COMPARATIVE ANALYSIS OF SOME INDEPENDENT REGULATORY AGENCIES: TÜRKİYE-USA COMPARISON

Year 2026, Volume: 27 Issue: 1 , 293 - 323 , 26.03.2026

Mehmet Zengen , İsmail Sevinç

https://doi.org/10.53443/anadoluibfd.1735271

https://izlik.org/JA92NW98YU

Abstract

This study aims to examine the historical development of independent regulatory agencies in Türkiye and the United States, their establishment reasons, and the similarities and differences in their authority and functional structures from a comparative perspective. Türkiye represents the Continental European tradition, while the United States reflects the Anglo-Saxon model; they were chosen for comparison because their regulatory agencies differ in principles, independence, and legitimacy.
In this study, which is based on the literature review method, the rise of the regulatory state approach and the emergence of independent administrative authorities are first discussed within a theoretical framework. Subsequently, the establishment rationales and legal frameworks of the institutions in both countries are compared; sample-based analyses have been conducted through key institutions such as SPK, RTÜK, BTK, the Competition Authority, and BDDK in Türkiye, and the SEC, FCC, FTC, FED, OCC, and FDIC in the United States.
Finally, criticisms directed at regulatory agencies in both countries—such as issues concerning de facto independence, lack of financial autonomy, and weaknesses in institutional capacity—are discussed from a comparative perspective. In the conclusion section, legal improvements, the strengthening of internal audit mechanisms, and the promotion of transparency principles are proposed to enhance regulatory effectiveness.

Keywords

Independent Regulatory Agencies , Comparative Analysis , Türkiye , United States of America , Regulatory State Approach , Accountability

References

• Açdoyuran, S. B. (2001). Radyo–Televizyon Üst Kurulu ve idari teşkilat içindeki yeri. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 9(1–2), 281–298.
• Akdeniz, D. (2018). Türkiye’de hukuki ve idari açıdan düzenleyici ve denetleyici kurumların bağımsızlığına ilişkin değerlendirme. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (57), 1–19.
• Aslan, N. T. (2010). Yönetimin yeni yapı taşları bağımsız idari otoriteler: Yavru leviathanlara doğru. Sosyal Siyaset Konferansları, (59), 25–49.
• Coen, D., & Thatcher, M. (2008). Network governance and multi-level delegation: European networks of regulatory agencies. Journal of Public Policy, 28(1), 49–71. https://doi.org/10.1017/S0143814X08000779
• Congressional Research Service. (2023). Introduction to financial services: The Securities and Exchange Commission. https://crsreports.congress.gov
• Dağ, Ö. (2024). Merkezi yönetim için devlet muhasebesi: Genel bütçeli idareler – özel bütçeli idareler düzenleyici ve denetleyici kurumlar (Gözden geçirilmiş 11. baskı). Ankara: Seçkin.
• Dudley, S. E. (2021). Milestones in the evolution of the administrative state. Dædalus, 150(3), 33–48. https://doi.org/10.1162/DAED_a_01858
• Er, S. (2009). Devletin bankacılık sektöründe düzenleyici-denetleyici rolü ve Türkiye uygulaması (Yayın No. 2009-34). İstanbul Ticaret Odası.
• Günler, K. (n.d.). Düzenleyici ve denetleyici kurumlar [Chapter 14 course notes]. Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi.
• Gürkan, M. F. (2013). Düzenleyici ve denetleyici kurum olarak Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK). İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 4(2), 333–356.
• İliman, T., & Tekeli, R. (2016). Türkiye’deki düzenleyici ve denetleyici kuruluşlar: İdari para cezalarının hukuksal zeminlerinin değerlendirilmesi. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(1), 23–36.
• İliman, T., & Tekeli, R. (2018). Türkiye ve ABD’de düzenleyici ve denetleyici kuruluşlar. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(1), 378–395.
• İsbir, B. (2010). Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’nun uzlaştırma yetkisi. Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 14(1), 335–368.
• Kalfa, C., & Ataay, F. (2008). Yönetişim: Devlet-toplum ilişkilerinde yeni bir aşama. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17(3), 229–240.
• Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu, Kanun No. 5018 (2003). Resmî Gazete, 24 Aralık 2003. Sayı 25326.
• Karakaş, M. (2008). Devletin düzenleyici rolü ve Türkiye’de bağımsız idari otoriteler. Maliye Dergisi, (154), 99–120.
• Kaya, A. (2004). Düzenleyici devlet analizinin yapı taşlarından olan bağımsız ve düzenleyici kurumlar ve Türkiye örneği (1st Ed.). Konya: Eğitim Kitabevi.
• Keyifli, N. (2013). Regülasyon fonksiyonunun sağlanmasında düzenleyici ve denetleyici kurumların rolü ve Türkiye açısından değerlendirilmesi (Unpublished master’s thesis). Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
• Korkmaz, M. F. (2023). Türkiye’de düzenleyici ve denetleyici kurumların formel bağımsızlıkları. International Journal of Social Inquiry, 16(1), 131–153. https://doi.org/10.37093/ijsi.1284668
• Labonte, M. (2023, October 13). Who regulates whom? An overview of the U.S. financial regulatory framework (CRS Report No. R44918). Congressional Research Service. https://crsreports.congress.gov/product/pdf/R/R44918
• Leblebici, D. N., Kurban, A., & Sadioğlu, U. (2012). Türk yönetim sisteminde bağımsız düzenleyici kurullar üzerine kuramsal tartışmalar. H.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 30(2), 81–109.
• Levi-Faur, D. (2010). Regulation & regulatory governance (Jerusalem Papers in Regulation & Governance, Working Paper No. 1). The Hebrew University, Jerusalem Forum on Regulation & Governance.
• Maggetti, M. (2009). The role of independent regulatory agencies in policy-making: A comparative analysis. Journal of European Public Policy, 16(3), 450–470. https://doi.org/10.1080/13501760802662854
• Majone, G. (1994). The rise of the regulatory state in Europe. West European Politics, 17(3), 77–101. https://doi.org/10.1080/01402389408425031
• Massadikov, K. (2018). Bağımsız idari otoritelerin faaliyetlerinin kamu yararı açısından değerlendirilmesi: Tütün ve alkol piyasası düzenleme kurumu örneği [Unpublished doctoral dissertation]. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Moloney Figliola, P. (2024, May 6). The Federal Communications Commission: Structure, operations, and budget (CRS Report No. R45699). Congressional Research Service. https://crsreports.congress.gov
• Özkardeş, N. (2021). Sektöre özgü bağımsız idari otoritelerin denetime tabi pazarlarda rekabet hukukunun uygulanması. Seçkin Yayınevi.
• Rekabet Kurumu. (2001). Bağımsız idari otoriteler ve idarenin yeniden yapılanması bağlamında bunlara ilişkin bazı sorunlar [Sempozyum bildirileri]. Rekabet Kurumu.
• Şafak, D. (2010). Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunun kolluk denetiminde etkinliği [Unpublished master thesis] İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü). İstanbul.
• Şahin, C. (2010). Amerikan Federal İdare Hukukunda “regülasyon” (ve Türk İdare Hukukuna yansımaları) (1st Ed.). On İki Levha Yayıncılık.
• Şahin, S. (2015). Bağımsız idari otoritelerin ortaya çıkış nedenleri. International Journal of Legal Progress, 1(1), 14-29. https://doi.org/10.20978/ijlp.56087
• Şanlısoy, S., & Özcan, A. (2006). Türkiye’de bağımsız düzenleyici kurumların bağımsızlığı. Siyasa, 2(3–4), 99–132.
• Scholten, M. (2014). The political accountability of EU and US independent regulatory agencies (Nijhoff Studies in EU Law, Vol. 6). Brill Nijhoff.
• Şener, N. B. (2020). Devletin değişen rolü çerçevesinde bağımsız idari otoriteler: Karşılaştırmalı bir analiz. Economics Literature, 2(1), 71–103. https://doi.org/10.22440/elit.2.1.5
• Sermaye Piyasası Kanunu, Kanun No. 2499 (1981). Resmî Gazete, 30 Temmuz 1981, Sayı 17416.
• Sever, D. Ç. (2015). Türkiye’de düzenleyici kurumların yapısı, işlevi ve dönüşümü. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 64(1), 195–236.
• Şeyda Tepeli, Ö. D. (2024). Türk idare sisteminde bağımsız idari otoritelerin yeri ve önemi. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 26(3), 1023–1048. https://doi.org/10.26745/ahbvuibfd.1509965
• Sezen, S. (2007). Independent regulatory agencies in Turkey: Are they really autonomous? Public Administration and Development, 27(3), 319–332. https://doi.org/10.1002/pad.448
• Tan, T. (2002). Bağımsız idari otoriteler veya düzenleyici kurullar. Amme İdaresi Dergisi, 35(2), 11–37.
• Tiryaki, R. (2002). Bağımsız idari kurum olarak RTÜK. Amme İdaresi Dergisi, 35(4), 169–205.
• United States Government Manual. (2004). Federal Trade Commission. United States Government Printing Office.
• United States Government Publishing Office. (2002). Securities and Exchange Commission. In U.S. Government Manual (Vol. 2002, pp. 509–511). United States Government Publishing Office.
• Worsnop, H. (1969). Federal regulatory agencies: Fourth branch of government. CQ Researcher.
• Yorgancıoğlu, E., & Demircan, Y. T. (2023). Bilgi teknolojileri ve iletişim kurumu tarafından toplanan internet trafik verilerinin kişisel verilerin korunması hakkı bağlamında değerlendirilmesi. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(48), 1189–1215. https://doi.org/10.46928/iticusbe.1203350