Bu çalışma, Arap dili ve nahiv ilmi tarihinde önemli bir yere sahip olan İbn Hişâm el-Ensârî’nin (ö. 761/1360) hayatını, ilmî çevresini ve eserlerini ele almakta; özellikle de Muġnî’l-lebîb ʿan kutubi’l-aʿârîb adlı eserinin birinci bölümünde yer alan edatlar üzerinde durmaktadır. Mısır dil ekolünün önde gelen temsilcilerinden biri olan İbn Hişâm, döneminin seçkin âlimlerinden ders almış ve pek çok talebe yetiştirmiştir. Belâgat, fıkıh, kıraat, tefsir ve lügat gibi farklı alanlarda eserler kaleme almasına rağmen, onu öne çıkaran asıl yönü nahiv ilmindeki derin vukûfiyeti ve özgün yorumlarıdır. Bu birikimi sayesinde “İbn Hişâm en-Nahvî” unvanını kazanmıştır. Sekiz bölümden oluşan Muġnî’l-lebîb, Arap dilindeki edatların anlam, görev ve kullanımlarını sistematik bir biçimde ele alan kapsamlı bir nahiv kaynağıdır. Bu çalışmada, eserin birinci bölümünde yer alan edatlar arasından ihtilaflı olanlar incelenmiş; bu edatların tartışmalı yönleri belirlenerek değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, araştırmada İbn Hişâm’ın söz konusu edatlar hakkındaki genel görüşleri ortaya konulmuş, ayrıca bu edatların bağlama göre nahivdeki konumları incelenmiştir. Böylece bir edatın harf, isim veya fiil olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği, delilleriyle birlikte açıklığa kavuşturulmuştur.
This study examines the life, scholarly milieu, and works of Ibn Hishām al-Anṣārī (d. 761/1360), who occupies a prominent place in the history of Arabic language and grammar. It particularly focuses on the particles discussed in the first section of his work Mughnī al-Labīb ʿan Kutub al-Aʿārīb. As one of the leading representatives of the Egyptian linguistic school, Ibn Hishām studied with distinguished scholars of his era and trained numerous students. Although he authored works in various fields such as rhetoric, jurisprudence, Qurʾānic recitation, exegesis, and lexicography, his deep mastery of Arabic grammar and his original interpretations earned him the title “Ibn Hishām al-Nahwī.” Comprising eight sections, Mughnī al-Labīb is a comprehensive grammatical reference that systematically analyzes the meanings, functions, and usages of Arabic particles. In this study, the controversial particles from the first section of the work are examined, and their debated aspects are identified and evaluated. Consequently, Ibn Hishām’s general views on these particles are presented, and their syntactic roles according to context are analyzed. Thus, the research clarifies—along with supporting evidence—whether a given particle can be classified as a letter, noun, or verb.