İslam Medeniyetinin Beşiği:  Türkistan’da İlim, İrfan ve Manevi Miras

İslami ilimler, teşekkül ettikleri ilk dönemlerden itibaren Kur’ân-ı Kerîm ve sünnetin sahih bir biçimde anlaşılması, yorumlanması ve hayata tatbik edilmesi gayesine matuf olarak gelişmiştir. Tefsir, hadis, fıkıh, kelâm ve tasavvuf gibi temel ilim dalları, bu geleneğin ana unsurlarını oluşturmuş ve İslâm medeniyetinin ilmî, fikrî ve manevî yapısına yön vermiştir.  Türkistan coğrafyası, bu ilim geleneğinin gelişmesinde önemli bir yere sahiptir. Buhara, Semerkant, Belh, Herat, Nesef, Nişabur, Cürcan ve Rey gibi şehirler, özellikle Sâmânîler Dönemi’nden itibaren İslâm dünyasının önde gelen ilim merkezleri arasında yer almıştır. Bu şehirlerde kurulan medreseler, kütüphaneler ve ilmî çevreler, birçok âlimin yetişmesine ve farklı alanlarda kalıcı eserlerin ortaya çıkmasına imkân sağlamıştır.

Türkistan, İslami ilimlerin neşvünema bulduğu müstesna bir coğrafya olarak hem naklî hem de aklî ilimlerin inkişafında belirleyici bir rol oynamıştır. Tefsir, hadis ve fıkıh gibi disiplinler bölgede sistematik bir hüviyet kazanırken kelâm ve tasavvuf, düşünce ve maneviyat ekseninde derinleşmiş; dil bilimsel, mantık ve felsefe gibi nazarî sahalar ise ilmî üretimin metodolojik arka planını tahkim etmiştir. Bu yönüyle Türkistan, ilim ile irfanın birlikte geliştiği önemli bir medeniyet havzası olarak öne çıkmaktadır. Bölgede farklı itikadî ve fikrî ekollerin bir arada varlık göstermesi, ilmî canlılığın en önemli dinamiklerinden biri olmuştur. Ehl-i sünnet, Mu‘tezile, Şîa ve diğer fikrî çevreler arasında yürütülen tartışmalar, aklî muhakemenin ve eleştirel düşüncenin gelişmesine katkıda bulunmuştur. Bu çoğulcu ilmî zemin, İslami ilimlerin hem derinleşmesine hem de çeşitlenmesine zemin hazırlamıştır. Türkistan’ın İslâm ilim ve düşünce tarihindeki yeri bugüne kadar çeşitli çalışmalarla ele alınmış olsa da konu hâlâ geniş ölçekli ve disiplinler arası araştırmalara ihtiyaç duymaktadır. Özellikle bu coğrafyada yetişen âlimlerin eserlerinin birlikte ve karşılaştırmalı biçimde incelenmesi, İslâm düşünce tarihinin daha sağlıklı ve kuşatıcı şekilde anlaşılmasına önemli katkılar sunacaktır.

“İslâm Medeniyetinin Beşiği: Türkistan’da İlim, İrfan ve Manevî Miras” başlıklı özel sayı ile Türkistan merkezli ilmî mirasın keşfine katkı sunmak hedeflenmektedir. Özel sayı kapsamında bölgede yetişen âlimler, telif edilen eserler, ilmî kurumlar, düşünce ekolleri, tasavvufî gelenekler ve Türkistan’ın İslâm medeniyetine katkıları incelenecek olup tefsir, hadis, fıkıh, kelâm, tasavvuf, İslâm felsefesi, mezhepler tarihi, dil ilimleri, eğitim kurumları ve kültür tarihi alanlarında hazırlanacak özgün araştırmalara açıktır. Türkistan’ın ilmî ve manevî mirasını bütüncül bir yaklaşımla ele alan çalışmaların İslam düşünce tarihine yeni katkılar sunması beklenmektedir.

Özel Sayı İlan Tarihi: 04 Haziran 2026

Makalelerin İlk Kabul Tarihi: 15 Haziran 2026

Özel Sayı Yayın Tarihi: 15 Aralık 2026

Yayım Dilleri: Türkçe, Arapça, İngilizce.