KÜLTÜR ENDÜSTRİSİ BAĞLAMINDA VE GEÇİŞ DÖNEMLERİNDE EKMEK: KÜTAHYA ÖRNEĞİ

Yıl 2026, Cilt: 14 Sayı: 1 , 257 - 285 , 15.03.2026

Fatma Ateş

https://doi.org/10.33692/avrasyad.1799919

https://izlik.org/JA49DA99LF

Öz

Temel besin maddesi olarak kabul edilen ekmek, Anadolu’nun her bölgesinde kendine özgü bir şekilde var olmuş, bu yönüyle de Anadolu’da belirgin bir kültürel kimlik oluşturmuştur. Farklı derece ve formlarda yapılan ekmekler, kendine has fırınlarda pişmektedir. Coğrafi şartların etkisi ile şekillenen ve bölgeden bölgeye değişiklik gösteren bu ekmekler, Anadolu insanının kültürel belleğinde yer alan nesilden nesile aktardığı kültürü de göstermektedir. Ekmeklerin kimisi coğrafi işaret alınarak tescil ettirilirken birçok ekmek çeşidi ise herhangi bir şekilde tescil ettirilmemiş şekilde var olmaya devam etmektedir. Ekmek, halk tarafından kutsal bir nesne olarak da değerlendirilmektedir ve bu kutsiyet birçok halk inanışında, yeminde kendisini gösterirken ekmek, sofra kültürünün de baş mimarı olmaya devam etmektedir. Aynı zamanda ekmek, dünya üzerindeki birçok toplumda görüldüğü gibi Anadolu halkının da doğumundan ölümüne kadar devam eden süreçte insanların yaşayışına doğrudan etki eden birçok ritüelinde ve pratiğinde yer alan göstergebilimsel bir unsur olarak değerlendirilmektedir.
Kütahya merkez ve ilçelerinde var olan ekmek çeşitliliği kadim Anadolu topraklarının farklı bir boyutunu oluşturmaktadır. Geleneksel fırınlarda pişirilerek varlığını devam ettiren bu ekmekler zamanla kültür endüstrisine de katkı sunmaktadır. Bu bağlamda çalışmada Kütahya ekmek çeşitleri, geleneksel fırınlar, geçiş dönemlerinde ekmeğin fonksiyonu gibi birçok konuya değinildikten sonra geleneksel Kütahya ekmeklerinin kültür endüstrisine kazandırılmasına dair yapılabilecekler değerlendirilecektir.

Anahtar Kelimeler

ekmek , fırın , kültür endüstrisi , doğum , evlenme , ölüm

BREAD IN THE CONTEXT OF CULTURAL INDUSTRY AND LIFE-CYCLE TRANSITIONS: THE CASE OF KÜTAHYA

https://izlik.org/JA49DA99LF

Öz

Bread, regarded as a staple food, has manifested in unique forms across every region of Anatolia, thereby contributing to the formation of a distinct cultural identity throughout the area. Breads produced in various shapes and baking styles are prepared in specialized ovens, each reflecting the geographical conditions of its region. These breads, shaped by local environmental factors and differing from one region to another, also embody the cultural heritage passed down through generations in the collective memory of the Anatolian people.While some types of bread have been officially registered with geographical indications, many others continue to exist without formal recognition. Bread is also considered a sacred item by the public, and this sanctity is evident in numerous folk beliefs and oaths. Moreover, bread remains a central element of table culture. As in many societies around the world, bread in Anatolia functions as a semiotic symbol embedded in various rituals and practices that influence daily life from birth to death.
The diversity of bread types found in the city center and districts of Kütahya represents a unique dimension of the ancient Anatolian landscape. These breads, traditionally baked in local ovens, have gradually begun to contribute to the cultural industry. Within this context, the study will explore various aspects such as the types of bread in Kütahya, traditional baking methods, and the role of bread in transitional life phases. Finally, the research will assess potential strategies for integrating traditional Kütahya breads into the cultural industry.

Anahtar Kelimeler

bread , oven , cultural industry , birth , merried , dead

Kaynakça

• Adorna, Theodor W. 2013. Kültür Endüstrisi Kültür Yönetimi. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Akçal, Şule. 2006. “Kütahya Merkez İlçesi (Bölücek), Kütahya Dumlupınar ve Kirazpınar Köyleri Folkloru”. Doktora Tezi, Kütahya Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kütahya.
• Aksoy, Ömer Asım. 1989a. Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü. İstanbul: İnkılap Kitabevi.
• Aksoy, Ömer Asım. 1989b. Deyimler Sözlüğü. İstanbul: İnkılap Kitabevi.
• Alyakut, Ömür ve Küçükkömürler, Saime. 2018. “Geleneksel Bir Ekmek Çeşidi: Yufka Ekmeği”. Journal of Tourism and Gastronomy Studies. VI (3): 379-395.
• Bates, Daniel. G. 2009. 21. Yüzyılda Kültürel Antropoloji İnsanın Doğadaki Yeri (Çev. S. Aydın vd.) İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Bayır, Zehra. 2024. “Âşık Mahzunî Şerif ve Geçiş Dönemleri”, Motif Akademi Dergisi. C. XVII/45: 1-14.
• Baykara, Tuncer. 2009. Türk Kültür Tarihine Bakışlar. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi
• Baysan, Münire. 2016. “Kütahya ve Çevresinde Halk Hekimliği ile Ocak Kültü”. Doktora Tezi, Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsi, Bursa.
• Çağbayır, Yaşar. 2007. Ötüken Türkçe Sözlük. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
• Çanlı, Zeynep. 2007. “Kütahya-Şeyhler Beldesi Folklor Örnekleri”, Yüksek Lisans Tezi, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kütahya.
• Çelik, Ş. Abdurrahman. 2011. Kültür Endüstrisi, Üç Yanlış Bir Doğru, İstanbul: Literatür Yayınları.
• Dinç, Mustafa. 2014. “Kütahya Altıntaş Folkloru”, Yüksek Lisans Tezi, Kütahya Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kütahya.
• Doğlarlıoğlu Selma. 2013. “Emet İlçe Merkez Folkloru”, Yüksek Lisans Tezi, Kütahya Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kütahya.
• Erataş, Filiz; Alptekin, Vokan; Uysal Doğan. 2013. “Türkiye’de Kültür Ekonomisinin Gelişimine Yerel Bir Bakış”. Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. I/2: 25-47.
• Erbay, Nuri. 2007. “Kütahya Merkez İlçesi Çamlıca (Okçu-Güveççi) Köyü Folkloru Üzerine Bir İnceleme”. Yüksek Lisans Tezi, Kütahya Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kütahya.