e-ijer e-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi 1309-6265 Erdal TOPRAKCI THE ATTITUDES AND VIEWS OF TEACHERS AND PRE-SERVICE TEACHERS RELATED TO THE GENDER DISCRIMINATION IN SCHOOL LEADERSHIP SINIF ÖĞRETMENİ VE SINIF ÖĞRETMENİ ADAYLARININ OKUL YÖNETİCİLİĞİNDE CİNSİYET AYRIMCILIĞINA YÖNELİK TUTUM VE GÖRÜŞLERİ İpek Yrd.doç.dr.cemalettin Yarar Arş.grv.seher 06 22 2010 1 1 58 76 06 22 2010 Copyright © 2010, e-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi 2010 e-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi

Women are underrepresented in leadership positions in Turkish work life as well as in other countries. There are some social and personal barriers preventing women from managerial positions. One of the area in which women are underrepresented is school leadership. The main purpose of this study is to describe the attitudes and the views of the primary teachers and primary pre-service teachers related to the barriers preventing female teachers from attaining leadership positions in schools. In accordance with the main purpose of the study it was investigated whether there were any differences between the attitudes and the views of the primary teacher and the primary pre-service teachers. The attitudes and the views about the barriers facing female teachers in school leadership were also compared according to gender and the grades of the primary pre-service teachers. Data were collected from 114 primary teachers working in primary schools in Çayeli district and 192 primary pre-service teachers attending primary school teacher training program in the Faculty of Education in Rize University.The attitudes and the views of the primary teachers and primary pre-service teachers related to the barriers preventing female teachers from attaining leadership positions were described in two dimensions, personal attitudes and views, and social attitudes and views. Study results revealed that the attitudes and views differentiated significantly due to gender and position (teacher or pre-service teacher) in both dimensions. Moreover, it was indicated that gender and the position of the primary teachers and the primary pre-service teachers have significant joint effects on the personal attitudes and views whereas joint effects of the gender and positions on the social attitudes and views were not observed at statistically significant level. As a conclusion, study results indicated that female primary teachers and female primary pre-service teachers have not negative attitudes and views for female promoting to school leadership as much as their male counterparts. However, female primary teachers and female primary pre-service teachers seemed to accept voluntarily the social female roles more than male primary teachers and male primary pre-service teachers.In accordance with the study results some suggestions were developed. First of all, it was proposed that traditional gender roles should be redefined in Turkish Educational System. Secondly, gender discrimination subject might take place in teacher training programs. Moreover, further gender studies were recommended in terms of motivation, stress, work satisfaction, work performance, work commitment and organizational culture.Key words: Gender discrimination, female leaders, glass ceiling.

Bu araştırmanın temel amacı, sınıf öğretmenleri ile sınıf öğretmeni adaylarının bayan öğretmenlerin okul yöneticiliğinde yeterince yer almama nedenleri konusundaki tutum ve görüşlerini belirlemektir. Bu temel amaç doğrultusunda, bu konudaki tutum ve görüşlerin, sınıf öğretmeni ve aday sınıf öğretmenlerinin cinsiyetlerine bağlı olarak farklılaşıp farklılaşmadığı test edilmiştir. Ayrıca bu konudaki tutum ve görüşlerin sınıf öğretmenleri ile aday sınıf öğretmenleri arasında ve birinci sınıfta öğrenim görmekte olan sınıf öğretmeni adayları ile dördüncü sınıflarda öğrenim görmekte olan sınıf öğretmeni adayları arasında istatistiksel olarak anlamlı şekilde farklılaşıp farklılaşmadığı sorusuna cevap aranmıştır. Tarama modeline dayanan araştırmanın verileri Çayeli ilçe merkezindeki ilköğretim okullarında görev yapmakta olan 114 sınıf öğretmeni ile aynı ilçede bulunan Rize Eğitim Fakültesi Sınıf Öğretmenliği programının birinci ve dördüncü sınıflarında öğrenim görmekte olan 192 sınıf öğretmeni adayından, Yarar ve İpek (2009) tarafından geliştirilmiş olan ölçme aracı ile toplanmıştır. Sınıf öğretmeni ve aday sınıf öğretmenlerinin bayan öğretmenlerin okul yöneticiliğinde yeterince yer almama nedenleri konusundaki tutum ve görüşleri iki boyutta incelenmiştir. Sınıf öğretmeni ve aday sınıf öğretmenlerinin bu konudaki kişisel tutum ve görüşleri birinci boyutu, toplumsal tutum ve görüşleri ise ikinci boyutu oluşturmaktadır. Veri çözümleme sonucunda, sınıf öğretmeni ve aday sınıf öğretmenlerinin bu konudaki hem kişisel hem de toplumsal tutum ve görüşlerinin cinsiyete ve konuma (öğretmen ve öğretmen adayı) bağlı olarak istatistiksel açıdan anlamlı düzeyde farklılaştığı gözlenmiştir. Ayrıca cinsiyet ve konumun, kişisel tutum ve görüşler üzerindeki ortak etkisi istatistiksel olarak anlamlı düzeyde gerçekleşirken, toplumsal tutum ve görüşler üzerindeki ortak etkisi anlamlı düzeyde çıkmamıştır. Araştırma sonucunda, bayan öğretmen ve öğretmen adaylarının, bayan öğretmenlerin okul yöneticiliği yapmaları konusunda erkek öğretmen ve öğretmen adayları kadar olumsuz tutum sahibi olmadıkları görülmüştür. Bununla birlikte, bayan öğretmen ve öğretmen adaylarının toplumda kendilerine biçilen cinsiyet rollerini, erkek öğretmen ve öğretmen adaylarından daha çok benimsedikleri gözlenmiştir.Anahtar kelimeler: Cinsiyet ayrımcılığı, bayan yöneticiler, cam tavan sendromu.

 - - Adak, N. (2007).Kadınların ikilemi: iş ve aile yaşamı, Sosyoloji Dergisi, Ülgen Oskay’a Armağan Özel Sayısı (hak emsiz), 137– 152. Akın, A. (2009). Dünyada ve Türkiye’de toplumsal cinsiyet ve kadın sağlığı. Uluslar arası Multidisipliner Kadın Kongresi Özetleri, 13–16 Ekim 2009, İzmir: İzmir Dokuz Eylül Üniversitesi, ss. 34. Anafarta, N., Sarvan, F. ve Yapıcı, N. (2008). Konaklama işletmelerinde kadın yöneticilerin cam tavan algısı: Antalya ilinde bir araştırma, Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi, 15, 111-137. Arıkan G. ve Yıldırım Ş. (1993). Amerikan toplumunda kadınların yönetim kadrolarında yer alma koşulları, Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, Cilt 10, Sayı 2, 45–53. Atış, F. ve Diğerleri, (2009). Çukurova üniversitesi adana sağlık yüksekokulu ebelik/hemşirelik 1. ve 4. sınıf öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumlarının belirlenmesi. Uluslar arası Multidisipliner Kadın Kongresi Özetleri, 13–16 Ekim 2009, İzmir: İzmir Dokuz Eylül Üniversitesi, ss. 178. Aycan, Z. (2004). Üç boyutlu cam tavan: kadınların kariyer gelişiminde kim kime, neden engel oluyor? [Internet-11.06.2010] http://www.anneyiz.biz/haber/ kad in-kariyer-gelisiminin -onundeki-engelle r abs1809.ht ml. Bakırcı, K. (2009). Kadınların eşitliği önündeki hukuksal bir engel: kadınlara ilişkin çalıştırma yasakları. Uluslar arası Multidisipliner Kadın Kongresi Özetleri, 13–16 Ekim 2009, İzmir: İzmir Dokuz Eylül Üniversitesi, ss. 299. Balcı İzgi, B. (2009). İstihdama katılımda kadının yeri: Gaziantep ili imalat sanayi ve hizmetler sektörlerinde bir uygulama. Uluslar arası Multidisipliner Kadın Kongresi Özetleri, 13–16 Ekim 2009, İzmir: İzmir Dokuz Ey lül Üniversitesi, ss. 62. Boydak Özan, M. ve Akpınar, B. (2002). Okul yönetiminde kadın yöneticilerin başarısı, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(2), 219– 234. Büyüköztürk, Ş. (2007). Sosyal Bilimler için Veri Analizi El Kitabı (7. Baskı), Ankara: PegemA Yayıncılık Can, N. (2008). Okul yöneticilerinin yönetimde cinsiyet faktörüne ilişkin görüşleri, Eğitim ve Bilim, 33(147), 35- 41. Çakar Mengü, S., Ilgaz Büyükbaykal, C. Ve Mavnacioğlu K. (2009). Kadınların eşitliği önündeki hukuksal bir engel: Kadınlara ilişkin çalışma yasakları. Uluslar arası Multidisipliner Kadın Kongresi Özetleri, 13–16 Ekim 2009, İzmir: İzmir Dokuz Eylül Üniversitesi, ss. 316. Çelikten, M. (2004). Okul müdürü koltuğunda oturan kadınlar: Kayseri ili örneği. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17(2), 91-118. Dalkıranoğlu, T. ve Gül Çetinel, F. (2008). Konaklama işletmelerinde kadın ve erkek yöneticilerin cinsiyet ayrımcılığına karşı tutumlarının karşılaştırılması, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20, 277-297. Durgun Şahin, N. D. (2002). Çalış ma yaşamında kadın yöneticiler ve Muğla örneği, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Ga zi Üniversitesi Sosyal Bilimle r Enstitüsü. Durmuş, A. E. (2001). Kadın ve erkek yöneticilerin liderlik davranışları arasındaki farklılıklar: Türkiye’de seçilmiş bir grup yönetici üzerine bir araştırma. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi Antalya: Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Gü ldal D. (2006). Kadın Yöneticileri Motive ve Demotive Eden Faktörlerin Tespitine Yönelik Bir Araştırma, Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana. Güner, A.(2008). Üniversitede çalışan kadınların “kadının çalışma yaşamındaki sorunları”na yönelik algıları, Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul. Gürçay, C. ve Çakır, Ö. (2009). Toplumsal cinsiyet bağlamında kadının çalışmasına yönelik tutumlar üniversite öğrencileri üzerinde yapılan bir araştırma. Uluslar arası Multidisipliner Kadın Kongresi Özetleri, 13–16 Ekim 2009, İzmir: İzmir Dokuz Eylül Üniversitesi, ss. 441. Hakim, C. (2006). Women, careers, and work-life prefe rences. British Journal of Gu idance & Counselling, 34(3), 279–294. İnandı, Y.(2009). Kadın öğretmenlerin okul müdürü olmaları önündeki engeller [The barriers hindering female teachers from beco ming school princ ipals]. Eğitim Araştırmaları - Eurasian Journal of Educational Research, 36, 161– 178. İraz, R. (2007). Kadın Yöneticilerde Kariyer Engelleri: Cam Tavan Sendromu Üzerine Uygulamalı Bir Araştırma (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Konya: Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Kalaycı, Ş. (2006). SPSS Uygulamalı Çok Değişkenli İstatistik Teknikleri (2. Baskı), Ankara: Asil Yayın Dağıtım. Karaca A. (2007). Kadın Yöneticilerde Kariyer Engelleri: Cam Tavan Sendromu Üzerine Uygulamalı Bir Araştırma, Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya. Karslı F. Ş. (2005). Örgüt Kültürü ve Kadın Yöneticiler, Dönem projesi, Ankara Üniversitesi, Ankara. Kocacık, F. ve Gökkaya, V. B. (2005). Türkiye’de çalışan kadınlar ve sorunları, C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 6(1), 195–219. Milli Eğitim Bakanlığı (2010). Eğitim kurumu yöneticileri ile öğretmenlerin öğretim kademeleri bazında cinsiyete göre sayısal dağılımı, MEB Personel Genel Müdürlüğü Bilişim Hizmetleri Dairesi Başkanlığının 02/06/2010 tarih ve 900-2107 sayılı yazısı. Nişli, G. ve Diğerleri, (2009). Türkiye’de kadın, bilim ve teknoloji. Uluslar arası Multidisipliner Kadın Kongresi Özetleri, 13–16 Ekim 2009, İzmir: İzmir Dokuz Eylül Üniversitesi, ss. 222. Örücü, E., Kılıç, R. ve Kılıç, T. (2007). Cam tavan sendromu ve kadınların üst düzey yönetici pozisyonuna yükselmelerindeki engeller: Balıkesir ili örneği, Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 14(2), 117–135. Priola, V. (2007). Be ing fe ma le doing gender. Na rratives of wo men in educational manage ment. Gender and Education, 9(1), 21–40. Seçer, H. Ş. (2009). Çalışan annelere yönelik cinsiyet ayrımcılığı ve ayrımcılığa tepki olacak kariyer yönelimi tercihi beklenti durumları teorisi ve tercih teorisi açısından bir değerlendirme. Uluslar arası Multidisipliner Kadın Kongresi Özetleri, 13–16 Ekim 2009, İzmir: İzmir Dokuz Eylül Üniversitesi, ss. 226. Seze r, R. S. (2006). Üsk üdar ilçesindek i okullarda çalışan bazı kadın yöneticilerin mesleklerine ilişkin beklenti ve sorunları, Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya. Thompson B. (2007). “Working Beyond The Glass Ceiling: Women Managers In Inıtial Teacher Training In England”, Gender and Education, 19 (3); 339-352. Wirth, L. (2001). Brea king Through The Glass Ceiling: Women in Management. Geneva: International Labour Office. Yaprak, Ş. (2009). Toplumsal cinsiyet eşitliği ve Türkiye’nin görünümü. Uluslar arası Multidisipliner Kadın Kongresi Özetleri, 13–16 Ekim 2009, İzmir: İzmir Dokuz Eylül Üniversitesi, ss. 578. Yarar, S. ve İpek, C. (2009). Okul yöneticiliğinde cinsiyet dengesizliği: Kadınlar yöneticiliği istemiyorlar mı yoksa engelleniyorlar mı? Uluslar arası Multidisipliner Kadın Kongresi Özetleri, 13–16 Ekim 2009, İzmir: İzmir Dokuz Eylül Üniversitesi, ss. 500. Yeşildal, H. (2009). Toplumsal gerçekçi sinemada aile ideolojisi ve kadının konumu. Uluslar arası Multidisipliner Kadın Kongresi Özetleri, 13–16 Ekim 2009, İzmir: İzmir Dokuz Eylül Üniversitesi, ss. 252. Yılmaz, E. (2005). Akademik hayatta kadınların statüsü, istihdamı ve sorunları (ODTÜ-SDÜ karşılaştırması), Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Isparta. Yogev, S. (1983). Judging the Professional wo men: changing research, changing values. Psychology of Wo men Quarterly, 7(3), 219-234.