EFFECTS OF FERMENTED LIQUIDS ON CERAMIC SURFACES IN PIT FIRING TECHNIQUE

Öz

ABSTRACT This study examines the chemical and aesthetic effects of fermented liquids on ceramic surfaces in the pit firing technique, one of the alternative firing methods in ceramic art. The main question of the research is "How do fermented liquids affect surface color and texture formations during the traditional pit firing process?" The aim of the study is to determine the potential contribution of fermented ingredients not previously reported in the literature (rice fermented liquid - sake, kefir, red grape fermented liquid - wine, barley fermented liquid - beer, and apple fermented liquid - vinegar) to ceramic surface aesthetics. The research was conducted using an experimental and observational method. The prepared forms were soaked in each fermented liquid for 48 hours. Afterward, one portion was wrapped in aluminum foil and the other portion was placed directly into the pit and fired. The color and texture changes that occur in the reduction atmosphere, along with the organic and inorganic additives used in this process, were examined. The findings demonstrate that sake creates smooth transitions and smoky effects on the surface, kefir's dense texture leaves deep traces, red wine creates diffused effects in color transitions, beer creates marble-like surface textures, and apple cider vinegar, with its acidic effect, provides distinct color and texture differences. The research's unique contribution is that it demonstrates that fermentation processes can produce natural, environmentally friendly, and aesthetically unique surface effects on ceramic surfaces. Consequently, fermented liquids can be considered alternative surface-forming materials in pit firing techniques, both chemically and artistically.

Anahtar Kelimeler

• ceramics
• pit firing
• fermented liquids alternative
• firing techniques
• primitive firing

Çukur Pişirim Tekniğinde Fermente Sıvıların Seramik Yüzeylere Etkileri

Öz

Bu çalışma, seramik sanatında alternatif pişirim yöntemleri arasında yer alan çukur pişirim (pit firing) tekniğinde, fermente sıvıların seramik yüzeylerinde yarattığı kimyasal ve estetik etkileri incelemektedir. Araştırmanın temel sorusu, “Fermente sıvıların geleneksel çukur pişirim sürecinde yüzeydeki renk ve doku oluşumlarını nasıl etkilediği”dir. Çalışmanın amacı, daha önce literatürde yer almayan fermente içeriklerin (pirinç fermente sıvısı - sake, kefir, kırmızı üzüm fermente sıvısı - şarap, arpa fermente sıvısı - bira ve elma fermente sıvısı - sirke) seramik yüzey estetiğine katkı potansiyelini belirlemektir. Araştırma, deneysel ve gözleme dayalı bir yöntemle yürütülmüştür. Hazırlanan formlar, her bir fermente sıvı içinde 48 saat bekletilmiş; ardından bir kısmı alüminyum folyoya sarılarak, diğer kısmı doğrudan çukura yerleştirilerek pişirilmiştir. Bu süreçte kullanılan organik ve inorganik katkı maddeleriyle birlikte, redüksiyon atmosferinde oluşan renk ve doku değişimleri incelenmiştir. Elde edilen bulgular, sakenin yüzeyde yumuşak geçişler ve duman efektleri oluşturduğunu, kefirin yoğun yapısının derin izler bıraktığını, kırmızı şarabın renk geçişlerinde dağınık etkiler yarattığını, biranın mermerimsi yüzey dokuları oluşturduğunu, elma sirkesinin ise asidik etkisiyle belirgin renk ve doku farklılıkları sağladığını göstermektedir. Araştırmanın özgün katkısı, fermantasyon süreçlerinin seramik yüzeylerinde doğal, çevre dostu ve estetik açıdan özgün yüzey etkileri üretebileceğini ortaya koymasıdır. Sonuç olarak fermente sıvılar, çukur pişirim tekniğinde hem kimyasal hem de sanatsal düzeyde alternatif yüzey oluşturucu malzemeler olarak değerlendirilebilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• seramik
• çukur pişirim
• fermente sıvılar
• alternatif pişirim teknikleri
• ilkel pişirim

Kaynakça

1. Başkırkan, H. (2010). Dumanlı Pişirim Teknikleri. Yayınlanmamış Sanatta Yeterlik Tezi, Mimar Sinan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
2. Başkırkan ,H. (2011). Alternatif ilkel bir pişirim tekniği: Çukurda Pişirim ve Uygulama Örneği. An Alternatıve Prımıtıve Fırıng Technıque: Pıt Fırıng and Aplıcatıon. Uluslararası Pişmiş Toprak Sempozyumu Bildiri, Eskişehir.
3. Bamforth, C. W. (2009). Beer: Tap into the art and science of brewing. Oxford University Press.
4. Budak, N. H., Aykin, E., Seydim, A. C., & Yilmaz, M. T. (2018). Farklı sirke çeşitlerinin mikroflorası, biyoaktif bileşenleri ve sağlık üzerine etkileri. Gıda / The Journal of Food, 43, 123–134.
5. Chappelli,J.(1991), The Potter’s Complete Book of Clay and Glazes, ChiltonBook Company.
6. Daşdağ,,F.E. (2017).Resim İş Öğretmenliği 2.sınıf Öğrencilerinin Çukurda Pişirim Etkinliğine Yönelik Görüşlerine Dair Bir Değerlendirme.Yükseklisans Tezi,İstanbul Medeniyet Üniversitesi,İstanbul.
7. Daşdağ, F.E., Yorulmaz,B.A., Özkılıç,N. (20179.Seramik Teknolojisi.Ankara.Pegem Akademi.
8. Demir, M.T, 2006,Sapanca’da Kırsal Yerleşme Özellikleri, Sakaraya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, s.9-16

9. Genç, S. (2022), Artistik Seramik Sırları,Eskişehir.
10. Jackson, R. S. (2014). Wine science: Principles and applications (4th ed.). Academic Press.
11. Kılıç, A. C. (2023). İndirgen (Redüksiyon) Ortamda Sırsız Seramik Pişirim Teknikleri ve Uygulama Yöntemleri. Ankara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi, Cilt 5, Sayı 1.
12. Kara, F. (2023), GelenekselleşmişSeramik Etkinlikleri Ve Pişirim Yöntemleri, Yüksek Lisans Tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
13. Kingery, W.D., Bowen, H.,Kç, Uhlmann,D.R.81976).İntroduction To Ceramics(2nd Ed.).Wiley- İnterscience
14. Kodama, Y., & Robinson, G. (2013). Sake: Production and quality. Elsevier.
15. Öztürk, T. (2020), Lisans Düzeyinde Sanat Eğitiminde Alternatif Seramik Pişirme Teknikleri ve Öğretme Yöntemleri Bir Durum Çalışması, Bursa Uludağ Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Bursa.
16. Ören, S. (2024), Seramikte Bir Anlatım Aracı Olarak Dumanlı Pişirim Tekniklerinin Sanatsal Kullanımı Yüksek Lisans Tezi, Mimar Sinan Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, İstanbul.
17. Öztürk, R.E.,Genç, S.,Göksel, M. M.(2018), The Effeccts of Obvara Firing technic on biscuit, coloured and glazed body. Sanat&Tasarım Dergisi, 157-168.
18. Peterson, S. ,Peterson.J.,(2003),The Craft and Art of Clay(4th ed.),Laurence King Publishing. Rice, P. M. (2015). Pottery Analysis A Sourcebook, University of Chigago Press.
19. Timurkaan, R.(2019). Alternatif pişirim Tekniklerinde Organik Malzeme Kullanımı:Obvara. Yüksek Lisans Tezi, Sakarya ÜniversitesiSosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya.
20. Tangüler, H., Mert, H., İlman, F., Yücel, B., & Gençtürk, S. (2019). Elma atıklarından elma sirkesi üretimi üzerine bir araştırma. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 10, 132–139.
21. Tunalı, A., 2008, Seramik Sanatında Renk ve Sır. Anadolu Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dergisi, 16, 49-58
22. Uysal, H., 2016, Seramik Sanatında Lüster Tekniği ve Çağdaş Uygulamalar, Sanat ve Tasarım Dergisi, 16.
23. Yalçın, N. F., & Işık, M. K. (2017). Kefir; Ürün Özellikleri ve İnsan Sağlığına Etkisi. Adıyaman Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 3(1), 439–452
24. Yasa Yaman. Z., 2012, Seramik Sanatında Alternatif Pişirim Teknikleri, Hacettepe Üniversitesi Güzel sanatlar Fakültesi Dergisi, 29, s. 77-88.
25. Watkins, J. C. & Wandless, P. A.(2006), Alternative Kilns & Firing Techniques, A Lark Ceramics Book, USA.
26. İNTERNET KAYNAKLARI
27. https://hanterra.com , Erişim Tarihi :2024 http://janewhiteceramics.com/, Erişim Tarihi: 2024
28. https://www.upinsmokepottery.com/pit-firing.html , Erişim Tarihi: 2024 https://www.refsan.com.tr , Erişim Tarihi: 2025 https://www.askimya.com , Erişim Tarihi: 2025
29. GÖRSEL KAYNAKLAR
30. Görsel 1. Alçı kalıpta elle şekillendirilmiş form, Meltem Çömlekçioğlu Fotoğraf Arşivi, 2025.
31. Görsel 2. Çukur Pişirim Tekniği Şematik Görünümü, Meltem Çömlekçioğlu fotoğraf arşivi, 2025.
32. Görsel 3. Çukur İçine form ve malzemelerin eklenmiş hali, Meltem Çömlekçioğlu fotoğraf arşivi, 2025.
33. Görsel 4. Bakır tel sarılı, alüminyum folyo ile kaplanmış sake sıvısında bekletilmiş ürünün pişirim sonrası görüntüsü, Meltem Çömlekçioğlu fotoğraf arşivi, 2025.
34. Görsel 5. Sake sıvısında bekletilmiş, çukurda açık pişirime maruz bırakılmış seramik form, Meltem Çömlekçioğlu fotoğraf arşivi, 2025.
35. Görsel 6. Bakır tel sarılı, alüminyum folyo ile kaplanmış kefir sıvısında bekletilmiş ürünün pişirim sonrası görüntüsü, Meltem Çömlekçioğlu fotoğraf arşivi, 2025.
36. Görsel 7. Kefir sıvısında bekletilmiş, çukurda açık pişirime maruz bırakılmış seramik form, Meltem Çömlekçioğlu fotoğraf arşivi, 2025.
37. Görsel 8. Bakır tel sarılı, alüminyum folyo ile kaplanmış şarap sıvısında bekletilmiş ürünün pişirim sonrası görüntüsü, Meltem Çömlekçioğlu fotoğraf arşivi, 2025.
38. Görsel 9. Şarap sıvısında bekletilmiş, çukurda açık pişirime maruz bırakılmış seramik form, Meltem Çömlekçioğlu fotoğraf arşivi, 2025.
39. Görsel 10. Bakır tel sarılı, alüminyum folyo ile kaplanmış arpa fermente sıvısında bekletilmiş ürünün pişirim sonrası görüntüsü, Meltem Çömlekçioğlu fotoğraf arşivi, 2025.
40. Görsel 11. Bira fermente sıvısında bekletilmiş, çukurda açık pişirime maruz bırakılmış seramik form, Meltem Çömlekçioğlu fotoğraf arşivi, 2025.
41. Görsel 12. Bakır tel sarılı, alüminyum folyo ile kaplanmış elma sirkesi sıvısı içinde bekletilmiş ürünün pişirim sonrası görüntüsü, Meltem Çömlekçioğlu fotoğraf arşivi, 2025.
42. Görsel 13. Elma sirkesi sıvısında bekletilmiş, çukurda açık pişirime maruz bırakılmış seramik form, Meltem Çömlekçioğlu fotoğraf arşivi, 2025.