ПОВЕСТВОВАТЕЛЬНАЯ ПОЗИЦИЯ И ФУНКЦИЯ ДЕТСКИХ ПЕРСОНАЖЕЙ В РОМАНАХ ЯШАРА КЕМАЛЯ

Yıl 2026, Cilt: 14 Sayı: 1 , 192 - 215 , 15.03.2026

Garip Demir , Yahya Aydın

https://doi.org/10.33692/avrasyad.1792338

https://izlik.org/JA25JC53NF

Öz

Это исследование направлено на определение повествовательной роли и функций детских персонажей в романах Яшара Кемаля, выдающегося турецкого писателя, создававшего произведения в различных жанрах после 1950 года. В рамках этого исследования были рассмотрены следующие вопросы: каковы характеристики детей в романах, каков их вклад в сюжет, как происходит взаимодействие с окружающей средой и культурой, и какое место занимают эти дети в соотношении реальности и вымысла. Для анализа были выбраны романы Яшара Кемаля «Если убить змею», «Птица дождя», «Смотри, мой глаз, любуйся, Салих» и «Птицы тоже улетели», поскольку они представляют разные локации (Чукурова и Стамбул) и обладают высокой репрезентативностью для достижения общей картины. В работе были рассмотрены теоретические подходы к анализу персонажей в художественных текстах, а также подход Яшара Кемаля к детям в его произведениях, не относящихся к художественной прозе. Повествовательные роли детских персонажей в выбранных романах были определены и классифицированы по общим категориям. В результате анализа было установлено, что автор изображает детей не с романтической точки зрения, а как полноценных участников мира взрослых. Кроме того, было отмечено, что детские персонажи, не получающие формального образования, часто чувствуют себя одинокими в своем внутреннем мире, живут на грани реальности и фантазии, под влиянием своих семей или сообществ склоняются к совершению преступлений, а природа для них служит как местом умиротворения, так и пространством для выражения эмоций. Хотя детские персонажи принадлежат вымышленному миру, установлено, что при их создании автор иногда опирался на собственный жизненный опыт, а иногда — на наблюдаемые им события или ситуации.

Anahtar Kelimeler

ЯШАРА КЕМАЛЯ , РОМАН , РЕБЕНОК , ХАРАКТЕР , ПОВЕСТВОВАНИЕ

YAŞAR KEMAL’İN ROMANLARINDA ÇOCUK KARAKTERLERİN ANLATISAL KONUMU VE İŞLEVLERİ

https://izlik.org/JA25JC53NF

Öz

Bu çalışma, 1950 sonrası Türk edebiyatında muhtelif türlerde eser veren Yaşar Kemal’in romanlarında çocuk karakterlerin anlatısal konumunu ve işlevini tespit etmeyi amaçlamıştır. İncelemede, bu hedef doğrultusunda; romanlardaki çocukların özellikleri nelerdir, olay örgüsüne katkıları nasıldır, çevre-kültür etkileşimleri ne biçimde gerçekleşir; bu çocuklar gerçeklik ve kurmaca ilişkisinin neresinde bulunmaktadır, sorularına yanıt aranmıştır. Çukurova’yı ve İstanbul’u ayrı ayrı mekân olarak almaları ve genel kanıya ulaşabilmek açısından temsil kuvvetlerinin yüksek olması dolayısıyla yazarın Yılanı Öldürseler, Yağmurcuk Kuşu, Al Gözüm Seyreyle Salih, Kuşlar da Gitti adlı romanları, örneklem olarak seçilmiştir. Çalışmada kurmaca metinlerin karakter unsuru hakkında kuramsal yaklaşımlar ve Yaşar Kemal’in kurmaca metinleri dışında kalan diğer eserlerinde çocuklara yaklaşımı hakkında bilgi verilmiş, incelemeye konu olan romanlarda çocuk karakterlerin anlatısal konumları ortak başlıklar altında tespit edilmiştir. İnceleme neticesinde yazarın, çocukları romantik bir anlayışla değil, büyükler dünyasının birer ferdi olarak ele aldığı anlaşılmıştır. Ayrıca örgün eğitimden yararlanmayan çocuk karakterlerin iç dünyalarında yalnız oldukları, gerçek ile hayali bir arada yaşadıkları, aileleri ya da mensubu oldukları toplulukların etkisi ile suça sürüklendikleri, doğanın ise çocuklar için hem huzur bulma hem de duyguları dışa vurma yeri olduğu görülmüştür. Romanlardaki çocuk karakterler kurmaca dünyasına ait olsalar da yazarın bu kişileri oluşturmasında kimi zaman kendi yaşadıklarından, kimi zaman şahit oldukları olay veya durumlardan yararlandığı belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Yaşar Kemal , roman , çocuk , karakter , anlatı

NARRATIVE POSITION AND FUNCTIONS OF CHILD CHARACTERS IN YAŞAR KEMAL'S NOVELS

https://izlik.org/JA25JC53NF

Öz

This study aims to identify the narrative position and function of child characters in the novels of Yaşar Kemal, who published various types of works in Turkish literature after 1950. In accordance with this aim, in the study, answers are sought such questions as what the characteristics of children in the novels are, how their contribution to the plot is, how their interaction with environment and culture occurs, where they are situated in the relationship between reality and fiction. Since they separately take Çukurova and İstanbul as settings and carry high representational power in reaching a general conclusion, Yılanı Öldürseler, Yağmurcuk Kuşu, Al Gözüm Seyreyle Salih, Kuşlar da Gitti are chosen as samples among the writer’s novels. The study provides information on theoretical approaches to the character element in fictional texts, as well as Yaşar Kemal’s perspective on children in his non-fiction works, and identifies the narrative positions of child characters in the examined novels under common headings. As a result of the analysis, it is understood that the author treats children not with a romantic understanding, but as individuals of the world of elders. In addition, it is seen that the child characters who do not benefit from formal education are lonely in their inner worlds, experience reality and imagination simultaneously, and are driven into crime by the influence of their families or the communities they belong to, while nature is a place for children to find peace and express their feelings. Although the child characters in the novels belong to the fictional world, it has been determined that the author sometimes draws on his own experiences and sometimes on events or situations he has witnessed in creating these characters.

Anahtar Kelimeler

Yaşar Kemal , Novel , Child , Character , Narrative

Kaynakça

• Andaç, Feridun. 2023. Yaşar Kemal Sözün Büyücüsü. İstanbul: İnkılap Yayınları.
• Anderson, Amanda. 2024. Karakterlerle Birlikte Düşünmek Karakter/Edebiyat Çalışmalarında Üç Soruşturma. Çev. Alara Çakmakçı. İstanbul: Vakıfbank Kültür Yayınları.
• Bal, Mieke. 2024. Anlatıbilim/Anlatı Kuramına Giriş. Çev. Uğur Gezen, Çev. İstanbul: Albaraka Yayınları.
• Bichsel, Peter. 2022. Edebiyat Dersleri. Çev. Ahmet Sarı, Şahbender Çoraklı. İstanbul: Ketebe Yayınları.
• Cansever, Edip. 2010. Sonrası Kalır II. İstanbul: YKY.
• Çetin, Nurullah. 2021. Roman Çözümleme Yöntemi. Ankara: Akçağ Yayınları.
• Chatman, Seymour. 2009. Öykü ve Söylem. Çev. Özgür Yaren. Ankara: De Ki Yayınları.
• Dağlarca, Fazıl Hüsnü. 2010. Bütün Şiirleri 2. İstanbul: YKY.
• Eco, Umberto. 2022. Anlatı Ormanlarında Altı Gezinti. Çev. Kemal Atakay. Can Yayınları.
• Erbaş, Şükrü. 2015. İnsanın Acısını İnsan Alır/Bütün Yazıları-1. İstanbul: Kırmızı Kedi Yayınevi.
• Eziler-Kıran, Ayşe. ve Kıran, Zeynel. 2021. Yazınsal Okuma Süreçleri. İstanbul: Seçkin Yayınları.
• Felski, Rita. 2024. Karakterlerle Özdeşleşmek Karakter/Edebiyat Çalışmalarında Üç Soruşturma. Çev. Alara Çakmakçı. İstanbul: Vakıfbank Kültür Yayınları.
• Glück, Louise. 1994. Seçme Şiirler. Çev. G. Turan. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Gürsel, Nedim. 2008. Yaşar Kemal Bir Geçiş Dönemi Romancısı. İstanbul: Doğan Kitap.
• James, Henry ve Besant Walter. 2018. Kurgu Sanatı. Çev. T. D. Odabaşı. İstanbul: Laputa Kitap.
• Karakuş Öztürk, Hatice. 2017. “Çocukluğun Tarihsel Gelişimi Üzerine Düşünceler”. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bil. Dergisi, (13), 253-276. URL:https://dergipark.org.tr/tr/pub/igdirsosbilder/article/1044985 Karaosmanoğlu, Yakup Kadri. 2017. Anamın Kitabı. İstanbul: İletişim Yayınları. Kemal, Yaşar. 1995. Baldaki Tuz/Yazılar, Konuşmalar. İstanbul: Can Yayınları. Kemal, Yaşar. 2020. Kuşlar da Gitti. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. Kemal, Yaşar. (2021a). Yılanı Öldürseler. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. Kemal, Y. 2021b. Al Gözüm Seyreyle Salih. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.