Idioms Variants and Synonyms in Turkish

Yıl 2025, Cilt: 13 Sayı: 46, 642 - 650, 15.12.2025

Semra Canan Yıldız

https://doi.org/10.33692/avrasyad.1728553

https://izlik.org/JA99HS34RG

Öz

Idioms are linguistic treasures that carry the cultural heritage of the nation they belong to. Idioms, which ensure that the traditions, customs and traditions of the nation are passed down from generation to generation, also play an important role in determining the characteristics of the language use of that society. Idioms, which contain the cultural codes of the society they are formed in, reveal the perspective of that society on events, facts and concepts. Idioms are the subject of study in many fields such as linguistics and cultural linguistics due to the richness they contain regarding vocabulary. Although different definitions and approaches are found regarding the concept of idiom in the studies conducted, the most accepted ideas are that idioms are fixed language units, are generally established through figurative meaning and cannot be easily changed. Idioms, which also contain metaphorical elements due to their figurative meaning, are also considered worthy of examination from a semantic perspective. In this study, the book titled “Idiom Variants and Synonymous Words in Turkish”, which was created on the basis of idioms, will be examined.

Anahtar Kelimeler

Idiomatics , Idiom Variants , Synonymy

HANİFE YAMAN, TÜRKÇEDE DEYİM VARYANTLARI VE EŞ ANLAMLI DEYİMLER

https://izlik.org/JA99HS34RG

Öz

Deyimler, ait olduğu milletin kültür birikimini taşıyan dil hazineleridir. Milletin gelenek ve göreneklerinin, örf ve adetlerinin nesilden nesle aktarılmasını sağlayan deyimler aynı zamanda o toplumun dili kullanma özelliklerinin de tespitinde önemli bir rol oynar. Teşekkül ettiği topluma ait kültürel kodları barındıran deyimler bu yönüyle o toplumun olay, olgu ve kavramlara olan bakış açısını ortaya çıkarmaktadır. Deyimler söz varlığına dair barındırdığı zenginlik dolayısıyla dil bilim, kültür dilbilim gibi birçok alanda çalışma konusu olmaktadır. Yapılan çalışmalarda deyim kavramına yönelik farklı tanım ve yaklaşımlar bulunmasına rağmen en kabul gören düşünceler deyimlerin kalıplaşmış dil birimleri olduğu, genellikle mecaz anlam yoluyla kurulduğu ve kolay kolay değiştirilemediğidir. Mecaz anlam içermesi dolayısıyla metaforik unsurların da yer aldığı deyimler, aynı zamanda anlam bilimsel açıdan da incelenmeye değer görülmektedir. Bu çalışmada, deyimler temelinde oluşturulmuş ‟Türkçede Deyim Varyantları ve Eş Anlamlı Deyimler” adlı kitap incelenecektir.

Anahtar Kelimeler

Deyimler , Deyim Varyantları , Eş Anlamlılık

Kaynakça

• Adıgüzel, M. Fatih ve Yeşim Aksan. 2023. ‟Türkçe Korku Deyimlerinde Metafor ve Metonimi İzleri”. Kavramsal Metafor ve Metonimi Üzerine Uygulamalar, Yayına Hazırlayanlar: Yeşim Aksan, Elif Arıca Akkök, Mustafa Aksan, Mersin: Toros Üniversitesi Yayınları.
• Akçataş, Ahmet ve Elif Arı. 2018. ‟Anlambilimin Eş Anlamlılık Sorunu”. Avrasya Dil Eğitimi ve Araştırmaları Dergisi, 2 (2), 60-84.
• Aksan, Doğan. 2015. Her Yönüyle Dil Ana Çizgileriyle Dilbilim 3. Cilt. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Aksan, Doğan. 1998. Anlambilim. İstanbul: Engin Yayınevi.
• Aksoy, Ömer Asım. 1988. ‟Atasözleri, Deyimler”. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten - 1962, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları: 217.
• Gümüşatam, Gürkan. 2012. ‟Deyim Bilimi Işığında Deyim Kavramı”. The Journal of Social Science, Volume 5 Issue 7, 357-364.
• Kanmaz, Aysun. 2021. ‟Türkçe Deyimler Üzerine Yazılan Makaleler Hakkında Bir Kaynakça (1962-2020) ”. Hars Akademi Uluslararası Hakemli Kültür-Sanat-Mimarlık Dergisi, Sayı: 7, 170-231.
• Korkmaz, Zeynep. 2018. ‟Türkçenin Anlatım Gücünde Deyimlerin Yeri”. Türk Dili, Yıl: 68, Sayı: 108, 16-22.
• Özavşar, Resul. 2021. ‟Ölümü Kavramsallaştırma Ya Da Anlamlandırma: Ölümle İlgili Deyimlerde Kavramsal Metafor ve Metonimler”. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Yıl: 13, Sayı: 26, 108-120.
• Sinan, Ahmet Turan. 2009. ‟Deyimlerin Yapısı Değişir mi?”. Turkısh Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Volume 4/8, 1996-2009.
• Tekin, Talat. 1997. Türkoloji Eleştirileri. Ankara: Simurg Yayınları.
• Vardar, Berke. 2002. Açıklamalı Dil Bilim Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Multilingual Yayınları.
• Yaman, Hanife. 2024. Türkçede Deyim Varyantları ve Eş Anlamlı Kelimeler. Ankara: Grafiker Yayınları.
• Yıldız, Şahin. 2025. ‟Türkiye Türkçesinde Yönelim Metaforları”. Uluslararası Dil, Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi (UDEKAD), 8 (2), 754-771.
• Yıldızlı, Muhammed Emin. 2017. ‟Yönelim Metaforlu Deyimlerin Sınıflandırılması”. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Yıl: 10, Sayı: 2, 1489-1497.