MUHAMMEDİ BEGÜM EDİTÖRLÜĞÜNDE BİR RİSALE: TEHZİB-İ NİSVAN

Öz

Hint Alt Kıtasında erkek egemen toplumun var olması sebebiyle kadınlar baskı ve sosyal eşitsizlikle mücadele etmek zorunda kalmıştır. Sosyal eşitsizlik ve kadın hakları ile ilgili düşüncelerin dışa vurumu bağımsızlık sonrası dönemde ortaya çıkan eserlere yansımıştır. Urdu edebiyatı, 19. yüzyılda Hindu ve Müslümanların kendi dinlerini, inançlarını, ananelerini, eşitsizliğe tepkilerini özgün bir şekilde dile getirip eserlerinde konu edinmeye başlayınca farklı bir boyut kazanmıştır. Nezir Ahmed, Raşid-ul Hayri ve Prem Çand gibi dönemlerinin önemli erkek yazarları öykülerinde kadınların toplumdaki yerine değinmiş ve onların yaşadıkları zorluklara dikkat çekmeye çalışmış ve kadınları cesaretlendirmek için çaba göstermişlerdir. Kadınların duygularını yazılı olarak ifade etmeleri de bu döneme denk gelir. Dönemin en etkili ve hızlı ulaşılabilir yazılı kaynakları ise risaleler olmuştur. Bir kadının dünyasında var olan tüm konuları kapsayan ve bu özelliği ile öncü çalışmalardan biri olarak kabul gören Tehzib-i Nisvan, 1898-1948 yılları arasında haftalık yayınlanan bir risaledir. Seyid Mümtaz Ali’nin öncülüğünde yayınlanan Tehzib-i Nisvan için Mümtaz Ali’nin eşi Muhammedi Begüm editörlük yapmıştır. İlk kadın romancı olarak bilinen Muhammedi Begüm, bu görev ile ilk kadın editör olarak da anılmaktadır. Bu risaleler, ele aldığı konular bakımından yayınlandığı dönem hakkında okuyuculara fikir vermektedir. Çalışmamızda, ilk kadın editör Muhammedi Begüm’ün editörlüğünde kadınların hayatın her alanda kendini geliştirmesine yönelik hazırlanan Tehzib-i Nisvan, nitel veri yöntemlerinden doküman analizi metodu yöntemiyle genel bir çerçevede değerlendirilmiş ve Muhammedi Begüm’ün editörlüğünü yaptığı 1905 yılı Ocak ayının 3. sayısı şekil ve içerik bağlamında incelenmiştir. İncelenen örnek sayının, risalenin yayınlanış amaçlarına uygun bir şekilde hazırlanmış olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Kadın
• Süreli Yayınlar
• Muhammedi Begüm
• Tehzib-i Nisvan

A NEWSPAPER EDITED BY MUHAMMEDI BEGUM: TEHZIB-I NISVAN

Öz

The Indian Subcontinent's male-dominated society has subjected women to oppression and social inequality, forcing them to endure ongoing struggles. The expression of ideas about social inequality and women's rights was reflected in the works that emerged in the post-independence period. In the 19th century, Urdu literature took on a new dimension as Hindus and Muslims started expressing their own religious beliefs, traditions, and reactions to inequality in original ways, using them as the subjects of their work. During this period, important male writers like Nezir Ahmed, Rashid-ul Hayri, and Prem Chand explored the role of women in society in their stories. They aimed to highlight the challenges women faced and encouraged support for women's empowerment. Meantime, women began expressing their feelings through writing, with weekly newspaper as the most effective and easily accessible written source of the period. Tehzib-i Nisvan, a newspaper published weekly between 1898 and 1948, covers all the issues in a woman's world and is considered one of the pioneering works in this frame. Mümtaz Ali's wife Muhammedi Begüm was the editor of Tehzib-i Nisvan, which was published under the leadership of Seyid Mümtaz Ali. Muhammedi Begüm, known as the first female novelist, is also recognized as the first female editor in this role. The weekly newspapers, provides insights into the time period in which they were published and the topics they address. In our analysis, we conducted a general evaluation of Tehzib-i Nisvan which was prepared for the self-improvement of all women in all areas of life under the editorship of Muhammedi Begüm, the first female editor was evaluated in a framework using the document analysis methods and specifically examined the 3rd issue from January 1905, which was edited by Muhammedi Begüm, focusing on both its form and content. It has been determined that the sample ıssue examined was prepared in accordance with the purpose of the establishment.

Anahtar Kelimeler

• Women
• Periodicals
• Muhammedi Begüm
• Tehzib-i Nisvan

Kaynakça

1. Azemuddin, Muhammad (December 2015). “Sir Sayyad Ahmad Khan: The Editor and Journalist” International Journal of All Research Education and Scientific Methods (IJARESM). Volume 3. Issue 12:54-62.
2. Bashir, Faiza - Khanum Almas. (2016). “The Role of Female Writers in the Promotion of Popular Literature in Urdu” Humanities and Social Sciences Vol. 23. No.2 :55-61.
3. Rangeen Feruz Ul Urdu Jadeed. (2007). Lahore. Ferozsons.
4. Bano, Shamim. (2015). Participation Of Muslim Women In The Socio Cultural And Educational Activities In North India During The 19. Century. Doctor Thesis. Aligarh Muslim University, India.
5. Belen Özcan, Asuman (2012a). Doğu Kültüründe Anlatı Geleneği Urdu Nesri. Ankara: HDY Yayınları.
6. Belen Özcan, Asuman (2002b Yaz). “Roman Yazan Kadınlar: Raşida-ul Nisa Begum’dan Kuretulayn Haydar’a” A.Ü.D.T.C.F. Nüsha. Yıl II. Sayı 6: 57-68.
7. Bilik, Nuriye (1999). “Urduca İlk Gazete ve Dergiler” Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi Sayı 13: 375-380.
8. Çiftsüren, Arzu. (2019). “Urdu Gazeteciliğinde Öncü Kadınlar ve Kadınlara Yönelik Yayın Yapan İlk Gazete ve Dergiler” . III. Uluslararası Avrasya Çalışmaları Sempozyumu- Avrasya'da Bilim ve Teknoloji Öncüleri. İstanbul: 352-358.

9. Durgun, Recep (2014). “Hint Edebiyatında Feminizm ve Amrita Pritam’ın Muskrahit Ka Phançi Adlı Öyküsünün İncelenmesi” Selçuk Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi. Sayı 31: 147-160.
10. Hussain, Ishtiaq (2022). “Aliah University Kolkata Revisiting a Fractured Legacy: Sir Syed Ahmed Khan and Muslim Women Education” Rashhat-e-Qalam Vol. 2. Issue 2.
11. Ishfaq, Humaira - Yaqub, Ghazal (2022). “Journal of Languages Culture and Civilization” Volume 4. Issue 1 March: 1-19.
12. Minoult, Gail. (1990a). “Sayyid Mumtaz Ali and 'Huquq un-Niswan : An Advocate of Women's Rights in Islam in the Late Nineteenth Century” Modem Asian Studies 24: 147-172. Printed in Great Britain.
13. Minoult, Gail. (2008b). “Sayyid Mumtaz Ali and Tazhib un-Nisvan, Women’s Rights In Islam and Women’s Journalism In Urdu”. Women and Social Reform In Modern India. Indiana Universty Press. Part 16: 359-377.
14. Özenç, Nuray (2007). “Urdu Hikâyeciliğinde Kadın Teması Ve Kadın Hikâye Yazarlarına Genel Bir Bakış” Selçuk Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi. Sayı 17: 209-220.
15. Salahuddin Ambreen (2005). “Feminism in Modern Urdu Poetesses (1857- 2000)”. Lahore: West Pakistan Urdu Academy:58.
16. Şahbaz, Davut (2017). “Müslüman Hindistan ve Pakistan’ın Modern Kadın Öykücüsü: Hicab İmtiyaz Ali” 28 International Congress Of Eurasian Social Sciences (ICOESS) Ağustos Özel Sayısı:70.
17. Şenderin, Zübeyde (2016). “Nihâl (H. 1303-1305) Dergisi Üzerine Bir İnceleme” Dede Korkut Dergisi. Sayı 10: 80-95.
18. Tehzib-i Nisvan. (1905). 8. Cilt, Ocak Ayı. 3. Sayı. Lahore. ”تہذیبِ نسواں نو آبادیاتی ہندوستان میں نسائی شعور کا علمبردارYaqub, Ghazal (2024). “ Lahore: Bakspublications.
19. Yoğurt, C. (2021a). “Disregarding Female Dignity in Vālmīki’s Epic Poem ‘Rāmāyaṇa’ and Premchand’s Story ‘Nirvāsan’”. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Erciyes Akademi Dergisi, Cilt.35, S.221-234.
20. Yoğurt, C. (2021b). “Premçand'ın Öykülerinde Beylik Motifler”. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Doğu Dilleri Dergisi, Cilt.6, Sa.2, S.108-117.