YENİ SİNEMA DÜZLEMLERİ: BANDERSNATCH VE İNTERAKTİF SEYİR KÜLTÜRÜNÜN EVRİMİ

Cinema, born with the invention of the cinematograph by the Lumière Brothers in 1895, has gradually developed its own aesthetic language and industrial structure, evolving into a global narrative practice. Since the 1970s, rapidly advancing information and communication technologies have digitized the processes of film production, distribution, and exhibition. In the 2000s, the rise of digital platforms has individualized the viewing experience and introduced a new culture of algorithm-driven consumption supported by artificial intelligence. In this context, Netflix’s 2018 release Black Mirror: Bandersnatch represents not only a notable example of interactive cinema but also an experimental narrative form with the potential to generate ethical data for content strategies and algorithmic learning models. The choices made by viewers create behavioral patterns that serve as data inputs for AI systems, allowing the film to function simultaneously as a story and as a data-generating interface. This study aims to analyze Bandersnatch not merely as a structural narrative but as a source of ethically significant user data. Focusing on viewer participation, decision points, meta-narrative elements, and algorithmic guidance, the study presents a qualitative analysis. As a single case study, the findings are context-bound, offering a theoretical framework rather than generalizable conclusions.

1895 yılında Lumière Kardeşlerin sinematografı icat etmesiyle doğan sinema, zamanla kendi estetik dilini ve endüstriyel yapısını geliştirerek küresel bir anlatı pratiğine dönüşmüştür. 1970’lerden itibaren hızla gelişen bilgi ve iletişim teknolojileri, sinemanın üretim, dağıtım ve gösterim süreçlerini dijitalleştirmiş; 2000’li yıllarda dijital platformların yükselişiyle izleyici deneyimi bireyselleşmiş, yapay zekâ destekli algoritmaların yönlendirdiği yeni bir izleme kültürü ortaya çıkmıştır. Bu bağlamda, Netflix’in 2018’de yayımladığı Black Mirror: Bandersnatch, yalnızca interaktif sinemanın bir örneği değil, aynı zamanda kullanıcı verilerini toplayarak içerik stratejileri ve algoritmik öğrenme modelleri için etik veri üretme potansiyeline sahip deneysel bir anlatı formudur. İzleyicinin yaptığı seçimler, platform için potansiyel davranışsal örüntüler yaratmakta; film hem bir hikâye hem de yapay zekâ sistemlerinin eğitilebileceği verisel bir zemin olarak işlev görmektedir. Bu çalışma, Bandersnatch yapısal bir anlatı biçimi olmanın ötesinde, etik karar sistemleriyle ilişkili bir veri kaynağı olarak analiz etmeyi amaçlamakta; izleyici katılımı, karar anları, meta-anlatı öğeleri ve algoritmik yönlendirme mekanizmaları ekseninde nitel bir çözümleme sunmaktadır. İnceleme yalnızca tek bir vaka çalışması üzerinden yürütüldüğü için bulgular bağlama özgüdür; dolayısıyla, çalışmanın genelleştirilebilirliğini sınırlasa da derinlemesine analiz için kuramsal bir çerçeve sunmaktadır.