<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.4 20241031//EN"
        "https://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.4/JATS-journalpublishing1-4.dtd">
<article  article-type="research-article"        dtd-version="1.4">
            <front>

                <journal-meta>
                                                                <journal-id>apjir</journal-id>
            <journal-title-group>
                                                                                    <journal-title>Akademik Platform İslami Araştırmalar Dergisi</journal-title>
            </journal-title-group>
                                        <issn pub-type="epub">2602-2893</issn>
                                                                                            <publisher>
                    <publisher-name>Akademik Perspektif Derneği</publisher-name>
                </publisher>
                    </journal-meta>
                <article-meta>
                                        <article-id pub-id-type="doi">10.52115/apjir.1527269</article-id>
                                                                <article-categories>
                                            <subj-group  xml:lang="en">
                                                            <subject>Tafsir</subject>
                                                    </subj-group>
                                            <subj-group  xml:lang="tr">
                                                            <subject>Tefsir</subject>
                                                    </subj-group>
                                    </article-categories>
                                                                                                                                                        <title-group>
                                                                                                                        <trans-title-group xml:lang="tr">
                                    <trans-title>İşarî Tefsir Müfessirlerinde İşari ve Zahiri Tefsir Arasındaki İlişkinin Diyalektiği</trans-title>
                                </trans-title-group>
                                                                                                                                                                                                <article-title>جدليَّة العلاقة بين التفسير الإشاري والظاهري عند المفسِّرين الإشاريين</article-title>
                                                                                                    </title-group>
            
                                                    <contrib-group content-type="authors">
                                                                        <contrib contrib-type="author">
                                                                    <contrib-id contrib-id-type="orcid">
                                        https://orcid.org/0000-0003-2999-1031</contrib-id>
                                                                <name>
                                    <surname>Soliman</surname>
                                    <given-names>Abdülkerim</given-names>
                                </name>
                                                                    <aff>DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ, İLAHİYAT FAKÜLTESİ</aff>
                                                            </contrib>
                                                                                </contrib-group>
                        
                                        <pub-date pub-type="pub" iso-8601-date="20240830">
                    <day>08</day>
                    <month>30</month>
                    <year>2024</year>
                </pub-date>
                                        <volume>8</volume>
                                        <issue>2</issue>
                                        <fpage>339</fpage>
                                        <lpage>387</lpage>
                        
                        <history>
                                    <date date-type="received" iso-8601-date="20240802">
                        <day>08</day>
                        <month>02</month>
                        <year>2024</year>
                    </date>
                                                    <date date-type="accepted" iso-8601-date="20240809">
                        <day>08</day>
                        <month>09</month>
                        <year>2024</year>
                    </date>
                            </history>
                                        <permissions>
                    <copyright-statement>Copyright © 2017, Akademik Platform İslami Araştırmalar Dergisi</copyright-statement>
                    <copyright-year>2017</copyright-year>
                    <copyright-holder>Akademik Platform İslami Araştırmalar Dergisi</copyright-holder>
                </permissions>
            
                                                                                                <trans-abstract xml:lang="tr">
                            <p>Tüm çeşitleriyle batıni tefsirin temeli ve bu türde tefsir yapanların kanaatlerinin oluşumunda ve yayılmasında en önemli araç te&#039;vil (yorumlama) olmuştur. Bu nedenle, bu te&#039;vilin doğası, referansları ve Kur&#039;an&#039;ın zahiri (görünür) anlamıyla ilişkisi, batıni tefsir türlerini ayıran temel unsur olmuştur. Bu nedenle batıni tefsirler ikiye ayrılmaktadır: Batınî İşarî Sufi Tefsirler ve Batıni İlhâdî Tefsirler. Müfessirler, bu iki türü ayırt etme konusunda çaba göstermişler ve tefsirin, dilin zahiri anlamlarını kabul etmek ve onlardan hareketle yapılan yorumlamaları işari sufi tefsir olarak kabul etmişler, zahiri anlamları reddeden ve aşırı yorumlamalara giden tefsirin ise ilhadi batıni tefsir olarak adlandırılması konusunda hemfikir olmuşlardır. Bu ayrım, işari tefsir ile zahiri anlamlara dayalı tefsir arasında bir diyalektik oluşturmuştur. Bu çalışma, batınî işari tefsir ile batınî ilhadi tefsir arasındaki bu temel ayrımın geçerliliğini test etmeyi ve işari tefsir yapan müfessirlerin, zahiri kelime anlamları ile işari yorumları birleştirme konusundaki diyalektik ilişkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Ayrıca, bu müfessirlerin bu birleşimi ne ölçüde benimsediğini ve bu diyalektiğe ne ölçüde sadık kaldıklarını, yöntemlerini ve işari tefsir tekniklerini araştırmayı hedeflemektedir. Çalışma, bu müfessirlerin teorik yazıları (tefsirlerinin önsözleri) ve Kur&#039;an ayetlerine getirdikleri yorumlardan örnekler kullanarak gerçekleştirilen uygulamalı incelemeler yoluyla yapılmıştır. Çalışma, bir giriş ve iki bölümden oluşmaktadır: Birinci bölüm teorik, ikinci bölüm ise uygulama yönünü ele almaktadır. Çalışmada analitik ve tümevarımsal bir yöntem kullanılmıştır.</p></trans-abstract>
                                                                                                                                    <abstract><p>كان وما زال التأويلُ هو الأساس الذي قام عليه التفسيرُ الباطنيُّ بأنواعه المختلفة، والوسيلة الأهم في تكوين قناعات أصحابه، ونشر أفكارهم، وتأييد معتقداتهم، ولذلك كانت طبيعة هذا التأويل، ومرجعيَّتُهُ، وعلاقتُهُ بظاهر الخطاب القرآني، هو الحدُّ الفاصل بين أنواعه، وهو ما أدَّى إلى انقسام التفاسير الباطنيَّة إلى قسمين: باطني إشاري صوفي، وباطني إلحادي، وقد اجتهد المفسرون في التمييز بينهما، حتَّى أجمعوا على أنَّ المرجعيَّة إلى التفسير بظواهر اللغة، والإقرار بها، والانطلاق منها هو جوهر التمييز والفصل بينهما، فالتفسير الذي يُقِرَّ صاحبُهُ بقبول التفسير الظاهر والأخذ به في التفسير مع إضافة ما يَعنُّ له من استنباطات وما يفتح الله عليه من فتوحات يُسَمَّى بالتفسير الإشاري الصوفي، وما يرفض صاحِبُهُ فيه الإقرار بظواهر الخطاب، ويُغرِق في الابتعاد عنه، ويُسرِف في التأويل، يُسمَّى بالتفسير الباطني الإلحادي، وبهذا التمييز وُجِدَت جدليَّةٌ بين التفسير الإشاري والتفسير بظواهر الخطاب. وتحاول هذه الدراسة أن تختبر مصداقيَّة هذا المقياس أو هذه الشرط الجوهري الفاصل بين منهج التفسير الباطني الإشاري والمنهج الباطني الإلحادي، وأن تلقي الضوء على هذه العلاقة الجدليَّة في الجمع بين التفسير بظاهر الألفاظ والتأويل الإشاري عند المفسرين الإشاريين، ومدى قناعتهم بهذا الجمع وتلك الجدليَّة، ومدى محافظتهم عليها والتزامهم بها في تفاسيرهم، والنظر في طرقهم وأساليبهم الإشاريَّة ومعرفة مصادرهم التفسيريَّة، واستقراء خصائص منهج كلِّ مفسِّرٍ منهم، ولتحقيق ذلك اعتمدت الدراسة على كتابات هؤلاء المفسِّرين النظريَّة من خلال المقدِّمات التي كتبوها لتفاسيرهم، والجانب التطبيقي لهم من خلال أمثلةٍ من تفسيرهم لآيات القرآن الكريم، وجاءت الدراسة في مقدمة ومبحثين: تناول الأول الجانب النظري، والآخر الجانب التطبيقي، وقد اعتمدت الدراسة على المنهج الاستقرائي التحليلي.</p></abstract>
                                                            
            
                                                                                        <kwd-group>
                                                    <kwd>التفسير</kwd>
                                                    <kwd>  القرآن الكريم</kwd>
                                                    <kwd>  التفسير الإشاري</kwd>
                                                    <kwd>  التفسير الظاهري</kwd>
                                                    <kwd>  جدلية</kwd>
                                            </kwd-group>
                            
                                                <kwd-group xml:lang="tr">
                                                    <kwd>Tefsir</kwd>
                                                    <kwd>  kur&#039;an-i kerim</kwd>
                                                    <kwd>  Batini tefsir</kwd>
                                                    <kwd>  İşari Tefsir</kwd>
                                                    <kwd>  Diyalektik</kwd>
                                            </kwd-group>
                                                                                                                                        </article-meta>
    </front>
    <back>
                            <ref-list>
                                    <ref id="ref1">
                        <label>1</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Abdüli’sâvy, Miş’ân Sûd. Et-Tefsirul-İşârî Mahıyytüh ve Davâbıth. Beyrut: Beyrut: Daru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 2013.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref2">
                        <label>2</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">el-Baklî ,Ebû Muhammed Sadrüddîn Rûzbihân b. Ebî Nasr. ʿArâʾisü’l-beyân fî ḥaḳāʾiḳı’l-Ḳurʾân. Beyrut: Daru’lKutubi’l-İlmiyye, 1. Baskı, 1429/2008.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref3">
                        <label>3</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">el-Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm el-Cu‘fî. el-CÂMİU’s-SAHÎH. Bekstên. Tabâtul. Bişrî.
1437/2016.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref4">
                        <label>4</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Bursevî, İsmail Hakkı. Rûhu’l-Beyân. Dāru İhyâi’t-Türâsil-Arabî, tsz.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref5">
                        <label>5</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Bursevî, İsmail Hakkı. Rühu’l Beyân. Tercüme. H. Kâmil Yılmaz ve diğerler. İstanbul: Erkam yayınları, 2010.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref6">
                        <label>6</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Dereli, Muhammed Vehbi. İşârÎ Tefsirlerin Geçerliliği ve Problemleri üzerine. DEÜİFD, XXXIV/2011, ss. 129-147.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref7">
                        <label>7</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Ebu Hayyan el-Endelusi, Muhammed b. Yusuf. el-Baḥru’l-Muḥit. Thk. Adil Ahmet, Abdulmevcut vdğr. Beyrut:
Daru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 2001.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref8">
                        <label>8</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">ERBAŞ, Muammer. Kur’an-ı Kerîm’in Zâhirî Anlamaına Yaklaşımlar .İzmir: İzmir İlahiyat Vakfi Yayınları, 2008.
Erkaya, Mahmud Esad. 2010-2019 Yılları arasında Türkçe çevirileri yayınlanan işârî tefsirler üzerine bir değerendirme. Akademiar Dergisi, Ankara 2019, Sayı: 7, ss 49-88.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref9">
                        <label>9</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">el-Fîrûzâbâdî, Ebü’t-Tâhir Mecdüddîn Muhammed b. Ya‘kūb b. Muhammed. el-Ḳāmûsü’l-muḥîṭ. Beyrut:
Muessesetü’r-Risâle, 8. Baskı, 1426/2005.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref10">
                        <label>10</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Gazzâlî, Ebû Hâmid. Fadâhul-Bâtiniyye. Thk. Abdülrahman Bedeviy. Kuveyt: Dârul-Kütübil-s-Sakâfiyye, tsz.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref11">
                        <label>11</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Gazzâlî, Ebû Hâmid. İhyâ-u Ulûmi’d-Dîn. Mısır: Dâruş-Şab, tsz.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref12">
                        <label>12</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Gazzâlî, Hüccetü’l-İslâm Ebû Hâmid Muhammed b. Muhammed b. Muhammed b. Ahmed et-Tûsî. Mişkêtül-Envêr.
Thk. Ebül-İla Afifi. El-Kahire: ed-Dârül-Kavmiyye, 1382/ 1964</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref13">
                        <label>13</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">İbn Acîbe, Ebü’l-Abbâs Ahmed b. Muhammed el-Hasenî eş-Şâzelî. el-Bahrü’l-medîd fî tefsîri’l-Ḳurʾâni’l-mecîd. Thş.
Ahmed Abdullah el-Kureşî, Kahire:1999.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref14">
                        <label>14</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">İbn Cerîr et-Taberî, Ebû Ca‘fer Muhammed b. Cerîr b. Yezîd el-Âmülî et-Taberî el-Bağdâdî. Câmiʿu’l-beyân ʿan
teʾvîli âyi’l-Ḳurʾân. Thk. Abdullah b. Abdulmühsin et-Türkî. Kahire: Dâr Hecr. 1422/2001.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref15">
                        <label>15</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">İbn Hacer el-Askalânî, Ebü’l-Fazl Şihâbüddîn Ahmed b. Alî b. Muhammed el-Askalânî, Fetḥu’l-bârî bi-şerḥi Ṣaḥîḥi’lBuḫârî, Debt. Muhammed Fuât Abdulbâkî, Misir: el-Mektebetus-Selefiyye, Ts.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref16">
                        <label>16</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">İbn Kayyim el-Cevziyye, Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed b. Ebî Bekr b. Eyyûb ez-Züraî ed-Dımaşkī elHanbelî. et-Tibyên fi Aksêm el-Kurân. el-Kahire: Mektebetül-Mütenebbi, Ts.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref17">
                        <label>17</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">İbn Manzûr. Ebü’l-Fazl Cemâlüddîn Muhammed b. Mükerrem b. Alî b. Ahmed el-Ensârî er-Rüveyfiî. Lisânü’l-
ʿArab. Beyrut: Dâr Sadır, 1414.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref18">
                        <label>18</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">İbnüs-Salâh, Ebû Amr Takıyyüddîn Osmân b. Salâhiddîn Abdirrahmân b. Mûsâ eş-Şehrezûrî. Fetâvâ ve mesâʾilü
İbni’ṣ-Ṣalâḥ fi’t-tefsîr ve’l-ḥadîs̱ ve’l-uṣûl ve’l-fıḳh. Thk. Abdülmu‘tî Emîn Kal‘acî. Beyrut: Dârul-Me’rife, 1.
Baskı, 1406/1986.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref19">
                        <label>19</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Kefevî, Ebû’i-bekâ. el-Külliyyât. Beyrut: Muessesetü’r-Risâle, 2.Baskı. 1419- 1998.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref20">
                        <label>20</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Kuşeyrî, Ebu’l-Kasım Abdülkerim b. Hevâzin, Letâifü’l-İşârât. Thk. Abdüllatif Hasan Abdülrahman. Beyrut: Daru’lKutubi’l-İlmiyye, 2001</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref21">
                        <label>21</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">el-Mâtürîdî, Ebû Mansûr Muhammed b. Muhammed b. Mahmûd es-Semerkandî. Teʾvîlâtü’l-Ḳurʾân. Thk. Megdi
Beslûm. Beyrut: Daru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1. Baskı, 1426/2005.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref22">
                        <label>22</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">el-Mehdiy, Cevdet muhammed ebulyezid. el- İtticâh Essûfî İnde Aimmetit- Tefsir il-ku’ran el-kerim. Kahire:eldarulcidiyye, 1. Baskı, 2007.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref23">
                        <label>23</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Muhammed b. Munâcid-Din. Erau en-Nîsâbûrî el’İttikâdiyye Min Hilal Tefsirih Ġarâʾibü’l-Ḳurʾân ve reġāʾibü’l-furḳān. YL.
Câmi’etü-Ümmu el-Kure, 1435.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref24">
                        <label>24</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">en-Nîsâbûrî, Nizâmüddîn Hasen b. Muhammed b. Hüseyn el-A‘rec. Ġarâʾibü’l-Ḳurʾân ve reġāʾibü’l-furḳān. Thk.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref25">
                        <label>25</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Zekeriyye Ömeyrât. Beyrut: Daru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1. Baskı, 1416/1996.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref26">
                        <label>26</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Sâbûnî, Muhammed Ali. et-Tibyân fî Ulûmi’l-Kur’an. Tahrân: Dâr Amsân, 3. Baskı, tsz.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref27">
                        <label>27</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Sülemî, Ebû Abdurrahmân Muhammed b. el-Huseyn. Hakâiku’t-tefsîr. Thk. Seyyid İmrân. I-II. Beyrut: Dâru’lKütübi’l-İlmiyye, 2001.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref28">
                        <label>28</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Süyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî es-Süyûtî eş-Şâfiî. el-İtkan fî
ulûmi’l-Kur’an. Thk. Muhammed Ebü’l-Fazl İbrâhim. es-Suudiyye: Dârüş-Şuûni’l-İslamiyye, Tz.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref29">
                        <label>29</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Şâtıbî, Ebû İshak. el-Muvâfakât fî Usûli’ş-Şerîa. Dâru’l-Marife. Kahire: el-Mektebetüt-Tücêriyye, tsz.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref30">
                        <label>30</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">et-Tirmizî, Ebû Îsâ Muhammed b. Îsâ b. Sevre (Yezîd). el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ. Thk. Abdur-Rahman Muhammed Osman.
Beyrut: Dârul-Fikr, 2.Baskı, 1403/1983.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref31">
                        <label>31</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Zehebî, Muhammed Hüseyin. et-Tefsîr ve’l-müfessirûn. Kahire: Mektebetü-Vehb, Ts.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref32">
                        <label>32</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Zürkânî, Muhammed Abdülazîm. Menâhilü’l-ʿirfân fî ʿulûmi’l-Ḳurʾân. Kahire: Matbaâtü-İsâl-Vehd, 3.Baskı, 1362/ 1943.</mixed-citation>
                    </ref>
                            </ref-list>
                    </back>
    </article>
