Hint düşünce geleneklerinde karma öğretisi: İşleyişi ve temel özellikleri

Öz

Hint kültüründe karşılaştığımız öğretilerin birçoğunun temel prensiplerinden olan karma kavramı, bu sistemi benimsemiş bireylerin, toplulukların, toplumların eylemlerine rehberlik eden önemli bir yaşam tarzıdır. Hint öğretileri genel anlamda teoride kalmayıp etik ve adalet ilkelerini günlük hayata uygulamayı amaçladığından, bireyin ruhsal evrimi ve gelişimi ile farkındalığının artışı üzerinde önemli bir etki yaratarak son derece etkili bir anlayış mekanizması olarak öne çıkmaktadır. Köklerini Vedik felsefeden ve geleneklerden alan karma prensibi, Budist felsefede de karşımıza çıkmaktadır. Her iki açıdan da değerlendirildiğinde özünde neden-sonuç ilişkisine dayandırılan, eylem ve eylemin sonucunu ifade eden karma, düşünme ile başlayan karma süreci, eylemin niteliğine göre konuşma ve fiziksel eylemi de kapsayabilmektedir. Birey bunların sonucundan farklı şekillerde etkilenmekte ve bu etki bazen eylemden çok kısa bir süre sonra gerçekleşirken bazen uzun süre sonra ortaya çıkabilmektedir; yani etkinin ortaya çıkma süresine göre karmalar farklılaşmaktadır. Hinduizm’deki reenkarnasyon inancına göre karmanın neden-sonuç döngüsü, ruhun bir sonraki hayat(lar)ında neleri deneyimleyeceğini, hangi yollardan geçerek tekâmülünü sürdüreceğini de belirlemektedir. Bir başka deyişle Hint düşünce geleneklerinde karma kısaca “ne ekersen onu biçersin” atasözünün karşılık bulmuş hâlidir ve bireylerin eyleme geçmeden önce veya eylem sırasında ne yaptıklarının ve karşılarındakinde nasıl bir etki oluşturacaklarını fark edecekleri bilinç seviyesine erişmelerini sağlamakta, yani ruha bir nevi öğretmenlik yapmaktadır. Hint metinlerinde sıklıkla vurgulanan görüş, farkındalıkla yapılan doğru eylemlerin kişiyi erdemli bir bilinç seviyesine taşıdığı; doğu olmayan eylemlerin kişide yeni olumsuz karma döngüleri yarattığı ve kişiyi kötü sonuçlara sürükleyebildiğidir. Hint ve Budist öğretilerde karma kavramı evrensel, değişmez, tüm varlıkları kapsayan, tarafsız, kişiden kişiye değişmeyen ve düzenli bir sebep-sonuç mekanizmasına sahip, belli oranda öngörülebilir (iyi eylemlerin iyi, kötü eylemlerin kötü sonuçlarının olması) kaçılamayan bir yasa olarak kabul edilmektedir. Bu çalışmada karma, işleyişi ve karma türleri, literatürü, farklı geleneklerde karma Hint felsefesindeki temel kutsal metinler kullanılarak açıklanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• karma
• işleyiş
• felsefe

The doctrine of karma in Indian philosophical traditions: Its functioning and fundamental characteristics

Öz

The concept of karma, one of the fundamental principles underlying many of the teachings we encounter in Indian culture, is an important way of life that guides the actions of individuals, communities, and societies that have adopted this system. Indian teachings, in general, do not remain theoretical but aim to apply ethical and justice principles to daily life. They have a significant impact on the individual's spiritual evolution and development, as well as the increase in their awareness, thus emerging as an extremely effective mechanism of understanding. The principle of karma, rooted in Vedic philosophy and traditions, also appears in Buddhist philosophy. When evaluated from both perspectives, karma, which is essentially based on the cause-and-effect relationship and expresses action and its consequences, is a process that begins with thought and can also encompass speech and physical action, depending on the nature of the action. Individuals are affected by these outcomes in different ways, and this effect can sometimes occur very shortly after the action, while sometimes it may appear much later; that is, karma differs according to the time it takes for manifestation. According to the reincarnation belief in Hinduism, the cause-and-effect cycle of karma also determines what the soul will experience in its next life(s) and which paths it will take to continue its evolution. In other words, karma in Indian philosophical traditions is essentially the embodiment of the proverb “you reap what you sow.” It serves to guide individuals toward a level of consciousness where they recognize the consequences of their actions—both before acting and during the act itself—and understand the impact these actions will have on others. In essence, it acts as a kind of spiritual teacher for the soul. A view frequently emphasized in Hindu texts is that right actions performed with awareness elevate a person to a virtuous level of consciousness, while wrong actions create new negative cycles of karma and can lead a person to bad consequences. In Hindu and Buddhist teachings, the concept of karma is accepted as a universal, immutable, impartial law that encompasses all beings, is consistent from person to person, possesses a regular cause-and-effect mechanism, is predictable to a certain extent (good actions lead to good results, bad actions lead to bad results), and is inescapable. In this study, karma, its functioning, and types of karma are explained using the literature and fundamental sacred texts of karma in Indian philosophy across different traditions.

Anahtar Kelimeler

• karma
• functioning
• philosophy

Kaynakça

1. Allen, P. M., Edwards, J. A., & Mc Cullough, W. (2015). Does Karma Exist?: Buddhism, Social Cognition, and the Evidence for Karma. The International Journal for the Psychology of Religion, 25(1), 1– 17. https://doi.org/10.1080/10508619.2013.879427
2. Beinorius, A. (2004). Play of the Subconscious: on the Saṃskāras and Vāsanās in Classical Yoga Psychology. Acta Orientalia Vilnensia, 5, 168–184. https://doi.org/10.15388/aov.2004.18242
3. Bhangaokar, R., & Kapadia, S. (2009). At the interface of ‘Dharma’ and ‘Karma’: Interpreting moral discourse in India. Psychological Studies, 54(2), 96–108. https://doi.org/10.1007/s12646-009- 0018-1
4. Bulğen, M. (2011). İslâm Dini Açısından Tenâsüh ve Reenkarnasyon. M.Ü. İlâhiyat Fakültesi Dergisi, 40(1), 63–92. https://doi.org/10.15370/muifd.17915
5. Büyükbahçeci, E. (2016). Hint’te Kast Sisteminin İlk İzleri ve Hint Edebiyatındaki Yeri. DTCF Dergisi, 56(2), 238–255. https://doi.org/10.1501/Dtcfder_0000001489
6. Çardaklı, N. N., & Yavuz, S. S. (2025). Hakikat Arayışında Hint Düşüncesi ile İslam Tasavvufu. Rize İlahiyat Dergisi, 28, 201–215. https://doi.org/10.32950/rid.1496803
7. Chakraborty, P. (2014). The Law of Karma and Salvation. International Journal of Humanities & Social Science Studies (IJHSSS), 1(3), 193-195.
8. Chatterjee, I., Banerjee, P., & Sarkar, S. (2024). Understanding Karma Through the Lens of Religion and Psychology. In T. K. Shackelford (Ed.), Encyclopedia of Religious Psychology and Behavior. Springer Nature Switzerland. https://doi.org/10.1007/978-3-031-38971-9_329-1

9. Coward, H. G. (1983). Psychology and Karma. Philosophy East and West, 33(1), 49–60. https://doi.org/10.2307/1398665
10. Güngör, A. İ., & Kutlutürk, C. (2009). Upanişadların Temel Kavramları, Getirdiği Yeni Yaklaşımlar ve Hint Dinî ve Felsefî Dünyasına Katkıları. Dini Araştırmalar, 12(35), 31–46.
11. Kalghatgi, T. G. (1965). The Doctrine of Karma in Jaina Philosophy. Philosophy East and West, 15(3/4), 229–242. https://doi.org/10.2307/1397062
12. Kapoor, S. S., & Kapoor, M. Kaur. (2005). Hinduism : An Introduction : History, Scriptures, Prayers and Philosophy (1. Baskı). Hemkunt Publishers.
13. Karadaş, C. (2004). Atomcu Düşünceler ve Kelam Atomculuğu. Kelam Araştımaları Dergisi, 2(1), 57–72.
14. Kaya, Korhan. (2001). Bhagavadgita : Hinduların Kutsal Kitabı (1.Baskı). Dost Yayınları.
15. Khotimah, H., & Rosyadi, M. S. (2023). Karma In The Hinduism And Buddhism Perspective. Jurnal Ilmiah Ilmu Ushuluddin, 22(1), 47–55. https://doi.org/10.18592/jiiu.v22i1.9997
16. Kıyak, A., & Güven, H. (2021). Hint Dinlerinde Günah Algısı. Erciyes Akademi, 35(Özel sayı), 597–611. https://dergipark.org.tr/tr/pub/erciyesakademi/issue//986226
17. Krishan, Y. (1988). The Vedic Origins of the Doctrine of Karma. South Asian Studies, 4(1), 51–55. https://doi.org/10.1080/02666030.1988.9628366
18. Mishra, N. (1953). Saṁskāras in Yoga Philosophy and Western Psychology. Philosophy East and West, 2(4), 308–316. https://doi.org/10.2307/1397492
19. Ovalı, T. (2019). Bir Medeniyet Tasavvuru Olarak Kurucu Hint Metinleri. Medeniyet Araştırmaları Dergisi, 4(2), 115–134.
20. Pandeyana, I. K. M., & Oka Dharma, I. B. G. R. (2024). The Concept Perspective of Karmaphalaas The Law of Cause and Effect in The Pillars of Hindu Religious Beliefs. International Journal of Multidisciplinary Sciences, 2(3), 310–320. https://doi.org/10.37329/ijms.v2i3.2333
21. Radhakrishnan, S. (1914). The Ethics of the Vedanta. The International Journal of Ethics, 24(2), 168–183. https://doi.org/10.1086/intejethi.24.2.2376505
22. Radhakrishnan, S. (1923). Indian Philosophy, 1. cilt (W. R. Inge, P. Jacks, M. Hiriyanna, E. A. Burtt, & P. T. Raju., Eds), George Allen and Unwin Ltd. London.
23. Reichenbach, B. R. (1988). The Law of Karma and the Principle of Causation. Philosophy East and West, 38(4), 231–239. https://doi.org/10.2307/1399118
24. Reichenbach, B. R. (1989). Karma, Causation, and Divine Intervention. Philosophy East and West, 39(2), 135–149. https://doi.org/10.2307/1399374
25. Reichenbach, B. R. (1990). The Law of Karma (1. Baskı). Palgrave Macmillan UK. https://doi.org/10.1007/978-1-349-11899-1
26. Saraswati, S. S. (1989). A Broad Outline of Vedanta Satchidaananda Vaak-Jyotl Series. Adhyatma Prakasha Karyalaya Bangalore.
27. Saraswati, S. S. (1996). The Pristine Pure Advaita Philosophy of Adi Sankara. Adhyatma Prakasha Karyalaya Bangalore.
28. Sivananda, S. S. (1997). Mind : Its Mysteries and Control (1. Baskı). Divine Life Society Himalayas India.
29. Sünter, E. (2019). Hint Düşüncesi ve Hint Düşüncesinin İslam Düşüncesine Etkisi Üzerine. Iğd Üniv Sos Bil Der, 18, 21–40.
30. Suryasa, W., & Wirawan, I. G. N. (2019). Karma on Hinduism philosophy perspective. International Journal of Linguistics, Literature and Culture, 5(1), 62–67. https://doi.org/10.21744/ijllc.v5n1.850
31. Taş, S., & Günay, E. (2015). Antik Çağ Toplumlarının Özellikleri, Geleneksel Statüleri ve İktisadi Yapıyı Belirleyen Kurumları. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(2), 141–166.
32. Tayung, D., & Roy, N. (2025). The Concept Of The Law Of Karma And Its Ethical Implications In Present Society. International Journal of Current Science, 15(2), 245–250.
33. Vivekananda, S. (2021). Karma Yoga (1. Baskı). Gece Kitaplığı Ankara.
34. Işık, H. (2002). Hinduizm. Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 13(13), 211-227.
35. Yitik, A. İ. (1996). Hint Kökenli Dinlerde Karma İnancı ve Tenâsüh İnancıyla İlişkisi. Ruh-Madde Yayınları İstanbul.