THE MATTER OF INSTITUTIONALIZATION OF ALEVISM: (T)BP

Year 2026, Volume: 27 Issue: 1 , 519 - 546 , 26.03.2026

Selçuk Kahraman

https://doi.org/10.53443/anadoluibfd.1786834

https://izlik.org/JA99MU94MD

Abstract

Despite being a potential periphery movement element in Türkiye, Alevis have not yet been able to transform into an institutionalized political periphery movement. The (Türkiye) Unity Party ((T)BP), the first concrete and clear example of this failure to transform, has demonstrated considerable experience as the first Alevi party in Türkiye during its 15-year political journey. At the same time, the (T)BP is the first instance of political Alevism and Alevism becoming a party in Türkiye. This study offers a qualitative analysis from a descriptive perspective, examining the periods of rise and decline of the (T)BP within Turkish political life as a whole. In this context, the main finding of the study is that the (T)BP, Türkiye’s first example of an institutionalized Alevi party, has strongly avoided conflict with the state’s founding official ideology (unlike Islamist and Kurdish structures). Three main sub-findings have emerged at this point: First, there is an incompatibility and dissonance between Alevi faith values and the arguments Alevis use in their politicization (such as the incompatibility of traditional Alevi teachings with the left-wing’s understanding of class, or the ideological and religious conflict between Alevi dedes with strong rural ties and urban Alevi youth). Second, (T)BP leaders and politicians have pursued a covert policy of disseminating Alevis’ political expectations without emphasizing their Alevi identity. Third, the (T)BP experience has failed to sustain a peripheral movement opposed to the center. Thus, this research has attempted to reveal the fundamental basis for the failure of Alevism to institutionalize at the level of a political party in Türkiye.

Keywords

Alevism , Alevis , Alevi Politicization , Center-periphery , TBP

References

• Akın, R. (2008). Türkiye’nin siyasal dinamikleri: 27 Mayıs 1960 İhtilalinden Adalet Partisi iktidarına. Türkoloji Kültürü, 1(2), 5-21.
• AKİS (1995, 15 Nisan). Türkiye’de bir mezhep bir parti kuruyor: Birlik Partisi. (669), 1-36.
• Akşam (1966, 23 Ekim). Birlik Partisinde görev taksimi yapıldı: Alevilerin parti başkanı emekli bir general. Akşam Matbaası.
• Ata, K. (2007). Alevilerin ilk siyasal denemesi: (Türkiye) Birlik Partisi (1966-1980). Kelime Yayınevi/Özdoğan Matbaa.
• Atılgan, G. (2009). Sosyalist soldan Kemalizme olumlu bakışlar (1920-1971): nedenler, imkânlar, dönemler ve bazı sonuçlar. Praksis, (21), 47-76.
• Aydoğdu, H. & Timisi Nalçaoğlu, N. (2021). Mustafa Timisi anlatıyor: Biz varız, dün, bugün, yarın. Dipnot Yayınları.
• Aykol, H. (2022). Türkiye’de sol örgütler – bölüne bölüne büyümek. (Genişletilmiş 3. Baskı). Phoenix Yayınevi.
• Bingöl, B. (2008). Türk siyasal yaşamında Birlik Partisi-Türkiye Birlik Partisi (Unpublished master thesis) Dokuz Eylül University, Institute of Social Sciences.
• Bingöl, Y. (2010). Merkez çevre teorisi hala Türk siyasetini açıklıyor mu?. Türkiye Günlüğü, (100), 94-106.
• Biyografi.net (2024). Hüseyin Balan: Birlik Partisi ikinci genel başkanı. https://www.biyografi.net/kisi-huseyin-balan-4630/
• Bozbeyli, F. (1970). Parti programları. Baha Matbaası/Ak Yayınları.
• Bozkurt, F. (2006). Çağdaşlaşma sürecinde Alevilik. Kapı Yayınları.
• Cumhuriyet (1968, 30 Haziran). Sünni-Alevi ayrılığına CHP karşı koyacak. 45(15776).
• Çağlar, İ. (2025). Merkez-çevre modeli. Tübitak, https://ansiklopedi.tubitak.gov.tr/ansiklopedi/merkez_cevre_modeli
• Çelik, A. (2014). 1950’lerin unutulan Demokrat İşçi Partisi ve onun Üç Sisyphus’u. Çalışma ve Toplum, 2(41), 31-64. https://izlik.org/JA97FN43KG
• Çölükoğlu, E. (2020, 25 Şubat). Türkiye Birlik Partisi (TBP) deneyimi. Uluslararası Politika Akademisi, https://politikaakademisi.org/2020/02/25/turkiye-birlik-partisi-tbp-deneyimi/
• Emiroğlu, F. (2018, 11 Ekim). Türk siyasetini anlamak: “Merkez-çevre ilişkileri”. https://www.ilimvemedeniyet.com/turk-siyasetini-anlamak-merkez-cevre-iliskileri
• Fedayi, C. (2019). Adalet Partisi’nin birinci dönemi: 1961-1971. Muhafazakar Düşünce, (57), 123-150. https://izlik.org/JA57XW24LY
• Find A Grave (2021, 30 Mart). Hasan Tahsin Berkman. (Oluşturan. K. Danner, Transkribe eden: Lubos Huzvej), https://www.findagrave.com/memorial/225110340/hasan-tahsin-berkman
• Gazete Durum (2022, 8 Ağustos). Türkiye’nin ilk Alevi partisi ve Şemsi Belli. YouTube, https://www.youtube.com/watch?v=b3DgoUiOuU0
• Gazete Duvar (2021, 25 Şubat). Mustafa Timisi: Arkadaşlarımızın Demirel’e güvenoyu vermesi 12 Mart’ın kapılarını araladı. https://www.gazeteduvar.com.tr/kebikec-mustafa-timisi-arkadaslarimizin-demirele-guvenoyu-vermesi-12-martin-kapilarini-araladi-video-1514306
• Gülener, S. (2007). Türk siyasetinde merkez-çevre ilişkilerinin seyri ve 27 Mayıs 1960 darbesi. Bilgi Sosyal Bilimler Dergisi, (14), 36-67. https://izlik.org/JA58TM55JP
• Güler, S. (2008). Aleviliğin siyasal örgütlenmesi: Modernleşme, çözülme ve Türkiye Birlik Partisi. Dipnot Yayınları.
• Gün (1973, 31 Temmuz). Biz demokratik sol bir partiyiz.
• Heper, M. (2006). Türkiye sözlüğü: Siyaset, toplum ve kültür. Doğu Batı Yayınları.
• İpekçi, A. (1969). Liderler diyor ki. Ant Yayınları.
• Kaynar, M. K. (Der.) (2007). Cumhuriyet dönemi siyasi partileri: 1923-2006. İmge Kitabevi.
• Kirişçioğlu, N. (1975). Partilerimiz ve liderlerimiz: 1973-1975. Baha Matbaası.
• Koca, S. (2021). Altmışlı yılların siyasal partileri. Türkiye’nin 1960’lı yılları içinde (s. 845-863). Haz. M. K. Kaynar, İletişim Yayınları.
• Koçal, V. (2012). ‘Çevre’den ‘Merkez’e yönelim bağlamında Türkiye’de muhafazakarlığın dönüşümü: Siyasal İslamcılıktan muhafazakâr demokratlığa AK Parti örneği. Bilgi, (24), 81-111.
• Massicard, E. (2007). Türkiye’den Avrupa’ya Alevi Hareketinin siyasallaşması. (Çev. A. Berktay), (1. Baskı), İletişim Yayınları.
• Önder, T. (2019). Türkiye’de parti sistemi: tarihsel bir analiz. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, 21(3), 511-534. https://izlik.org/JA42FK99RJ
• Özbey, C. (1963). Alevilik üzerine tartışmalar. Emek Basımevi.
• Özgünay, A., Özdemir, C., Aktolgalı, İ., Arsal, O. & Yücer, N. (t.y.). Beş yoldüşkünü. Tipo Neşriyat ve Basımevi.
• Özmen, F. A. (2011). Alevi Gençliğinin Siyasi ve Sosyo-Kültürel Kimlik Mücadelesi-I. Alternatif Politika, 3(1), 31-54.
• Sadoğlu, H. & Okutan, M. Ç. (2008). 1960’larda Türkiye’de din, siyaset ve demokrasi: Muhafazakarlıktan İslamcılığa. Demokrasi Platformu, (14), 87-102.
• Sencer, M. (1971). Türkiye’de siyasal partilerin sosyal temelleri. Geçiş Yayınları.
• TBMM (1972). Cumhuriyetin kuruluşundan bugüne kadar kurulup faaliyeti sona eren ve hala faaliyetlerine devam eden siyasi partilerin listesi. Millet Meclisi Tutanak Dergisi, 24, (Dönem. 2, Toplantı. 3, 88. Birleşim), 621-645. https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/MM__/d03/c024/mm__03024088.pdf
• TBMM (1974). Millet Meclisi Genel Kurul tutanakları içinde (ss. 488-497). 4. Dönem, 1. Cilt, 37. Birleşim, https://www5.tbmm.gov.tr/develop/owa/td_v2.goruntule?sayfa_no_ilk=488&sayfa_no_son=494&sayfa_no=493&v_meclis=4&v_donem=4&v_yasama_yili=&v_cilt=1&v_birlesim=037
• TBMM (2010a). III. (XIV) yasama dönemi milletvekillerinin özgeçmişleri. TBMM albümü – 1920-2010 içinde (ss. 835-894), (2. Cilt, 1950-1980) (1. Basım - Nisan). Gökçe Ofset Matbaacılık.
• TBMM (2010b). TBMM albümü – 1920-2010 içinde (ss. 899-958), (2. Cilt, 1950-1980) (1. Basım - Nisan). Gökçe Ofset Matbaacılık.
• TBP (1977). 1977 genel seçimi radyo konuşmaları. Başbakanlık Basımevi.
• Toker, M. (1995). Türkiye değişiyor, beyler!. AKİS, (669), 5-11.
• Tuncel, G. & Gündoğmuş, B. (2012). Türkiye siyasetinde merkez-çevrenin dönüşümü ve geleneksel merkezin konumlanma sorunu. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(3), 137-158. https://izlik.org/JA35US34UE
• Yeler, A. (2018). Modernleşen Alevilikte siyasallaşma ve siyasi partilerle ilişkiler. Sempozyum Bildirileri Kitabı içinde (ss. 485-518). Haz. Alevi İnanç Birliği Vakfı, Uluslararası Geçmişten Geleceğe Alevilik Sempozyumu, 8-10 Aralık 2018, Ankara, Alevi İnanç Birliği Vakfı Yayını. https://isamveri.org/pdfdrg/D311471/2018/2018_YELER.pdf
• Yeler, A. (2019). Sivil toplumdan siyasi partilere: Alevi kurumsallaşması. Çizgi Kitabevi Yayınları.
• Yeni Gazete (1966, 16 Haziran). Alevi avukat Cemal Özbey açıkladı: Aleviler siyasi parti kurmak istiyorlar. (537).
• Yetkin, Ç. (1998). 12 Mart 1971 öncesinde Türkiye’de soldaki bölünmeler. Toplumsal Dönüşüm Yayınları.
• Yorgancılar, S. (t.y.). Şerif Mardin’in Türk toplum yapısını analiz yöntemi. Journal of Awareness, https://journals.gen.tr/index.php/joa/article/download/325/268/534
• Yön Haber (2021, 24 Şubat). Mustafa Timisi tarihe not düşüyor: Alevi toplumunun Cumhuriyet tarihindeki ilk örgütlenmesi ve “Biz Varız” mücadelesi. https://yonhaber.com/kultur-sanat/mustafa-timisi-tarihe-not-dusuyor-alevi-toplumunun-cumhuriyet-tarihindeki-ilk-orgutlenmesi-ve-biz-variz-mucadelesi/