SABAHATTİN ALİ’NİN “KIRLANGIÇLAR” HİKÂYESİNİN “TUTARLILIK GÖRÜNÜMLERİ” BAKIMINDAN ÇÖZÜMLENMESİ

Öz

Metindilbilim, metin olan ile metin olmayan arasındaki ayrıma odaklanmış bir dil bilimi disiplinidir. Metinlerin üretilmesi ve alımlanması sürecindeki düzeyleri ve düzenlilikleri inceleyen metindilbilim, cümleden daha büyük birimler olarak kabul edilen sözceler arasındaki yapısal, mantıksal ve anlamsal örüntüleri bulgulamaya çalışır. Beaugrande ve Dressler, Introduction to text linguistics (1996) adlı ortak eserlerinde “bağdaşıklık” ve “tutarlılık”ı, temel metin merkezli metinsellik ölçütleri olarak kabul etmiştir. Bağdaşıklık, metnin yüzey yapısında çeşitli dil ilişkileri ve ögeleri aracılığıyla görülebildiği hâlde; tutarlılık, metnin derin yapısındaki mantıksal ve anlamsal bağlantılara işaret etmektedir. Bağdaşıklık, bir metnin sözel yapısına gönderimde bulunurken; tutarlılık, bu sözel yapıda oluşturulan kavramsal ilişkilere gönderimde bulunmaktadır. Metindilbilimsel bir inceleme olan bu çalışmada; Sabahattin Ali’nin alegorik-didaktik tarzda kaleme aldığı “Kırlangıçlar” adlı hikâyesinin büyük ölçekli yapısını yansıtan tutarlılık görünümlerinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Betimsel bir çalışma olan incelemede, “Cibakaya 2.3” dizin programı aracılığıyla elde edilen istatistiki verilerden yararlanılmıştır. İnceleme ile, söz konusu hikâyenin tutarlılık görünümlerinde tespit edilen çeşitliliğin ve derinliğin Sabahattin Ali’nin zengin kavram dünyasını yansıtması bakımından önem taşıdığı sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Metinsellik
• bağdaşıklık
• tutarlılık
• metin üretici
• metin çözücü.

ANALYSİS OF SABAHATTİN ALİ’S “THE SWALLOWS” STORY IN TERMS OF “APPEARANCES OF COHERENCE”

Öz

Textlinguistics is a linguistic discipline focused on the distinction between text and non-text. Textlinguistics, which examines the levels and regularities in the production and reception of texts, tries to detect structural, logical and semantic patterns between utterances, which are considered as units larger than sentences. Beaugrande and Dressler accepted “cohesion” and “coherence” as basic text-centered textuality criteria in their joint works, Introduction to text linguistics (1996). Although cohesion can be seen in the surface structure of the text through various language relations and elements; Coherence refers to the logical and semantic connections in the deep structure of the text. While cohesion refers to the verbal structure of a text; Conherence refers to the conceptual relationships created in this verbal structure. In this study, which is a textlinguistic study; It is aimed to reveal the appearances of coherence reflecting the large-scale structure of Sabahattin Ali’s story “The Swallows” written in an allegorical-didactic style. In the study, which is a descriptive study, statistical data obtained through the “Cibakaya 2.3” index program was used. With the analysis, it has been concluded that the diversity and depth determined in the coherence aspects of the story in question are important in terms of reflecting Sabahattin Ali’s rich conceptual world.

Anahtar Kelimeler

• Textuality
• coherence
• coherence
• text generator
• text decoder.

Kaynakça

1. Aksan, M.; Aksan, Y. (1991). “Metin Kavramı ve Tanımları”. Dilbilim Araştırmaları Dergisi, 2, ss. 90-104.
2. de Beaugrande, R. A.; Dressler, W. (1981). Introduction to Text Linguistics, Longman Group Company, New York.
3. Durak, Z. (2021). “Sabahattin Ali’nin “Kırlangıçlar” Öyküsü Üzerine Alegorik Bir Okuma”. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Türkoloji Dergisi. 25, 1 (ss. 14-23).
4. Hirik, S. (2020). “Türkçede Bağdaşıklık ve Bağdaşıklık Unsurları: Kürk Mantolu Madonna İncelemesi”. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 10(1) (ss. 221-238).
5. Kıran, Z., Kıran, A. E. (2021). Yazınsal Okuma Süreçleri, 5. Baskı, Seçkin Yayınları, Ankara.
6. Onursal, İ. (2003). “Türkçe Metinlerde Bağdaşıklık ve Tutarlılık”. Günümüz Dilbilim Çalışmaları, (Yayına Hazırlayanlar: Prof. Dr. Ayşe Kıran, Doç. Dr. Ece Korkut, Dr. Suna Ağıldere), Multilingual Yay., İstanbul.
7. Subaşı Uzun, L. (1995). Orhon Yazıtlarının Metindilbilimsel Yapısı, Simurg Yay., Ankara.
8. Uzun, M. (2018). “Edebî Metinlerde Kişisel Çağrışıma Dayalı Bağdaşıklık Unsurları”. IX. Uluslararası Dünya Dili Türkçe Sempozyumu Bildiri Kitabı içinde (ss. 721-734), Malatya.

9. Yılmaz, E. (2021). Uygulamalı Metin Bilgisi, 3. Baskı, Pegem Akademi Yay., Ankara. https://sozluk.gov.tr/ (29.10.2021).