Milliyetçilik Kuramları Çerçevesinde Arnavut Milliyetçiliğine Dair Değerlendirmeler

Öz

Balkan milliyetçiliği, on dokuzuncu yüzyılın başlarında ortaya çıkarak Osmanlı ve Habsburg imparatorlukları için ciddi bir tehdit oluşturmuş, bu imparatorluklar Birinci Dünya Savaşı’nın ardından çökmüştür. Bu makale, Arnavut milliyetçiliğinin gelişimini Balkan milliyetçi hareketleri bağlamında analiz etmekte ve onu kuramsal bir perspektiften incelemektedir. Arnavut milliyetçiliği, küçük milliyetçiliklere örnek teşkil etmesi nedeniyle Miroslav Hroch’un tipolojisine özel bir atıfla modernist kuram çerçevesinde değerlendirilmektedir. Başlangıçta on dokuzuncu yüzyılın başlarında kültürel bir hareket olan Arnavut milliyetçiliği, yüzyılın sonlarına doğru siyasileşmiştir. 1908 Jön Türk Devrimi’nin ardından basın özgürlüğünün ve örgütlenme haklarının genişlemesi, bu hareketin kitleselleşmesini sağlayarak ayaklanmalar ve özerklik ile bağımsızlık arayışlarına yol açmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Milliyetçilik Teorileri
• Arnavut Milliyetçiliği
• Miroslav Hroch Tipolojisi
• Arnavut İsyanları
• Jön Türk Devrimi

Milliyetçilik Kuramları Çerçevesinde Arnavut Milliyetçiliğine Dair Değerlendirmeler

Abstract

Balkan nationalism, emerging in the early nineteenth century, posed a serious threat to the Ottoman and Habsburg empires, both of which collapsed after World War I. This article analyzes the development of Albanian nationalism within the broader context of Balkan nationalist movements and examines it from a theoretical perspective. Albanian nationalism is evaluated through modernist theory, with particular reference to Miroslav Hroch’s typology, as it represents a form of small nationalism. Initially a cultural movement in the early nineteenth century, Albanian nationalism became politicized in the late nineteenth century. Following the Young Turk Revolution of 1908, expanded press freedoms and organizational rights enabled its massification, leading to uprisings and the pursuit of autonomy and independence.

Keywords

• Nationalism Theories
• Albanian Nationalism
• Miroslav Hroch Typology
• Albanian revolts
• Young Turk Revolution

References

1. Arşiv Kaynakları
2. Arnavutluk Devlet Arşivi (ADA), Fondi 101, dosya.50
3. Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA) HR.SYS; DH.MUİ; Y.A. HUS, MVZ,
4. Avusturya Devlet Arşivi Haus, Hof-und Staatsarchiv Wien Politisches Archive XII Türkie, 1912
5. Gazeteler (dergi-gazete)
6. Albania (dergi-gazete)
7. Başkim (dergi-gazete)
8. Başkimi Kombit (dergi-gazete)

9. L’Albanese D’Italia (dergi-gazete)
10. La Speranza Dell’ Albania (dergi-gazete)
11. Shqypeja e Shqypenis (dergi-gazete)
12. Tanin (dergi-gazete)
13. İkincil Kaynaklar
14. Ahmad, Feroz. Jön Türkler ve Osmanlı’da Milletler. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2017.
15. Akte të Rilindjes Kombëtare Shqiptare, 1878-1912. Tiran: Instituti i Historisë 1978.
16. Alpan, Necip. Prizren Birliği ve Arnavutlar. Ankara 1978.
17. Anderson, Benedict. Hayali Cemaatler. İstanbul: Metis Yayınları, 2007.
18. Bozbora, Nuray. Osmanlı Yönetiminde Arnavutluk ve Arnavut Ulusçuluğu’nun Gelişimi. İstanbul: Boyut Kitapları, 1997.
19. Can, Bilmez Bülent. “Şemsettin Sami mi, Yoksa Sami Frasheri mi?”. Toplumsal Tarih, no. 114 (Haziran 2003).
20. Castellan, Georges. Balkanların Tarihi. İstanbul: Milliyet Yayınları, 1995.
21. Calhoun, Craig. Milliyetçilik. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2007.
22. Clayer, Nathalie. Arnavut Milliyetçiliğinin Kökenleri. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2013.
23. Clayer, Nathalie. “1903-1904 Avusturya-Macaristan Konsolosluk Raporlarına Göre Arnavut Basını ve Ulusal Kimlik.” Kebikeç, no. 50, (2020): 393-408.
24. Çelik, Bilgin. İttihatçılar ve Arnavutlar. İstanbul: Büke Yayınları, 2004.
25. Çelik, Bilgin. “Avusturya’nın Arnavutlar Üzerinde Nüfuz Sağlama Çabası, Viyana’da Bir Arnavutluk Komitesi: ‘DİA’.” Tarih ve Toplum Yeni Yaklaşımlar, no. 3, (Bahar 2006): 55-89.
26. Çelik, Bilgin. “Balkan Milliyetçiliklerini Anlamak İçin Karşılaştırmalı Tarih Yöntemi.” Balkan Tarihi Araştırmalarına Metodolojik Yaklaşımlar, (ed.) Abidin Temizer. İstanbul: Libra Yayınları, 2014.
27. Çelik, Bilgin. Balkan İttifakı ve Osmanlı Diplomasisi. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2019.
28. Frasheri, Kristo. The History of Albania (A Brief Survey). Tirana, 1964.
29. Fraşheri Ş. Sami, Kamusü’l-Alam, cilt I. İstanbul, 1306.
30. Grandits, Hannes. The End of Ottoman Rule in Bosnia. New York: Routledge, 2022.
31. Hroch, Miroslav. Avrupa’da Milli Uyanış. İstanbul: İletişim Yayınları, 2011.
32. Jaffrelot, Christophe. “Bir Milliyetçilik Kuramı İçin.” Milliyetçiliği Yeniden Düşünmek. İstanbul: İletişim Yayınları, 2010.
33. Malcolm, Noel. Kosova: Balkanları Anlamak İçin. İstanbul: Sabah Kitapları, 1999.
34. Kaleshi, Hasan. “Türkler’in Balkanlar’a Girişi ve İslamlaştırma, Arnavut Halkının Etnik ve Milli Varlığının Korunmasının Sebebleri.” Tarih Enstitüsü Dergisi, no. 10-11, (1979-1980).
35. Hobsbawm, Eric. J. Milletler ve Milliyetçilik. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 1995.
36. Hoca, Şerafettin. “1860-1912 Yıllarında Arnavut Gazete ve Dergileri”, Çevren Dergisi, 6, no. 17 (Mart 1978).
37. La Ligue albanaise de Prizren, 1878-1881. Tiran: Institut d’Histoire, 1988.
38. Olgun, Said. “XIX. Yüzyılın İkinci Yarısında Arnavut Milliyetçiliğinin Gelişiminde Mektepler.” Yayımlanmamış Doktora Tezi. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2015.
39. Özkırımlı, Umut. Milliyetçilik Kuramlarına Eleştirel Bir Bakış. İstanbul: Doğu Batı Yayınları, 2016.
40. Ramsaur, Ernest. Jön Türkler ve 1908 İhtilali. İstanbul: Sander Yayınları, 1982.
41. Skendi, Stavro. The Albanian National Awakening 1878-1912. Princeton: Princeton University Press, 1967.
42. Smith, Antony D. Etno-sembolizm ve Milliyetçilik. İstanbul: Alfa Yayınları, 2017.
43. Tallon, James N. “The Failure of Ottomanism: The Albanian Rebellions of 1909-1912.” Yayımlanmamış Doktora Tezi, University of Chicago, 2012.
44. Vasa Paşa. Arnavutluk ve Arnavutlar. İstanbul, 1297.
45. Yavaş, Mesut. “Türk Basınına Göre Arnavutça Eğitim ve Alfabe Tartışmaları (1908-1912).” Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul, 2016.