Objective: This study aims to systematically review of graduate theses in Türkiye that address mindfulness-based interventions targeting women’s health. Material and Method: Theses in the Council of Higher Education (YÖK) National Thesis Center database (2015–2024) were searched using the keywords “mindfulness”/“bilinçli farkındalık” and “women’s health.” Of 694 records screened per PRISMA, 11 theses meeting predefined eligibility criteria were included. Content analysis captured bibliographic fields (ID, title, author, year, degree, university, department, language, topic) and study variables (target group/profile, intervention type, session frequency/duration, experimental–control design, and outputs). Results: Thesis output on women’s-health-focused mindfulness interventions increased over time, clustering in nursing, psychiatry, recreation, clinical psychology, and midwifery. Most designs were mixed-methods; delivery was predominantly in-person. Populations included women in pregnancy, childbirth, postpartum, and menopause; those with breast cancer; women with sexual dysfunction; residents of women’s shelters; athletes; and university students. Intervention content—often grounded in Mindfulness-Based Stress Reduction Program (MBSR; breathwork, body scan, silent awareness/meditation, self-compassion)—was adapted to target needs. The effects reported in theses are; reduction in stress, anxiety, depression, fear of childbirth and post-traumatic stress symptoms; improvement in vasomotor and neurological symptoms; increase in self-compassion, self-esteem, stress coping skills, body perception and quality of life; improvement in fatigue and sleep problems. Conclusion: The theses indicate that mindfulness-based interventions hold both therapeutic and preventive potential in women’s health. Further development across diverse populations—considering intersecting determinants such as age, disability status, socioeconomic status, migration, rural–urban residence, education, and health status—is recommended.
Amaç: Bu çalışma, Türkiye’de kadın sağlığına yönelik mindfulness temelli müdahaleleri konu alan lisansüstü tezleri sistematik olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Gereç ve Yöntem: YÖK Ulusal Tez Merkezi’nde 2015–2024 yılları arasında yayımlanan tezler “mindfulness”/“bilinçli farkındalık” ve “kadın sağlığı” anahtar sözcükleriyle taranmış, PRISMA akışına göre değerlendirilen 694 kayıttan uygunluk ölçütlerini karşılayan 11 tez incelemeye alınmıştır. Tezlerin bibliyografik bilgileri (tez numarası, başlık, yazar, yıl, tez türü, üniversite, anabilim dalı, dil, konu) ile müdahale hedef grubu/profili, müdahale türü, oturum sıklığı-süresi, deney-kontrol düzeni ve elde edilen sonuçlar gibi değişkenler açısından içerik analizi yapılmıştır. Bulgular: Kadın sağlığına yönelik mindfulness temelli müdahalelere ilişkin tez üretiminin yıllar içinde arttığı; çalışmaların ağırlıkla hemşirelik, psikiyatri, rekreasyon, klinik psikoloji ve ebelik anabilim dallarında yoğunlaştığı saptanmıştır. Tezlerdeki araştırma desenlerinin çoğu karma yöntemdir; uygulamalar çoğunlukla yüz yüze yürütülmüştür. Müdahaleler; gebelik, doğum, postpartum ve menopoz dönemindeki kadınlar, meme kanseri tanısı/tedavisi olanlar, cinsel işlev bozukluğu yaşayanlar, kadın sığınma evlerinde kalanlar, sporcular ve üniversite öğrencileri üzerinde uygulanmıştır. Müdahale içeriği çoğunlukla Bilinçli Farkındalık Temelli Stres Azaltma Programı (MBSR) bağlamında (nefes, beden taraması, sessiz farkındalık/meditasyon, öz-şefkat) hedef gruba göre uyarlanmıştır. Tezlerde bildirilen etkiler; stres, anksiyete, depresyon, doğum korkusu ve travma sonrası stres belirtilerde azalma; vazo-motor ve sinirsel semptomlarda iyileşme; öz-şefkat, benlik saygısı, stresle başa çıkma becerileri, beden algısında ve yaşam kalitesinde artış; yorgunluk ve uyku sorunlarında iyileşme yönündedir. Sonuç: İncelenen tezler mindfulness temelli müdahalelerin kadın sağlığında hem iyileştirici hem de önleyici potansiyel taşıdığını göstermektedir. Yaş, engellilik durumu, sosyoekonomik statü, göç, kırsal-kentsel yerleşim, eğitim düzeyi ve sağlık durumu gibi kesişen belirleyiciler ekseninde farklı popülasyonlarda bu müdahalelerin geliştirilmesi önerilebilir.