The Approach of Andalusian Exegetes to the Verses in Sūrat al-Baqara Considered Abrogated by the Sword and Combat Verses

Yıl 2025, Sayı: 14, 23 - 37, 15.12.2025

Muhammet İkbal Çalış

https://izlik.org/JA42GX68GY

Bu makale için 2 Ocak 2026 tarihinde bir düzeltme yayımlandı. https://dergipark.org.tr/tr/pub/bitlisilahiyatdergisi/article/1854525

Öz

This article examines how certain verses considered abrogated (mansūkh) in the context of warfare (sword and combat verses; sayf–qitāl) are interpreted within the Andalusian exegetical tradition. The study analyzes the approaches of prominent Andalusian exegetes such as Ibn al-ʿArabī (d. 543/1148), Makkī b. Abī Ṭālib (d. 437/1045), Ibn ʿAṭiyya (d. 541/1147), al-Qurṭubī (d. 671/1273), Ibn Juzayy (d. 741/1340) and Abū Ḥayyān (d. 745/1344), identifying the views they adopt regarding the rulings of these verses and the evidences upon which they base their interpretations. The findings show that these exegetes often approach the same verses from different perspectives and argue that the verses in question are not abrogated but rather decisive (muḥkam). Some argue that the rulings are conditional and therefore cannot fall under abrogation due to being limited to a specific context or time; others maintain that verses containing ethical directives are not suitable for abrogation. Such approaches demonstrate that abrogation in the Andalusian exegetical tradition is not, as sometimes assumed, a concept applied broadly and easily, but rather one treated with methodological rigor and scholarly restraint. Consequently, the Andalusian tradition reflects a tendency not to expand the scope of abrogation but instead to narrow it, aiming to minimize the number of verses considered abrogated. This study employs a qualitative research method, examining classical tafsīr works and the abrogation literature through document analysis, and evaluating the exegetes’ views within a comparative framework.

Anahtar Kelimeler

Tafsir , al-Andalus , Naskh , Nasikh , Mansukh , Muhkam

Endülüslü Müfessirlerin Bakara Sûresinde Seyf-Kıtâl Âyetleri ile Mensuh Olduğu İfade Edilen Âyetlere Yaklaşımı

https://izlik.org/JA42GX68GY

Bu makale için 2 Ocak 2026 tarihinde bir düzeltme yayımlandı. https://dergipark.org.tr/tr/pub/bitlisilahiyatdergisi/article/1854525

Öz

Bu makalede savaşla ilgili âyetler (seyf–kıtâl) bağlamında mensuh olduğu ifade edilen bazı âyetlerin Endülüs tefsir geleneğinde nasıl yorumlandığı ele alınmaktadır. Çalışmada İbnü’l Arabî (ö. 543/1148), Mekkî b. Ebî Tâlib (ö. 437/1045), İbn Atiyye (ö. 541/1147), Kurtubî (ö. 671/1273), İbn Cüzey (ö. 741/1340) ve Ebû Hayyân (ö. 745/1344) gibi önde gelen Endülüs müfessirlerinin yaklaşımları incelenmekte ve onların söz konusu âyetlerin hükmü hakkında hangi görüşleri benimsedikleri ve bu görüşleri dile getirirken hangi delillerden hareket ettikleri ortaya konulmaktadır. Bu müfessirlerin kimi zaman aynı konuyu farklı bir bakış açısıyla ele alarak âyetin mensuh değil muhkem olduğu yorumlarında bulundukları da görülmektedir. Ayrıca bazı müfessirler, hükmün mukayyet olduğunu belirterek âyetin belirli bir süreyle sınırlı olması sebebiyle neshe konu edilemeyeceğini ifade etmişler, bazı âyetlerin ise ahlakî hükümler içermesi sebebiyle neshe elverişli olmadığını dile getirmişlerdir. Bu yaklaşımlar Endülüs tefsir geleneğinde neshin dışarıdan bakıldığı gibi her konuda kolayca başvurulan bir mesele değil aksine titiz ve ilmî bir yaklaşımla ele alındığını göstermektedir. Dolayısıyla Endülüs geleneği neshin alanını genişletmekten ziyade daraltmayı amaçlayan ve mensuh âyetlerin sayısını mümkün olduğunca azaltmaya çalışan bir anlayışı yansıtmaktadır. Araştırmada nitel yöntem benimsenmiş, klasik tefsirler ve nesih literatürü doküman analizi yoluyla incelenerek müfessirlerin yorumları karşılaştırmalı bir çerçevede ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

Tefsir , Endülüs , Nesih , Nâsih , Mensuh , Muhkem

Kaynakça

• Akdemir, Hikmet. “Seyf Âyetiyle Mensuh Olduğu İddia Edilen Âyetler Üzerine Bir İnceleme”. Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 20/20 (Aralık 2008), 5-25.
• Altuntaş, Halil – Muzaffer Şahin (çev.). Kur’an-ı Kerim Meâli. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2011.
• Buhari, Muhammed b. İsmail. el-Câmiu’s-sahîh. nşr. Mustafa Dib el-Buğa. Şam: Dâru İbn Kesir, 1993.
• Ebû Hayyan el-Endelüsî, Muhammed b. Yusuf. el-Bahru’l-muhît. Beyrut: Daru’l-Fikr, 1999.
• Ebüssuûd Efendi, Muhammed b. Muhammed. İrşadü’l-aklis-selim ila mezayail-kitabil-kerim. Beyrut: Daru İhya’i’t-Turasi’l-Arabi, ts.
• İbn Aşur, Muhammed Tahir. et-Tahrîr ve’t-tenvîr. Tunus: Dârü’t-Tunusiyye li’n-Neşr, 1984.
• İbn Atiyye, Abdülhak b. Galib. el-Muharrerü’l-vecîz. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2001.
• İbn Cüzey, Muhammed b. Ahmed. et-Teshîl li-ʿulûmi’t-tenzîl. thk. Abdullah el-Hâlidî. Beyrut: Daru’l-Erkâm, 1995.
• İbnü’l-Arabi, Muhammed b. Abdullah. Ahkâmü’l-Kur’ân. thk. Muhammed Abdülkadir Ata. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2003.
• İbnü’l-Arabi, Muhammed b. Abdullah. en-Nâsih ve’l-mensûh. thk. Abdülkebir el-Aluvi el-Medgari. Kahire: Mektebetü’s-Sekafeti’d-Dîniyye, 1992.
• İbnü’l-Cevzi, Abdurrahman b. Ali. Nâsihu’l-Kur’ân ve mensûhuh. Beyrut: Şeriketü Ebnai Şerifi’l-Ensarî, 2001. Karaoğlan, Arslan. “Endülüs Tefsir Mirasına Panoramik Bir Bakış”. Bayburt Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 5 (2017), 5-32.
• Kurban, Ahmet. “Tevbe Suresi Beşinci Âyetinin Neshettiği İddia Edilen Âyetlerin Değerlendirilmesi”. İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 20 (2009), 165-206.
• Kurtubi, Muhammed b. Ahmed. el-Câmiʿ li-ahkâmi’l-Kurʾân. Kahire: Dâru’l-Kütübi’l-Mısriyye, 1964.
• Mekki b. Ebi Talib. el-Hidâye ilâ bulûġi’n-nihâye fî ʿilmi meʿâni’l-Ḳurʾân ve tefsîrihî ve aḥkâmihî ve cümelin min fünûni ʿulûmih. Şarika: Camiatu’ş-Şârika, 2008.
• Mekki b. Ebi Talib. el-Îzâh li-nâsihi’l-Kurʾân ve mensûhih. Cidde: Daru’l-Münâra, 1986.
• Müslim, Müslim b. Haccac. el-Câmiu’s-sahîh. nşr. Muhammed Fuad Abdülbaki. Beyrut: Daru İhyai’t-Turâsi’l-Arabî, 1955.
• Özdemir, Mehmet. “Endülüs”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 11/211-225. İstanbul: TDV Yayınları, 1995.
• Öztürk, Mustafa. “Cihad Âyetleri: Tefsir Birikimine, İslam Geleneğine ve Günümüze Yansımaları”. İslam Kaynaklarında, Geleneğinde ve Günümüzde Cihad. 99-163. İstanbul: KURAMER, 2016.
• Taberî, Muhammed b. Cerir. Câmiʿu’l-beyân ʿan teʾvîli âyi’l-Kurʾân. Mekke: Darü’t-Terbiyeti ve’t-Türas, ts.