A Reflection of Hasan Onat’s Scholarly and Literary Sensitivity : Living Turkish in Eldivan

Öz

This article examines the scholarly, educational, and literary personality of Hasan Onat, one of the prominent figures in the historiography of Islamic sects during the Republican period. The study focuses on Onat’s interdisciplinary approach to the history of sects, his understanding of science centered on critical thinking, and his efforts to position theology within the social sciences. In this context, his view that religion should be regarded not only as a matter of faith but also as a field of knowledge to be studied through scientific methods, together with his academic stance, is evaluated. In addition, the relationship between his scientific perspective and the regional dictionary he compiled is discussed. Another dimension of the article addresses Onat’s appreciation of human beings, his inclusive approach, and his national sensitivity, while also revealing how these qualities are connected to his perspective on cultural heritage. Furthermore, his interest in literature and art, his connection with poetry, and the way the literary language he employed enriched his scholarly production are examined. The main focus of the study is Hasan Onat’s dictionary project, in which he compiled the words, idioms, and proverbs used in the Eldivan region of Çankırı. Possessing a folkloric character, this dictionary is considered a product of Onat’s effort to record and transmit local culture to future generations. At the same time, it is evaluated as an important reflection of both the sense of responsibility arising from his identity as a scholar and his literary sensitivity.

Anahtar Kelimeler

• History of Islamic Sects
• Hasan Onat
• Literary Sensibility
• Cultural Heritage
• Folklore

Hasan Onat’ın İlmi ve Edebi Duyarlılığının Bir Yansıması: Eldivan’da Yaşayan Türkçe

Öz

Bu makalede, Cumhuriyet dönemi mezhepler tarihçiliğinin önemli isimlerinden biri olan Hasan Onat’ın ilmî, eğitsel ve edebî kişiliği ele alınmaktadır. Çalışmada, Onat’ın bir mezhepler tarihçisi olarak benimsediği disiplinlerarası yaklaşım, eleştirel düşünceyi merkeze alan bilim anlayışı ve ilahiyatı sosyal bilimler içerisinde konumlandırma çabası üzerinde durulmaktadır. Bu bağlamda dinin yalnızca iman boyutuyla değil, aynı zamanda bilimsel yöntemlerle incelenmesi gereken bir bilgi alanı olduğu yönündeki görüşleri ve onun akademik duruşu değerlendirilmektedir. Ayrıca, bilimsel bakış açısı ile hazırladığı yöresel sözlüğün ilişkisi üzerinde durulmaktadır.Makalenin bir diğer boyutunda, Onat’ın insana verdiği değer, kapsayıcı yaklaşımı ve millî duyarlılığı ele alınmakta; bu özelliklerin onun kültürel mirasa bakışıyla olan ilişkisi ortaya konulmaktadır. Ayrıca edebiyata ve sanata duyduğu ilgi, şiirle kurduğu bağ ve yazılarında kullandığı edebî dilin ilmî üretimini nasıl zenginleştirdiği incelenmektedir. Çalışmanın asıl odak noktası ise Hasan Onat’ın Çankırı’nın Eldivan yöresinde kullanılan kelime, deyim ve atasözlerini derlediği sözlük çalışmasıdır. Folklorik nitelik taşıyan bu sözlük, Onat’ın yerel kültürü kayıt altına alma ve gelecek nesillere aktarma çabasının bir ürünü; onun bilim adamı olmasının yüklediği sorumluluk ve edebî duyarlılığının yansıması olarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• İslam Mezhepleri Tarihi
• Hasan Onat
• Edebi duyarlılık
• Kültürel miras
• Folklor

Kaynakça

1. Akdoğan, Bayram, “Prof. Dr. Hasan Onat Hoca’mın Bir Güftesini Bestelemem ile İlgili Bir Hatıram”. Türk Yurdu 399 (Kasım 2020): 110–111.
2. Bozkurt, Nahide. “Prof. Dr. Hasan Onat’a Vefa Paneli”. Panel konuşması, 26 Kasım 2021. https://www.youtube.com/watch?v=N9in0vzOQn8
3. Doğan, Recai, “Bir Fikir ve İlim Adamı Olarak Prof. Dr. Hasan Onat Paneli”. Panel kaydı, Türk Ocağı TV YouTube, 20 Kasım 2020. https://www.youtube.com/watch?v=GrZ7qpvu4zE
4. Kutlu, Sönmez “Eldivan’dan İlmin Efeliğine Bir Ömür: Prof. Dr. Hasan Onat”, ”, e-makalat, Mezhep Araştırmaları Dergisi 14/1 (Bahar 2021), 42-94.
5. Kutlu, Sönmez, “Bir Fikir ve İlim Adamı Olarak Prof. Dr. Hasan Onat Paneli”. Panel kaydı, Türk Ocağı TV YouTube, 20 Kasım 2020.
6. Maraş, İbrahim, “Bir Fikir ve İlim Adamı Olarak Prof. Dr. Hasan Onat Paneli”. Panel konuşması, Türk Ocağı TV YouTube, 20 Kasım 2020.
7. Onat, Hasan, İslam Bilimlerinde Yöntem, Fecr Yayınları, Ankara, 2023
8. Onat, Hasan, “Yeni Bir İslam Medeniyeti İçin Mâturîdî ve Mâturîdîliğin Önemi”, Uluslararası Mâturîdîlik Sempozyumu (Dünü , Bugünü ve Geleceği): Bildiriler, (İSAM, 2018), s.577-591

9. Onat, Hasan “Çorum Aleviliği Üzerine”, Uluslararası Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Çorum Sempozyumu, Çorum Belediye Yayınları, Çorum, 2008, 1083-1091
10. Onat, Hasan, “Dinî Bilgi Üretimi ve Toplumsal Karşılığı Bağlamında İlahiyat Fakültelerinin Konumu”. Dinî Temsil Sorunu Sempozyumu, Tebliğler (28–29 Nisan 2017). Editör: Hanefi Şahin. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Yayınları, 2018.
11. Onat, Hasan, “Prof. Dr. Hasan Onat: Türklük Soydan Nesepten Daha Ziyade Tarihî Bir Vakıadır”. Görüşmeciler: Atakan Korkmaz – Haydar Barış Aybakır. Görüşme transkripsiyonu. İhtimal Dergisi 6 (2016)
12. Onat, Hasan, “Güneşin Doğuşu Batışından Daha Görkemli Olur”. Akşam Gazetesi, (26 Ağustos 2010), 19.
13. Onat, Hasan, “Doğanın Dip Seslerine Hiç Kulak Verdiniz mi?”. Akşam Gazetesi, (8 Ağustos 2011), 14
14. Onat, Hasan, “Daha İnsani Bir Teknoloji”. Hürriyet Gazetesi, (30 Temmuz 2013), 6.
15. Onat, Hasan “İslam’a Olan Büyük İmanı mı Kaybediyoruz?”. Hürriyet Gazetesi, (10 Temmuz 2014), 8.
16. Onat, Hasan, Özel arşivi
17. Üçok, Nuran “Nurten Onat Hanımefendi İle Eşi Hasan Onat Üzerine Söyleşi”, Türk Yurdu 399 (Kasım 2020), 103- 110