Veri Toplama Aracı Olarak Çocuk Çizimlerinin Kullanıldığı Araştırmaların İncelenmesi

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 16, 16 - 26, 30.12.2025

Cansu Yıldız Taşdemir

https://doi.org/10.36731/cg.1777277

Öz

Çocuk çizimleri, çocukların katılımcı olarak yer aldığı araştırmalarda tercih edilen bir veri toplama aracıdır. Veri toplama aracı olarak çocuk çizimleri kullanılırken çocukların onayını almak, çocuk ve araştırmacı arasındaki güç dengesini sağlamak, çocukların çizim esnasında birbirlerinden etkilenmemeleri için gerekli önlemleri almak, çizim için çocuğa yeterli zaman vermek ve çocuğa sunulan çizim materyalinin çeşitliliği gibi noktalar önemli hususlar arasında yer almaktadır. Bu doğrultuda araştırmanın amacı Türkiye’de yapılmış ve çocuk çizimlerinin veri toplama aracı olarak kullanıldığı çalışmaların incelenmesidir. Bu betimsel tarama araştırmasının çalışma grubunu, son 10 yılda yayınlanmış, okul öncesi dönem çocuklarıyla gerçekleştirilmiş ve tam metnine ulaşılabilen 61 araştırma makalesi oluşturmaktadır. Araştırmaya dahil edilen makaleler, doküman analizi tekniği ile analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda en çok çalışmanın 2020 yılında yapıldığı, en çok çocukların fene ilişkin bilgi, algı, görüş, farkındalık, deneyim ve becerilerini araştırıldığı ve çalışmaların büyük çoğunluğunun nitel yöntemde gerçekleştirildiği bulunmuştur. Araştırmaların yalnızca 7’sinde doğrudan çocukların onamına başvurulduğu, yalnızca 16’sında çocuk ve araştırmacı arasındaki güç dengesini sağlamak için bazı tedbirlerin alındığı, 26’sında çizimler esnasında çocuklar arasında gerçekleşmesi muhtemel etkileşim için alınan önlemlere yer verildiği belirlenmiştir. Ayrıca sadece beş çalışmada malzeme seçiminin tamamen çocukların seçimine bırakıldığı ve 18’inde çocuklara çizim yapmaları için herhangi bir süre kısıtlamasına gidilmediği tespit edilmiştir. Çocukların çizimlerinin dahil edildiği çalışmalarda çocuk dostu yöntemlerin göz önünde bulundurularak etik prosedürlerin ve çizimlerin özgünlüğüne müdahale etmeyen veri toplama süreçlerinin yürütülmesi gerektiği belirlenmiştir. Bulgular ve sonuçlar doğrultusunda öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Çocuk çizimleri , Veri toplama aracı , Okul önces dönem , Etik

Etik Beyan

Bu çalışmada; insan veya hayvan denekler üzerinde deneysel bir uygulama yapılmamış, herhangi bir müdahale ya da klinik araştırma yürütülmemiştir. Çalışmada; insandan anket, mülakat, odak grup çalışması, deney vb. yollarla veri toplanmamış ve deneysel ya da diğer bilimsel amaçlarla kullanılmamıştır. Kullanılan veriler, geçmiş yıllarda yayınlanan makalelerden, kamuya açık kaynaklardan tamamen kuramsal çerçeve ve literatür taramasına dayalı olarak elde edilmiştir. Dolayısıyla, çalışma Etik Kurul izni gerektiren araştırmalar kapsamına girmemektedir.

Examining Studies Using Children's Drawings as Data Collection Tools

Öz

Children’s drawings are a data collection tool frequently preferred in research where children participate as subjects. When using children’s drawings as a data collection tool, obtaining children’s assent, ensuring a balanced power relationship between the child and the researcher, taking necessary precautions to prevent children from influencing one another during the drawing process, allowing sufficient time for drawing, and providing a variety of drawing materials are among the key considerations. The aim of this study is to examine research conducted in Türkiye in which children’s drawings were used as a data collection tool. The study group of this descriptive survey consists of 61 research articles published in the past 10 years, conducted with preschool children, and with full texts accessible. The articles included in the study were analyzed using the document analysis technique. The results indicate that the highest number of studies were conducted in 2020; most of them focused on children’s knowledge, perceptions, opinions, awareness, experiences, and skills related to science, and the majority were carried out using qualitative methods. It was found that only 7 studies sought children’s direct assent, only 16 took measures to balance the power dynamics between children and researchers, and 26 included precautions for potential interactions between children during the drawing process. In addition, in only five studies, the choice of materials was left entirely to the children, and in 18 studies, no time limit was imposed for drawing. It was determined that studies involving children’s drawings should employ child-friendly methods and implement ethical procedures, ensuring data collection processes that do not interfere with the originality of the drawings. Recommendations were provided based on the findings and conclusions.

Anahtar Kelimeler

Children's drawings , Data collection tool , Preschool period , Ethics

Etik Beyan

This study did not involve any experimental interventions on human or animal subjects, nor was any intervention or clinical research conducted. Data were not collected from humans through surveys, interviews, focus groups, experiments, or similar methods, and were not used for experimental or other scientific purposes. The data used was obtained from articles published in previous years and publicly available sources, based entirely on a theoretical framework and literature review. Therefore, the study does not fall within the scope of research requiring Ethics Committee approval.

Kaynakça

• Aguboshim, F. C. (2021). Adequacy of sample size in a qualitative case study and the dilemma of data saturation: A narrative review. World Journal of Advanced Research and Reviews, 10(3), 180-187. https://doi.org/10.30574/wjarr.2021.10.3.0277
• Başay, A. C., & Güngör Aytar, F. A. (2019). 3-9 yaş arası çocukların resimlerinin değerlendirildiği çalışmaların incelenmesi. Asian Journal of Instruction (E-AJI), 7(2), 38-59.
• Burkitt, E., & Barrett, M. (2011). The effects of different drawing materials on children’s drawings of positive and negative human figures. Educational Psychology, 31(4), 459-479. https://doi.org/10.1080/01443410.2011.568472 Chawla, L. (2002). Insight, creativity and thoughts on the environment: Integrating children and youth into human settlement development. Environment and Urbanization, 14(2), 11–22. https://doi.org/10.1630/095624702101286269 Cocks, A. J. (2006). The ethical maze: Finding an inclusive path towards gaining children's agreement to research participation. Childhood, 13(2), 247–266. https://doi.org/10.1177/0907568206062942
• Creswell, J. W. (2007). Qualitative inquiry and research design. SAGE Publications.
• Darling‐McQuistan, K. (2017). Beyond representation: Exploring drawing as part of children's meaning‐making. International Journal of Art & Design Education, 36(3), 281-291. https://doi.org/10.1111/jade.12158 Duncan, P. A. (2013). Drawing as a method for accessing young children's perspectives in research [Doctoral dissertation, University of Stirling]. https://dspace.stir.ac.uk/handle/1893/17258
• Einarsdottir, J., Docket, S., & Perry, B. (2009). Making meaning: children's perspectives expressed through drawings. Early Child Development and Care, 179(2), 217–232. https://doi.org/10.1080/03004430802666999 Ertürk, H., & Günindi, Y. (2022). Türkiye’de okul öncesi dönem çocuklarının resim çizimleriyle ilgili yapılan çalışmaların incelenmesi (2016-2020). Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi, 7(2), 66-79. https://doi.org/10.47479/ihead.1209259
• Fox, J. E., & Schirrmacher, R. (2012). Art & creative development for young children. Wadsworht Cengage Learning.
• Gallagher, M. (2019). Rethinking children’s agency: Power, assemblages, freedom and materiality. Global Studies of Childhood, 9(3), 188-199. https://doi.org/10.1177/2043610619860993
• Graham, A., Powell, M., Taylor, N., Anderson, D. & Fitzgerald, R. (2013). Ethical research involving children. UNICEF Office of Research- Innocenti.
• Karasar, N. (2024). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler. Nobel Akademik Yayıncılık.
• Khoja, N. (2016). Situating children's voices: Considering the context when conducting research with young children. Children & Society, 30(4), 314-323. https://doi.org/10.1111/chso.12143
• Köseoğlu, S. A. (2023). Bir iletişim aracı olarak çocuk resmi ve özellikleri. Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(1), 137-145. https://doi.org/10.30692/sisad.1248585
• MacNaughton G., Smith K., & Davis K. (2007). Researching with children: The challenges and possibilities for building “child friendly” research. In Hatch A. (Ed.), Early childhood qualitative research (pp. 67–184). Routledge.
• Marshall, B., Cardon, P., Poddar, A., & Fontenot, R. (2013). Does sample size matter in qualitative research? A review of qualitative interviews in is research. The Journal of Computer Information Systems, 54(1), 11-22. https://doi.org/10.1080/08874417.2013.11645667
• Merriam, S. B. (2009). Qualitative research: A guide to design and implementation. Jossey-Bass.
• Mishna, F., Antle, B. J., & Regehr, C. (2004). Tapping the perspectives of children: Emerging ethical issues in qualitative research. Qualitative Social Work, 3(4), 449–468. https://doi.org/10.1177/1473325004048025
• Mukherji, P., & Albon, D. (2010). Research methods in early childhood: An introductory guide. SAGE Publications.
• Murray, J. (2019). Hearing young children’s voices. International Journal of Early Years Education, 27(1), 1-5. https://doi.org/10.1080/09669760.2018.1563352
• Oğuz, V. (2010). The factors influencing childrens’ drawings. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 2(2), 3003-3007. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2010.03.455
• Patton, M. Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri (M. Bütün ve S. B. Demir, Çev. Ed.). Pegem Akademi.
• Punch, S. (2002). Research with children: The same or different from research with adults?. Childhood, 9(3), 321-341. https://doi.org/10.1177/09075682020090030
• Pyle A., & Danniels, E. (2016). Using a picture book to gain assent in research with young children. Early Child Development and Care, 186(9), 1438-1452. https://doi.org/10.1080/03004430.2015.1100175
• Rose, S. E., Jolley, R. P., & Burkitt, E. (2006). A review of children's, teachers' and parents' influences on children's drawing experience. International Journal of Art & Design Education, 25(3), 341-349. https://doi.org/10.1111/j.1476-8070.2006.00500.x
• Sak, R., Şahin Sak, İ. T., Öneren Şendil, Ç., & Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 227-256. http://doi.org/10.33400/kuje.843306
• Spriggs M. (2010). Understanding consent in research involving children: The ethical issues. Murdoch Children's Research Institute.
• Stirrup, J. (2019). ‘They are too young to understand health’: A researchers reflexive account of researching with under fives. Sport, Education, and Society, 24(4), 361–374. https://doi.org/10.1080/13573322.2017.1376639
• Sun, Y., Blewitt, C., Edwards, S., Fraser, A., Newman, S., Cornelius, J., & Skouteris, H. (2023). Methods and ethics in qualitative research exploring young children’s voice: A systematic review. International Journal of Qualitative Methods, 22, 16094069231152449. https://doi.org/10.1177/16094069231152449
• Şata, M. (2020). Nitel araştırma yaklaşımları. In E. Oğuz (Ed.), Eğitimde araştırma yöntemleri (pp. 99-118). Eğiten Kitap.
• Tay-Lim, J., & Lim, S. (2013). Privileging younger children's voices in research: Use of drawings and a co-construction process. International Journal of Qualitative Methods, 12(1), 65-83. http://ejournals.library.ualberta.ca/index.php/IJQM/article/view/16367
• Veale, A. (2010). Creative methodologies in participatory research with children. In Greene S. & Hogan D. (Eds.), Researching children's experience: Methods and approaches (pp. 253–272). SAGE Publications.
• Vecchi, V. (2010). Art and creativity in Reggio Emilia: Exploring the role and potential of ateliers in early childhood education. Routledge.
• Yağar, F. (2023). Nitel araştırmalarda örneklem büyüklüğünün belirlenmesi: Veri doygunluğu. Aksaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(2), 138-152. https://doi.org/10.38122/ased.1030365
• Yavuzer, H. (2014). Resimleriyle çocuk. Remzi Kitabevi.
• Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.