Colloquium Anatolicum 1303-8486 3062-133X Türk Eskiçağ Bilimleri Enstitüsü Old Anatolian History Eski Anadolu Tarihi Tralleis Batı Nekropolis ve Konut Alanı Hellenistik Dönem Seramiği: 2006-2007 Buluntuları The Hellenistic Ceramics from the Western Necropolis and Housing Area in Tralleis: Findings 2006-2007 Saraçoğlu Aslı ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ Çekilmez Murat Adnan Menderes Üniversitesi 06 01 2011 10 219 249 02 11 2011 02 15 2011 Copyright © 2002, Colloquium Anatolicum 2002 Colloquium Anatolicum

Bugün Aydın İli sınırları içinde, Kemer Mahallesi'nin kuzeyinde yer alan Tralleis antik kenti, antik dönemde Kestane Dağı’nın (Messogis) eteklerindeki doğal tepe yamaçlarında kurulmuştur. Erken dönem tarihi ile ilgili bilgilerimiz sınırlı olmakla birlikte, kent en parlak çağını Hellenistik Dönemde yaşamış ve özellikle bu dönemde heykeltraşlık alanında Batı Anadolu’daki birçok merkeze liderlik etmiştir

The material discussed in this article includes the findings of the housing and necropolis areas throughout the excavation campaigns carried out under the supervisor Prof. Dr. Abdullah Yaylalı in 2006 and 2007 at Tralleis. The ancient city of Tralleis (modern Aydın) is situated on a plateau at the southern slope of Mount Messogis.

 Tralleis Hellenistik seramik kalıp yapımı kaseler llagynos Ephesos kandilleri unguentarium Tralleis Hellenistic ceramic mould-made bowls lagynos Ephesos lamps unguentarium Plin. NH Plinius, Naturalis Historia, (Pliny the Elder, The Natural History. John Bostock, M.D., F.R.S. H.T. Riley, Esq., B.A. London, 1855) Agora IV Howland, R. H., “Greek Lamps and Their Survivals”, The Athenian Agora IV, Princeton, 1958. Agora XXII Rotroff, S. I., “Hellenistic Pottery: Athenian and Imported Mold Made Bowls”, The Athenian Agora XXII, Princeton, 1982. Agora XXIX Rotroff, S. I., “Hellenistic Pottery: Athenian and Imported Wheelmade Table Ware and Related Material”, The Athenian Agora XXIX, Part 1, Princeton, 1997. Agora XXXIII Rotroff, S. I., “Hellenistic Pottery: The Plain Wares”, The Athenian Agora XXXIII, Princeton, 2006. Anabolu, M. U. 1984 “Marmaris’te Bulunmuş Olan Lagynos”, I. AST, Ankara: 157-160. Anlağan, T. 2000 Sadberk Hanım Müzesi Kalıplı Kâseler ve Kabartmalı Kaplar, İstanbul. Anderson, V. – Stojanovic, R. 1987 “The Chronology and Function of Ceramic Unguentaria”, AJA 91: 105-122. Antioch III Waagé, F. O. Antioch on the Orontes III, The Excavations 1937-1939, “Lamps”, R. Stillwell (ed.), Princeton, N.J. 1941. Antioch IV, 1 Waage, F. O. Antioch on the Orontes IV, 1, Ceramics and Islamic Coins, Princeton, N.J. 1948. Atik, N. 1996 “Tralleis”, Arkeoloji ve Sanat 75: 3-14. AvP XI, 1 Ziegenaus,O. Luca, G. Das Asklepieion, AvP XI, 1, Berlin 1968. AvP XII Nohlen, K. – W. Radt, „Kapikaya, Ein Felsheiligtum bei Pergamon“, AvP XII, Berlin, 1978. Baldıran, A. 1990 Stratonikeia Nekropol Buluntuları, Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Arkeoloji Anabilim Dalı, (Yayınlanmamış Doktora Tezi), Konya. Baur, P. V. C. 1941 “Megarian Bowls in the Rebecca Darlington Stoddard Collection of Greek and Italian Vases in Yale University”, AJA 45/2: 229-248. Behr, D. 1988 „Neue Ergebnisse zur pergamenischen Westabhangkeramik“, IstMitt 38: 97-178. Boardman, J. 1967 “Excavations in Chios, 1952–1955, Greek Emporio”, BSA, Supp. 6, London. Boulter, C. 1953 “Pottery of the Mid-fifth Century from a Well in the Athenian Agora”, Hesperia 22: 59-115. Boulter, C. G. 1963 “Graves in Lenormant Street Athens” Hesperia 32, 2: 113-137. Broneer, O. 1947 “Investigations at Corinth, 1946-1947”, Hesperia 16, 4: 233-247. Burke, S. M. – J. J. Pollitt 1975 Greek Vases at Yale, Yale University Art Gallery, New Haven. Civelek, A. 2001 Tralleis Nekropolisi Buluntuları Işığında Hellenistik ve Roma Dönemi Seramiği, Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Arkeoloji ve Sanat Tarihi Anabilim Dalı, (Yayınlanmamış Doktora Tezi), İzmir. 2004 “Phokaia Hellenistik Dönem Kalıp Yapımı Kâseleri”, Olba IX: 123-135. 2006a “Phokaia 2004: Hellenistik Dönem Seramiği Üzerine Gözlemler”, Olba XIII: 179-198. 2006b “Stratonikeia-Akdağ Nekropolisi’nden Bir Mezar”, Anadolu/Anatolia 30: 47-64. 2008 “Terra Sigillata, Sinter Astarlı Seramikler”, Arkeoloji ve Sanat 128 : 57-62. Cook, R. M. 1960 Greek Painted Pottery, London. Corbett, P. E. 1949 “Attic Pottery of the Later Fifth Century from The Athenian Agora”, Hesperia 18: 298-351. Corinth IV Broneer, O. Terracotta Lamps, Corinth IV, 2, Cambridge, 1930. Corinth VII Edwards, G. R. Corinthian Hellenistic Pottery, Corinth VII, 3, Princeton, New Jersey, 1975. Coşkun, G. 2006 “Daskyleion’da MÖ 4. Yüzyıl Siyah Firnisli Attika Seramikleri”, Olba XIII: 83-114. Çelik, G. 2007 Smyrna Agorası “I-J 16/17” Sondajı Hellenistik Dönem Malzemesi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Arkeoloji Anabilim Dalı, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İzmir. Délos XIV Chamonard, J. Les Mosaiques de la Maison des Masques, Délos XIV, Paris, 1933. Délos XXVI Bruneau, P. Les Lampes, Délos XXVI, Paris, 1965. Délos XXVII Bruneau, P. La Vaisselle, L’ilot de la Maison des Comediéns, Délos XXVII, Paris, 1970. Délos XXXI A. Laumonier, La Céramique hellénistique à reliefs, 1, Ateliers “Ioniens”, Délos XXXI, Paris 1977. Dereboylu, E. 2001 „Weißgrundige Keramik und hellenistische Reliefbecher aus dem Hanghaus 2 in Ephesos“, Studien zur Hellenistischen Keramik in Ephesos, Friedrich Krinzinger (Hrsg.), Wien: 21-44. 2003 “Daskyleion Kabartmalı Kâseleri ve Batı Yamacı Kapları Kronoloji ve Üretim Yeri Problemleri”, Les Céramiques en Anatolia Aux Epoques Hellénistique et Romanie, Actes de la Table Ronde d’Istanbul 23-24 Mai 1996, C. Abaide-Reynal (ed.), Paris, Varia Anatolica XV: 55-63. Diederichs, C. 1980 Céramiques Hellénistiques, Romaines et Byzantines, Salamine de Chypre IX, Paris. Doksanaltı, E. 2003 “Knidos-Kap Krio Hellenistik Sarnıç Buluntuları”, Les Céramiques en Anatolia Aux Epoques Hellénistique et Romanie, Actes de la Table Ronde d’Istanbul, 23-24 Mai 1996, C. Abaide-Reynal (ed.), Paris, Varia Anatolica XV: 27-33. Edwards, G. R. 1956 Hellenistic Pottery, Small Objects From the Pnyx: 2. Hesperia Supp. 10: 83-111. Edwards, C. M. 1981 “Corinth 1980: Molded Relief Bowls”, Hesperia 50, 2: 189-210. Erol, D. 2004 Tralleis Kenti Kazılarında Ele Geçen Baskılı Terra Sigillata, Adnan Menderes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Arkeoloji Anabilim Dalı (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Aydın. Erol, D. – B. Gürler 2006 “Tire Müzesi’nden Kalıp Yapımı Dört Kâse”, Kubaba 6: 3-10. FIE I Benndorf, O.-Heberdey. Der Rundbau auf dem Panayirdagh, Die Kleinfunde, FiE I, Wien, 1906. FIE IX 2/2 Mitsopoulos-Leon, V. Die Basilika am Staatsmarkt in Ephesos Kleinfunde, 1. Teil: Keramik hellenistischer und römischer Zeit, FiE IX 2/2, Wien, 1991. Güneş, F. 2008 Kyzikos Antik Kenti 2006-2007 Kazı Dönemi Seramik Buluntuları, Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Arkeoloji Anabilim Dalı, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Erzurum. Gürler, B. 1994 Metropolis’in Hellenistik Dönem Seramiği, Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Arkeoloji ve Sanat Tarihi Anabilim Dalı (Yayınlanmamış Doktora Tezi), İzmir. 2000 “Yeni Kronolojik Veriler Işığında İonia Kalıp Yapımı Kâselerinin Bazı Serilerinin Değerlendirilmesi”, Belleten LXIV: 419-425. 2001 “Tire Ayaklıkırı’dan Bir Lagynos”, Belleten LXV, Sayı 243: 541-546. 2003 “Ödemiş Buluntusu Hellenistik-Erken Roma Dönemine Ait Seramikler”,Türk Arkeoloji ve Etnografya Dergisi, Sayı 3: 87-96. Hayes, J.W. 1972 Late Roman Pottery, London. Henninger, F. J. – A. U. Kossatz 1977 „Zwei Hellenistische Gräber der Milesischen Nekropole“, IstMitt 29: 174-186. Karcı, G. 2006 Uşak Müzesi’ndeki Kalıp Yapımı Kâseler, Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Arkeoloji Anabilim Dalı, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İzmir. Kassab-Tezgör, D. – T. Sezer 1995 İstanbul Arkeoloji Müzeleri Pişmiş Toprak Kandiller Kataloğu, Cilt 1 Protohistorik, Arkaik, Klasik ve Hellenistik Dönemler, İstanbul. Kerameikos IX Knigge, U, Der Südhügel, Kerameikos IX, Berlin, 1976. Kerameikos XI Scheibler, I, Griechische Lampen, Kerameikos XI, Berlin, 1976. Kossatz, A. U. 1990 Die Megarischen Becher, Funde Aus Milet, Band V. 1, Berlin. Kunze, C. 1998 Der Farnesische Stier und die Dirkegruppe des Apollonios und Tauriskos, Berlin, New York. Küçük, T. 2006 Ege Gübre Kazısı Hellenistik Dönem Seramikleri, Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Klasik Arkeoloji Anabilim Dalı, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İzmir. Labraunda II, 1 Hellström, P. Labraunda Pottery of Classical and Later Date, Terracotta Lamps and Glass, Lund, 1965. Laubscher, H. P. 1966 „Skulpturen aus Tralles, zu einem neuen Zweifigurenrelief“, IstMitt 16: 115-129. Leroux, G. 1913 Lagynos: Recherches sur la Céramique et l’art Ornemental Hellénistiques, Paris. Meriç, R – A. Ersoy 1996 “1994 Yılı Metropolis Kazı Çalışmaları”, 17. KST, 2. Cilt: 37-47. Mitsopoulos – V. Leon 1972-1975 “Keramik aus Basilika und Prytaneion, Ein Überblick”, Öjh 50: 495- 524. Olynthus V Robinson, D. M., Mosaics, Vases and Lamp of Olynthus Found in 1928 and 1931, Olynthus V, Baltimore, 1933. Ölmez, F. 2000 Tralleis Nekropolünden Bir Mezar ve Buluntuları, Adnan Menderes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Aydın. Özdemir, H. F. 2008 Yukarı Ova (Ceyhan Ovası) Hellenistik Dönem Seramiği, Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Arkeoloji Anabilim Dalı, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Adana. Özgan, R. 1995 Die griechischen und römischen Skulpturen aus Tralleis, Forschungsstelle Asia Minor im Seminar für Alte Geschichte der Westfälischen Wilhems-Universität Münster, AMS 15, Bonn. Pemberton, E.G. 1985 “Ten Hellenistic Graves in Ancient Corinth”, Hesperia 54: 271-304. PF 2Schäfer, J. Hellenistische Keramik aus Pergamon, Berlin, 1968. Rotroff, S. I. 1978 “Hellenistic Athenian Pottery: “Megarian Bowls”, Current Anthropology 19, No. 2: 387-388. Ruge, W. 1937 “Tralleis”, RE VI: 2094-2128. Semeraro, G. 2003 « Hierapolis de Phrygie. Les Ceramiques a Relief Hellenistiques et Romaines », Les Ceramiques en Anatolia Aux Epoques Hellenistique et Romanie, Actes de la Table Ronde d’Istanbul, 23-24 Mai 1996, C.Abaide-Reynal (ed.), Paris, Varia Anatolica XV: 83-89. Sichtermann, H. 1965 Der Knabe von Tralles, AntP 4: 71-85. Siebert, G. 1978 Recherches sur les ateliers de bols reliefs du Peloponnese a I’epoque hellenistique, Paris. Takaoğlu, T. 2006 “New Lights on the Origins of Eastern Sigillata B Ware”, T. Takaoğlu (ed.), Anadolu Arkeolojisine Katkılar, 65. Yaşında Abdullah Yaylalı’ya Sunulan Yazılar, İstanbul: 263-265. Tarsus I Jones, F.F. The Hellenistic and Roman Periods, Excavations at Gözlü Kule, Tarsus I, H. Goldman (ed.) Princeton, 1950. Taş, H. Y. 2010 Adana Müzesi’nden Kalıp Yapımı Kâseler, Adnan Menderes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Arkeoloji Anabilim Dalı, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Aydın. Thompson, H. A. 1934 “Two Centuries of Hellenistic Pottery”, Hesperia 3: 311-480. Tuchelt, K. 1973-1974 „Didyma, Bericht über die Arbeiten 1972/73“, IstMitt 23/24: 139-168. Tuluk, G. G. 1996 İonia Bölgesi’nde Hellenistik Dönem Kandiller, Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Arkeoloji ve Sanat Tarihi Anabilim Dalı, (Yayınlanmamış Doktora Tezi), İzmir. Turan, D. 2006 Menekşe Çatağı Hellenistik Dönem Seramiği, Trakya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Arkeoloji Anabilim Dalı (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Edirne. Vessberg, O.– A. Westholm 1956 The Hellenistic and Roman Periods in Cyprus, The Swedish Cyprus Expedition IV, Part 3, Stockholm. Vokeikof-Brogan, N. 2000 “Late Hellenistic Pottery in Athens: A New Deposit and Further Thoughts on the Association of Pottery and Societal Change”, Hesperia 69/3: 293–333. Watzinger, C. 1901 „Vasenfunde aus Athen“, Ath. Mitt 26: 50-102. Wiegand, Th. – H. Schrader 1904 Priene, Ergebnisse der Ausgrabungen und Untersuchungen in den Jahren 1895-1898, Berlin. Yaylalı, A. 2007 “2006 Yılı Tralleis Antik Kenti Kazı ve Restorasyon Çalışmaları”, 29. KST, 1. Cilt, Ankara: 555-576. 2008 2007 Yılı Tralleis Antik Kenti Kazı Çalışmaları, 30. KST, 3. Cilt, Ankara: 17-40.