Bu çalışma, Hicrî 6. yüzyılın ikinci yarısı ile 7. yüzyılın ilk yarısında yaşamış olan önemli usûl âlimlerinden İbnü’l-Hâcib (ö. 646 /1249)’in, usûl ve cedel ilimlerinin temel kaynakları arasında kabul edilen Müntehe’l-Vusûl ve’l-Emel fî İlmeyyi’l-Usûl ve’l-Cedel adlı eserine dair literatürde yer alan tartışmaları ele almayı amaçlamaktadır. İbnü’l-Hâcib, yaşadığı dönem itibarıyla ilmi hareketliliğin yoğun olduğu bir coğrafyada yetişmiş, Kur’ân, kıraat, hadis, nahiv, belâgat, fıkıh, usûl ve mantık gibi pek çok alanda derinleşmiş bir âlimdir. Moğol istilalarının doğurduğu ilmî göçler, onun farklı bölgelerde dönemin önde gelen âlimlerinden istifade etmesine imkân sağlamış; bu durum, ilmî birikiminin genişliğine ve sistematik düşünce yapısına önemli katkılar sunmuştur. Mâlikî mezhebinin Mısır’daki önde gelen temsilcilerinden biri olarak kabul edilen İbnü’l-Hâcib, özellikle mezhep içi dağınıklığın giderilmesi yönündeki çabaları ve bu bağlamda kaleme aldığı Câmi‘u’l-Ümmehât ile temayüz etmiştir. Bununla birlikte, nahiv ve usûl alanındaki etkisi de dikkate değerdir. Râzî ve Âmidî ile birlikte Eş‘arî usûlünde mantık ile usûlü mezcetme konusunda öne çıkan üç büyük isimden biri olarak anılması, ilmî kişiliğinin önemini ortaya koymaktadır. Bu makale, İbnü’l-Hâcib’e nispet edilen Müntehe’l-Vusûl’ün mahiyetine ilişkin tartışmaları sistematik biçimde inceleyerek, eserin bir asıl mı yoksa bir muhtasar mı olduğu yönündeki görüşleri değerlendirmekte ve alanyazındaki boşluğu doldurmayı hedeflemektedir.
This study aims to examine the discussions found in the literature regarding Muntahā al-Wuṣūl wa’l-Amal fī ʿIlmay al-Uṣūl wa’l-Jadal, a significant work authored by the prominent juristic theorist Ibn al-Ḥājib, who lived during the second half of the 6th and the first half of the 7th Islamic centuries. Ibn al-Ḥājib, who grew up in a period marked by intense scholarly activity, attained mastery in various disciplines such as Qur’anic studies, qirāʾāt, hadith, grammar, rhetoric, fiqh, uṣūl, and logic. The intellectual migrations triggered by the Mongol invasions enabled him to benefit from leading scholars across different regions, further enriching his scholarly depth and systematic approach. Recognized as one of the foremost representatives of the Mālikī school in Egypt, Ibn al-Ḥājib distinguished himself through his efforts to eliminate internal fragmentation within the school, most notably with his work Jāmiʿ al-Ummuhāt. His influence in the fields of grammar and legal theory is also noteworthy. Being mentioned alongside al-Rāzī and al-Āmidī as one of the three major figures who integrated logic with Ashʿarī legal theory underscores the significance of his intellectual legacy. This article systematically analyzes the debates concerning the nature of Muntahā al-Wuṣūl, attributed to Ibn al-Ḥājib, evaluating the claims regarding whether the work is an original composition or an abridgment of another text. In doing so, it seeks to fill a gap in the existing scholarship and provide a foundation for future research.