BATIDAN DOĞUYA KADİM KADIN FİGÜRLERİNİN GÖSTERGEBİLİMSEL OKUMASI: ARTEMİS, BANU ÇİÇEK VE HUA MULAN ÖRNEKLERİ

Yıl 2026, Cilt: 14 Sayı: 1 , 216 - 236 , 15.03.2026

Serap Bozkurt Güvenek

https://doi.org/10.33692/avrasyad.1797938

https://izlik.org/JA64UE75SL

Öz

Bu çalışma, farklı kültürlerdeki kadın kahramanların mit ve halk anlatılarındaki temsil biçimlerini göstergebilimsel bir yöntemle incelemektedir. Mitler ve halk anlatıları, toplumların hafızasını, normatif düzenini ve cinsiyet rollerini sembolik düzeyde kodlayan ideolojik metinler olarak değerlendirilir. Bu bağlamda kadın kahraman figürleri, hem toplumsal düzenin sınırlarını temsil eden hem de bu sınırları ihlal ederek yeniden tanımlayan işlevsel göstergeler olarak öne çıkar. Çalışmada Yunan mitolojisinden Artemis, Türk anlatı geleneğinden Banu Çiçek ve Çin kültüründen Hua Mulan karakterleri ele alınmış; bu figürler, farklı coğrafyalara özgü değerleri yansıtırken ortak semboller ve anlatı kalıpları üzerinden karşılaştırmalı bir çözümlemeye tabi tutulmuştur. Araştırmada Greimas’ın göstergebilimsel çözümleme modeli kullanılmış; eyleyen modeli, göstergebilimsel dörtgen ve anlatı izlencesi aracılığıyla kahramanların işlevleri çözümlenmiştir. Bu yöntem, anlatıların yüzeydeki kurgusal örgüsünü aşarak, onların derin yapılarında yer alan kültürel ve ideolojik kodları açığa çıkarma imkânı sunmuştur. İncelemeler sonucunda üç anlatıda da öyküyü başlatan ve yönlendiren unsurun “baba” figürü olduğu görülmüştür. Baba, kimi zaman destekleyici, kimi zaman engelleyici bir rol üstlenmiş, fakat her durumda kahramanın kimlik inşasında belirleyici bir konumda yer almıştır. Sonuç olarak Artemis, Banu Çiçek ve Hua Mulan; bağımsızlık, toplumsal sorumluluk, aile onuru ve cinsiyet rollerine direnç gibi ortak temaları paylaşmakta, fakat bunları kendi kültürel bağlamlarına özgü biçimlerde yansıtmaktadır. Böylece kadın kahramanlar, hem tarihsel hafızanın taşıyıcıları hem de evrensel ölçekte kadınlık deneyiminin çeşitliliğini temsil eden simgeler olarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Mitoloji , Halk Anlatıları , Kadın Kahramanlar , Göstergebilim , Anlatı Çözümlemesi , Artemis , Banu Çiçek , Hua Mulan.

FROM WEST TO EAST: A SEMIOTIC READING OF ANCIENT FEMALE FIGURES THE EXAMPLES OF ARTEMİS, BANU ÇİÇEK AND HUA MULAN

https://izlik.org/JA64UE75SL

Öz

This study examines the representations of female heroes in myths and folk narratives across different cultures through a semiotic approach. Myths and folk tales are regarded not merely as stories for entertainment, but as ideological texts that encode collective memory, normative orders, and gender roles on a symbolic level. In this context, female heroic figures emerge as functional signs that both embody the boundaries of social order and challenge these boundaries by redefining them. The study focuses on three figures: Artemis from Greek mythology, Banu Çiçek from the Turkish oral tradition, and Hua Mulan from Chinese culture. These characters are analyzed comparatively, as they reflect the distinct values of their cultural contexts while at the same time converging around shared symbols and narrative patterns. The research employs Greimas’s semiotic model of analysis, utilizing the actantial model, the semiotic square, and the narrative program to examine the functions of these heroines. This method goes beyond the surface-level narrative structures and reveals the cultural and ideological codes embedded in their deep structures. The analysis demonstrates that in all three narratives, the figure of the “father” functions as the initiating and directing force. The father sometimes assumes a supportive role, at other times a restrictive one, yet always remains a central determinant in the heroine’s process of identity construction. In conclusion, Artemis, Banu Çiçek, and Hua Mulan share common themes such as independence, social responsibility, family honor, and resistance to gender roles, while simultaneously embodying these themes within their own cultural frameworks. Thus, these female heroes can be interpreted both as carriers of historical memory and as universal symbols reflecting the diversity and resilience of female experience across cultures.

Anahtar Kelimeler

Mythology , Folk Narratives , Female Heroes , Semiotics , Narrative Analysis , Artemis , Banu Çiçek , Hua Mulan.

Kaynakça

• Albayrak, Yusuf. 2012. “Anadolu’da Artemis’in Sıfatları”. Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 12(48): 1-15.
• Burkert, Walter. 2012. Yunan Kültüründe Yakındoğu Etkileri. Çev. Mehmet Fatih Yavuz. İstanbul: İthaki Yayınları.
• Campbell, Joseph. 1999. Kahramanın Sonsuz Yolculuğu. Çev. Sabri Gürses. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
• Chen, Jiyi-Liu, Xixuan ve Wang, Yutang. 2023. “Taking Disney’s Mulan as an Example: An Analysis of the Characterization of Western Films from the Perspective of Orientalism”. Communications in Humanities Research 9(1): 76-80.
• Duby, Georges, Perrot, Michelle ve Schmitt Pantel, Pauline. 2005. Kadınların Tarihi I: Ana Tanrıçalardan Hıristiyan Azizelere. Çev. Ahmet Fethi. İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları.
• Dursun, Aysun. 2018. “Mit, Destan ve Halk Hikâyelerinde Birinci Dereceden Kahramanların Statüleri Üzerine Bir İnceleme”. Söylem Filoloji Dergisi 3(1): 19-38.
• Eliade, Mircea. 1992. İmgeler Simgeler. Çev. Mehmet Ali Kılıçbay. Ankara: Gece Yayınları.
• Eliade, Mircea. 1993. Mitlerin Özellikleri. Çev. Sema Rifat. İstanbul: Simavi Yayınları.
• Ergin, Muharrem. 2024. Dede Korkut Kitabı I-II. Ankara: TDK Yayınları.
• Erhat, Azra. 1996. Mitoloji Sözlüğü. 6. Basım. İstanbul: Remzi Kitabevi.
• Eziler Kıran, Ayşe ve Kıran, Zeynel. 2000. Yazınsal Okuma Süreçleri. Ankara: Seçkin Yayınları.
• Frankel, Han H. 1976. The Flowering Plum and The Palace Lady: Interpretations of Chinese Poetry. New Haven: Yale University Press.
• Gezgin, İsmail. 2008. Sanatın Mitolojisi. İstanbul: Sel Yayıncılık.
• Gün, Doğan. 2014. “Bilimsel Gelişmenin Temelindeki Doğu-Batı Etkileşimi”. Memleket Siyaset Yönetimi 9(22): 263-293.