Endemik Akdağ Hardalı’nın [Heldreichia bupleurifolia subsp. bourgaei (Boiss.) Parolly, Nordt & Mumm. var. sandrasica I.D.Can & Özüdoğru] Anatomik Yapısının Karakterizasyonu

Öz

Heldreichia bupleurifolia subsp. bourgaei var. sandrasica (Brassicaceae), Anadolu’ya özgü endemik bir taksondur. Bu çalışma, söz konusu taksonun kök, gövde, yaprak ve petiyol anatomisinin ayrıntılı olarak ortaya konulmasını amaçlamaktadır. Çalışma materyali Muğla’dan toplanmış, el kesiti alınarak safranin ve fast green ile boyanıp ışık mikroskobunda incelenmiştir. Anatomik ölçümlere ait minimum, maksimum, ortalama ve standart sapma değerleri hesaplanmıştır. Kök kesitlerinde belirgin sekonder yapı, çok sıralı ve kalın çeperli peridermis, iyi gelişmiş ksilem dokusu tespit edilmiştir. Gövdede kalın kutikula tabakası, 4–6 sıralı parankimatik korteks, kollateral iletim demetleri gözlemlenmiştir. Yaprakların amfistomatik olduğu, mezofil dokusunun ekvifasiyal tipte düzenlendiği, iyi gelişmiş palizat parankiması ile sınırlı sünger parankiması içerdiği belirlenmiştir. Ayrıca kapitat tip glandüler trikomların varlığı tespit edilmiştir. Elde edilen anatomik bulguların, taksonun morfo-anatomik özelliklerinin anlaşılmasına katkı sağlayacağı ve ileride yapılacak karşılaştırmalı çalışmalara temel veri sunabileceği değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Brassicaceae
• Ekvifasiyal
• Endemik
• Heldreichia
• Kollateral

Teşekkür

Çalışma materyalinin temini, tayini ve çalışmaya sağladığı katkılarından dolayı Prof. Dr. Hasan Yıldırım’a teşekkür ederiz.

Characterization of the Anatomical Structure of the Endemic Heldreichia bupleurifolia subsp. bourgaei (Boiss.) Parolly, Nordt & Mumm. var. sandrasica I.D. Can & Özüdoğru (Akdağ Hardalı)

Öz

Heldreichia bupleurifolia subsp. bourgaei var. sandrasica (Brassicaceae) is an endemic taxon native to Anatolia. This study aims to reveal in detail the root, stem, leaf, and petiole anatomy of this taxon. Plant material was collected from Muğla, and hand sections were prepared, stained with safranin and fast green, and examined under a light microscope. Minimum, maximum, mean, and standard deviation values of anatomical measurements were calculated. Root cross-sections showed a distinct secondary structure, a multilayered thick-walled periderm, and well-developed xylem tissue. In the stem, a thick cuticle layer, 4–6 layers of parenchymatic cortex, and collateral vascular bundles were observed. The leaves were determined to be amphistomatic, with an equifacial mesophyll structure containing well-developed palisade parenchyma and limited spongy parenchyma. In addition, the presence of capitate-type glandular trichomes was identified. The anatomical findings may contribute to a better understanding of the morpho-anatomical characteristics of the taxon and provide baseline data for future comparative studies.

Anahtar Kelimeler

• Brassicaceae
• Equifacial
• Endemic
• Heldreichia
• Collateral

Teşekkür

We thank Prof. Dr. Hasan Yıldırım for providing the study material, performing its identification, and contributing to the study.

Kaynakça

1. Amini, E., Zarre, S. ve Assadi, M. (2011). “Seed micro‐morphology and its systematic significance in Gypsophila (Caryophyllaceae) and allied genera”. Nord. J. Bot. 29 (6): 660-669.
2. Bozdağ, B., Kocabaş, O., Akyol, Y. ve Özdemir, C. (2016). Bitki anatomisi çalışmalarında el kesitleri İçin yeni boyama yöntemi. Marmara Pharm J. 20: 184–190.
3. Can, I.D., Yılmaz, E., Özgişi, K., Gür, H., Sağlam İ.K. ve Özüdoğru, B. (2026).. Disentangling subspecies delimitation in Heldreichia bupleurifolia Boiss. (Brassicaceae) through genomic and quantitative morphological approaches. Mol Phylogenet Evol. 216: 108518.
4. Çıtak, B.Y. (2022). Contribution to knowledge on the anatomy of the genus Noccaea Moench (Brassicaceae) from Türkiye. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi 25: 85–92.
5. Demirpolat, A. (2022). Aethionema sancakense Yıld. & Kılıç’ın (Brassicaceae) anatomik, palinolojik ve tohum yüzeyi özellikleri. European Journal of Science and Technology 37: 1-7.
6. Kizilpinar-Temizer, I., Celemli, O.G., Zare, G. ve Sorkun, K. (2018). The anatomical and palynological features of scree plant Heldreichia rotundifolia Boiss. (Brassicaceae) endemic to Turkey. Fresenius Environmental Bulletin 27(1) : 236-240.
7. Noori, M. ve Nezamabadi, A.R. (2023). Comparative epidermal leaf anatomy of some Brassicaceae with emphasis on its systematic implication. J Wildl Biodivers 7: 45–57.
8. Olcay, B. ve Kültür, Ş. (2024). An anatomical study of Lepidium graminifolium L. (Brassicaceae). İstanbul Journal of Pharmacy 54: 102–107.

9. Özüdoğru, B. ve Yıldırım, H. (2019). Doğu Anadolu’dan Yeni Bir Topaçhardalı Alttürü: Heldreichia bupleurifolia subsp. malatyana (Brassicaceae). Bağbahçe Bilim Dergisi 3: 1–8.
10. Parolly, G., Nordt, B., Bleeker, W. ve Mummenhoff, K. (2010). Heldreichia Boiss. (Brassicaceae) revisited: A morphological and molecular study. Taxon 59: 187–202.
11. Yılmaz, E., Can, I.D., Özgişi, K., Gür, H., Sağlam, İ.K. ve Özüdoğru, B. (2025). Polygenic discrimination of leaf morphotypes in alpine Heldreichia bupleurifolia (Brassicaceae) across its natural range . Ann Bot. 1–12.
12. Zahedi, S.M., Karimi, M., Venditti, A., Zahra, N., Siddique, K.H..M. ve Farooq, M. (2025). Plant adaptation to drought stress: the role of anatomical and morphological characteristics in maintaining the water status. J Soil Sci Plant Nutr 25: 409–427.