Cevdet Paşa ve Mecelle, KTB Yay., İstanbul, 2008. Tehânevî, Muhammed Ali, Mevsû’atu keşşâfi’l-ıstılâhâti’l-funûn ve’l-ulûm, Mektebetu Lübnân, Tak. Refîk el-‘Acem, Lübnan, 1996, C. I. Türk Dil Kurumu, Türkçe Sözlük, TDK Yay., trs. C. II. Tûsî, Ebû Nasr es-Serrâc, el-Luma’-İslâm Tasavvufu, çev.: H. Kâmil Yılmaz, Altınoluk Yay., İstanbul, 1996. Uludağ, Süleyman, “Giriş”, Kuşeyrî Risâlesi, Dergâh Yay., İstanbul 1992. _______________, Tasavvuf Terimleri Sözlüğü, Kabalcı Yay., İstanbul, 2012. _______________, “Şathiye”, DİA, TDV Yay., 2010, C. XXXVIII. _______________, “Giriş”, et-Ta’arruf: Doğuş Devrinde Tasavvuf, Dergâh Yay., İstanbul 1992. _______________, “Arbede”, DİA, İstanbul 1991, C. III. el-Yâfiî, Afîfuddîn Abdullah b. Es’ad b. Ali el-Yemenî, Mirâtü’l-cinân ve ibretu’l-yekzân fî ma’rifeti ma yu’teberu min hevâdisi’z-zaman, Thk. Halil Mansur, Dâru’l-Kutûbi’l-İlmiyye, Beyrut, 1997, C. IV. ______, Afîfuddîn Abdullah b. Es’ad b. Ali el-Yemenî, Neşru mehâsînu’l-ğaliyye fî fadl-i meşâyıhı’s-sûfiyye, Thk. Halîl İmrân Mansur, Dâru’l-Kutûbi’l-İlmiyye, Beyrut, 2000. ______, Afîfuddîn Abdullah b. Es’ad b. Ali el-Yemenî, el-Yâfiî, Ravdu’r-reyyâhîn fî hikâyâti’s-sâlihîn, Thk. Muhammed Edîb Cadır, Adnan Abdurabbihi, Dâru’l-Beşâir, Dımaşk, 2006. Yılmaz, Hasan Kamil, Anahatlarıyla Tasavvuf ve Tarikatlar, Ensar Yay., 14. Baskı, İstanbul, 2011. ez-Zebîdî, Ebu’l-Abbâs Şihâbuddîn Ahmed b. Ahmed b. Abdillatif er-Şercî, Tabakâtü’l-havâs ehlu’s-sıdki ve’l-ihlâs, ed-Dâru’l-Yemeniyye, Beyrut, 1986. ez-Zûbî, Memdûh, Mu’cemu’s-Sûfî, Dâru’l-Cîl, Beyrut, 2004.