From the Ottoman Tezkire Tradition to the Biography of the Poet’s Image in 18th-Century English Literature

Yıl 2025, Cilt: 19 Sayı: 2, 457 - 473, 29.12.2025

Serap Sarıbaş

https://doi.org/10.47777/cankujhss.1763006

Öz

This study examines the Ottoman tezkire tradition of poet biographies, with particular reference to Kınalızâde Hasan Çelebi’s Tezkiretü’ş-Şuara, alongside the eighteenth-century English biographical tradition represented by Samuel Johnson’s Lives of the Poets, within an interdisciplinary and comparative framework centered on the construction of the poet’s image. Situated in two distinct historical, cultural, and aesthetic contexts, the study problematizes the function of biography as a mediating form between literary production, authorial identity, and canon formation. Drawing on concepts from biography theory, author function, cultural memory, and symbolic capital, the analysis effects a comparative scrutiny of selected poet portraits, foregrounding narrative architecture, character construction, thematic orientation, and evaluative language. The findings substantiate that, while both traditions instrumentalize biography as a central mechanism for the legitimation of literary authority and the consolidation of the canon, they manifest pronounced divergences in representational strategy. Ottoman tezkires configure the poet within an idealizing discourse anchored in moral integrity, aesthetic mastery, and communal validation, whereas Johnson’s biographies operationalize critical judgment, individual distinction, and the public negotiation of literary value. Across both corpora, recurrent archetypes such as the satirical master and the spiritual poet retain analytical salience, yet are recalibrated in accordance with the cultural priorities and institutional frameworks of their respective literary fields. The study advances literary biography as a cultural practice that actively generates and mediates collective memory, literary value, and authorial identity.

Anahtar Kelimeler

Biography Theory , Narrative Analysis , Author Function , Symbolic Capital , Satirical Master Archetype

Osmanlı Tezkire Geleneğinden 18. Yüzyıl İngiliz Edebiyatında Şair İmgesi Biyografisine

Öz

Bu çalışma, Osmanlı tezkire geleneğini, özellikle Tezkiretü’ş-Şuara odağında, Lives of the Poets (Şairlerin Hayatları) adlı yapıtında temsil edilen on sekizinci yüzyıl İngiliz biyografi geleneğiyle birlikte ele alarak şair imgesinin üretim, dolaşım ve meşrulaştırılma biçimlerini disiplinlerarası ve karşılaştırmalı bir kuramsal düzlemde çözümlemektedir. İnceleme, birincil kaynaklar olarak Tezkiretü’ş-Şuara ile Lives of the Poets’te yer alan şair portrelerini esas almakta; bu portreleri anlatı mimarisi, karakter kurgusu, tematik yönelimler ve değerlendirici söylem bakımından karşılaştırmalı bir çözümlemeye tabi tutmaktadır. Bulgular, her iki geleneğin de biyografiyi edebî otoritenin meşrulaştırılması, estetik değerin dolaşıma sokulması ve kanonik hiyerarşinin tahkimi açısından belirleyici bir mekanizma olarak yapılandırdığını; buna karşılık temsil, seçme ve vurgu stratejilerinin tarihsel ve kültürel bağlamlara özgü ayrışmalar sergilediğini göstermektedir. Osmanlı tezkirelerinde şair imgesi, ahlaki bütünlük, estetik yetkinlik ve cemaat temelli meşruiyet ekseninde idealize edilirken Johnson’ın biyografilerinde eleştirel yargı, bireysel özgünlük ve kamusal alanda müzakereye açıklık öncelik kazanmaktadır; her iki gelenekte de yinelenen “hiciv ustası” ve “manevi şair” arketipleri yapısal süreklilik taşımakla birlikte, ait oldukları edebî alanların kültürel öncelikleri ve kurumsal düzenekleri doğrultusunda yeniden anlamlandırılmaktadır. Bu karşılaştırmalı çözümleme, edebî biyografinin kültürel bellek, edebî değer ve yazarlık kimliğinin üretim, meşrulaştırma ve aktarım süreçlerinde etkin bir kültürel pratik olarak işlediğini açığa çıkarmakta; edebiyat tarihi, biyografi kuramı ve karşılaştırmalı edebiyat alanlarına özgün ve bütünlüklü bir katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Biyografi Kuramı , Anlatı Analizi , Yazar İşlevi , Sembolik Sermaye , Hiciv Ustası Arketipi

Kaynakça

• Assmann, J. (1992). Cultural memory and early civilization: Writing, remembrance, and political imagination. Cambridge University Press.Âşık Çelebi. (1568/2017). Meşâirü’ş-Şuarâ (F. Kılıç, Ed.). Kültür ve Turizm Bakanlığı.
• Bate, W. J. (1977). Samuel Johnson. Harcourt Brace Jovanovich.
• Bourdieu, P. (1993). The field of cultural production. Columbia University Press.
• Clingham, G. (1997). Johnson’s Lives of the Poets: A critical study. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511519239
• Çetin, N. (2013). Osmanlı tezkirelerinde patronaj ilişkileri. Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 53(2), 111–130. https://doi.org/10.1501/Dtcfder_0000001380
• Eyduran, A. S. (2014). Kınalızâde Hasan Çelebi ve Tezkiretü’ş-Şuara. Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 2(2), 45–80.
• Foucault, M. (1991). What is an author? In P. Rabinow (Ed.), The Foucault reader (pp. 101-120). Penguin.
• Gray, T. (1751). Elegy written in a country churchyard. In L. M. Trawick (Ed.), British literature 1640–1789: An anthology (pp. 1520–1524). Blackwell.
• Hirsch, M. (2008). The generation of postmemory. Poetics Today, 29(1), 103-128. https://doi.org/10.1215/03335372-2007-019
• İpekten, H. (1988). Tezkirelere göre Divan Edebiyatı isimler sözlüğü. Kültür Bakanlığı.
• Johnson, S. (2009). Lives of the poets. Oxford University Press.
• Kılıç, F. (2007). Edebiyat tarihimizin vazgeçilmez kaynağı: Şair tezkireleri. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, (17), 97-118. https://doi.org/10.26650/TKID2007-0017
• Korshin, P. J. (1971). Johnson’s Lives and the theory of biography. ELH, 38(3), 505-531. https://doi.org/10.2307/2872475Latîfî. (1546/2018). Tezkiretü’ş-Şuara ve Tabsıratü’n-Nuzamâ (H. İpekten, Ed.). Kültür ve Turizm Bakanlığı.
• Lejeune, P. (1989). On autobiography. University of Minnesota Press.
• Miller, D. (2000). The biographical turn in literary studies. Biography, 23(1), 12-23. https://doi.org/10.1353/bio.2000.0006
• Milton, J. (2003). Paradise lost (J. Leonard, Ed.). Penguin Classics. (Original work published 1667)
• Okumuş, K. (2016). Tezkirelerde edebî eleştiri unsurları. Bilig, (77), 193-218. https://doi.org/10.12995/bilig.7775
• Pascal, R. (1960). Design and truth in autobiography. Harvard University Press.
• Pope, A. (2008). An essay on criticism. In M. Mack (Ed.), Alexander Pope: The major works (pp. 45-67). Oxford University Press. (Original work published 1711)
• Rogers, P. (1971). Samuel Johnson. Oxford University Press.
• Sacks, P. (2009). Johnson’s critical biography. The Yale Review, 97(1), 1-19. https://doi.org/10.1111/j.1467-9736.2009.00509.x
• Sehî Bey. (1538/2009). Heşt Behişt (G. Kut, Ed.). Harvard University Press.