1960’lı yıllarda Azerbaycan’ın Sumqayıt kentinde mikrorayonların (mikrobölgelerin) gelişimi, kent planlamasında dönüm noktası niteliğinde bir değişimi temsil etmiş ve daha geniş Sovyet eğilimlerini yansıtmıştır. Geleneksel blok yapılardan daha büyük ve bütünleşik olan bu konut kompleksleri, işlevsel bölgeleme ve eğitim ile dinlenme alanlarının stratejik yerleşimi aracılığıyla yaşam koşullarını iyileştirmeyi amaçlamıştır. Bu çalışma, Sumqayıt’ın erken dönem mikrorayonlarının planlama, altyapı ve mimari özelliklerini inceleyerek yenilikçi tasarım ilkeleri, karşılaşılan zorluklar ve kalıcı miraslarını ele almaktadır.Temel planlama özellikleri arasında sıralı konut binaları yerleşimi, yarı kapalı avlular ve okullar ile bahçelerin merkezî konumlandırılması bulunuyordu; bu da topluluk bütünlüğünü ve işlevsel entegrasyonu teşvik ediyordu. Ancak, çitlerin bulunmaması ve hizmet tesislerinin dağınık biçimde yerleştirilmesi, verimsiz arazi kullanımı ve gecikmiş altyapı gelişimi gibi eksiklikleri ortaya çıkarmıştır. Ayrıca, koordine edilmemiş park çözümlerinin olmaması ve bireysel garajların ile araçların artışı, yeşil alanların ve yaya güvenliğinin hedeflenen uyumunu bozmuştur.Diğer Sovyet ve Avrupa kentlerindeki uygulamalarla yapılan karşılaştırmalı analizler, konut ihtiyaçları ile hizmet sistemleri arasındaki dengenin evrimini vurgulamaktadır. Öneriler, hizmet tesislerinin bütünleşik yerleşimi, kamu kurumlarının ortak tasarımı ve yenilikçi park çözümleri aracılığıyla kentsel yaşam standartlarının iyileştirilmesini önermektedir. Bu sorunların ele alınmasıyla birlikte, Sumqayıt mikrorayonları sürdürülebilir kentsel gelişim için bir model teşkil edebilir ve verimlilik, yeşil inşaat ve topluluk odaklı tasarım gibi çağdaş ilkelerle uyum sağlayabilir.
The development of microdistricts in Sumgait, Azerbaijan, during the 1960s marked a pivotal shift in urban planning, reflecting broader Soviet trends. These residential complexes, larger and more integrated than traditional block structures, aimed to optimize living conditions through functional zoning and the strategic placement of educational and recreational facilities. This study examines the planning, infrastructure, and architectural nuances of Sumgait’s early microdistricts, focusing on their innovative design principles, challenges, and legacy.Key planning features included the row alignment of residential buildings, semi-enclosed courtyards, and central locations for schools and gardens, which promoted community cohesion and functional integration. However, the lack of fencing and the dispersed placement of service facilities highlighted shortcomings, including inefficient land use and delayed infrastructure development. Moreover, the absence of coordinated parking solutions and the proliferation of individual garages and cars disrupted the intended harmony of green spaces and pedestrian safety.Comparative analyses with practices in other Soviet and European cities underscore the evolving balance between residential needs and service systems. Recommendations emphasize integrated placement of service facilities, cooperative design of public institutions, and innovative parking solutions to enhance urban living standards. By addressing these issues, Sumgait’s microdistricts could serve as models for sustainable urban development, aligning with contemporary principles of efficiency, green construction, and community-oriented design.