Pêşgira Dariştinê ya “ra-”yê û Fonksîyonên Wê yên Morfosemantîk di Berhemên Klasîk ên Kurmancîya Jorîn da
Öz
Mijara vê xebatê pêşgira dariştinê ya “ra-”yê û fonksîyonên wê yên morfosemantîk in. Dariştin yek ji rêbaza peyvsazîyê ye. Di vê rêbazê da gireyeke dariştinê li morfemeke xweser zêde dibe û maneyeke nû lê bar dike. Carinan jî li rex maneyê cureya peyvê jî diguherîne. Xebat ji alîyê mijar, korpus û dîyalektê ve hatiye sînorkirin. Ji bo vê xebatê wekî korpus Dîwana Melayê Cîzîrî, menzûmeyên Feqîyê Teyran (Şêx Sen’an, Bersisê ‘Abid, Zembîlfiroş, Şerê Dimdim) û Mem û Zîna Ehmedê Xanî hatine hilbijartin. Di xebatê da metoda zimannasîya senkronîk û teknîka analîzê ya zimannasîya kargîn hatine bikaranîn. Di vê çarçoveya analîzan da ji alîyê binyad û teşeyê ve peywend jî li ber çavan hatiye girtin.Wiha be çêtir e.. Di destpêka xebatê da metod, teknîk û çarçoveya xebatê hatiye destnîşankirin. Di beşa pêşî da derheqê bingeha teorîk a xebatê da agahî hatine dayîn. Di beşa analîzê da pêşî derheqê gireya “ra-“yê da agahî hatine dayîn û piştre peyvên ku ev gire wergirtine li gorî peywenda metnê hatine analîzkirin. Di encama xebatê da ev kategorîyên semantîk ên pêşgira “ra-”yê hatin tesbîtkirin: Bilindkirina tiştekî û belavbûna deng, razan an jî hişyarbûn, destpêkirina rûdanekê û peywirdarkirina kesekî, saxbûn û hatina bi ser hişê xwe û xurtkirina maneyê û şiyan.
Anahtar Kelimeler
Pêşgirên dariştinê, ra-, Kurmancîya jorîn, Berhemên klasîk, Kurdî
Kaynakça
- Adak, A. (2015). Despêka edebiyata kurdî ya klasîk. Weşanên Nûbiharê.
- Ahanov, K. (2021). Dil bilimin esasları. M. Ceritoğlu (Ed.). Türk Dil Kurumu Yayınları.
- Akçataş, A. û Varol, Ç. (2021). Türkiye türkçesinde isimden isim yapan eklerin morfo-semantik işlevleri. Kesit Akademi Dergisi, 7(26), 410-427.
- Aydın, M. (2014). Dilbilim El Kitabı. İstanbul: Akademik Kitaplar.
- Bauer, L. (2004). the function of word-formation and the ınflection-derivation distinction. İn H. Mike & L. Rod (Ed.). Words in their places. a festschrift for j. lachlan mackenzie. (283-292). Publicaties Vrije Universiteit.
- Bloomfield, L. (1935). Language. Publicaties Allen Unwin.
- Botî, K. (2006). Ferhenga Kamêran (Kurdî-Kurdî). Spîrêz.
- Cizîrî, M. (2019). Dîwan. T. İ. Doskî (Amd.). Weşanên Nûbiharê.
- Delikaya, Ö. (2016). Peyvsazî di kurmancî de: Nêrîneke giştî. (Teza Lîsansa Bilind). Zanîngeha Bîngolê. Enstîtuya Zimanên zindî.
- Demirci, K. (2008). Dilbilgiselleşme üzerine bir inceleme. Bilig-Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi, 0 (45), 131-146.