Afetler ve Kent Planlama İlişkisi, Kayseri Kenti Afet Deneyimleri Üzerinden Çözümleme

Yıl 2026, Cilt: 42 Sayı: 1 , - , 18.03.2026

Şevin Şahin , Neşe Yılmaz Bakır

https://doi.org/10.65520/erciyesfen.1863734

https://izlik.org/JA63BW76NK

Öz

Son yıllarda sayısı ve etkisi giderek artan afetler karşısında afet risklerini azaltmak için daha proaktif kent planlaması ve uyum politikalarına duyulan ihtiyacı ortaya çıkmıştır. Bu çalışmanın amacı Kayseri kenti özelinde afet riskini, kentsel planlama- afet ilişkisi kurgusu üzerindeki engelleri anlamayı ve olası çözümleri belirlemektir. Araştırma kapsamında Kayseri kenti için Heyelan, Kaya Düşmesi, Sel/Su Baskını, Çığ ve Deprem olarak belirlenen doğal afetlere yönelik envanter hazırlanmış, afete maruz bölgeler(alanlar) tespit edilmiş, yaşanan afetlere ilişkin hizmet haritasından noktasal veriler elde edilerek ArcGIS programı aracılığı ile haritalara işlenmiştir. Planlama sürecinde ise V. Plan dönemine kadar detaylı bir afete yönelik bir hükme rastlanmamış ancak planlama dönemlerinde ilgili kurum ve kuruluşlarca afetten etkilenen hak sahibi kişilere yapılan 1967-2017 yılları arasında yapılan afet konutu sayısına ulaşılmıştır. Planlama süreçleri bağlamında riskli alanlara kentsel genişlemenin sınırlandırılması, geçici konut programlarının değerlendirilmesi, tehlike odaklı planlama politikalarının geliştirilmesi, risk değerlendirme veri tabanının oluşturulması, kurumlar içinde ve arasında koordinasyonun iyileştirilmesi, afet planlamasına toplulukların dahil edilmesini içerecek biçimde geliştirilmesi sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kent Planlama , Doğal Afetler , Haritalama , Kayseri

Sustainable Urban Planning and Disaster Risk Management: Experiences from Kayseri

https://izlik.org/JA63BW76NK

Öz

Recently, the rising incidence of disasters has increased the need for more proactive urban planning and adaptation policies to reduce possible risks. This study aims to understand the disaster risk, urban planning-disaster preparedness obstacles in Kayseri, and to identify potential solutions. Within the scope of the research, an inventory of natural disasters identified as landslides, rockfalls, floods/water inundations, avalanches, and earthquakes were prepared for the city. Disaster-prone areas were identified, and point data related to the disasters were obtained from the service map and plotted on maps using ArcGIS. The prepared disaster inventory shows that there is a total of 98 disaster-prone areas in the province. Although no detailed disaster-related provisions were identified in the planning process until the Fifth Plan period, a total of 2,072 disaster housing units were constructed following disasters between 1967 and 2017. It was concluded that planning processes should include limiting urban expansion in risky areas, evaluating temporary housing programs, developing hazard-focused planning policies, creating a risk assessment database, improving coordination within and between institutions, and including communities in disaster planning.

Anahtar Kelimeler

Urban Planning , Natural Disasters , Mapping , Kayseri

Etik Beyan

We declare that this study is original; that we have acted in accordance with scientific ethical principles and rules in all stages of the study, including preparation, data collection, analysis, and presentation of information; that we have cited sources for all data and information not obtained within the scope of this study and included these sources in the bibliography; that we have not made any changes to the data used; and that we have complied with ethical duties and responsibilities by accepting all the terms and conditions of the Erciyes University Journal of Science Institute. We also declare that we will accept all moral and legal consequences that may arise if any situation contrary to this declaration regarding the study is detected at any time.

Destekleyen Kurum

This study was conducted without any institutional financial funding.

Teşekkür

We would like to thank the Proofreading & Editing Office of the Dean for Research at Erciyes University for the copyediting and proofreading service for this manuscript.

Kaynakça

• Harrison, C. G., & Williams, P. R. (2016). A systems approach to natural disaster resilience. Simulation Modelling Practice and Theory, 65, 11-31.
• Cerѐ, G., Rezgui, Y., & Zhao, W. (2017). Critical review of existing built environment resilience frameworks: Directions for future research. International Journal of Disaster Risk Reduction, 25, 173-189.
• Jülich, S. (2015). Development of a composite index with quantitative indicators for drought disaster risk analysis at the micro level. Human and Ecological Risk Assessment: An International Journal, 21(1), 37-66.
• Gibson, T. D., Pelling, M., Ghosh, A., Matyas, D., Siddiqi, A., Solecki, W., ... & Du Plessis, R. (2016). Pathways for transformation: Disaster risk management to enhance resilience to extreme events. Journal of Extreme Events, 3(01), 1671002.
• Sujatha, E. R., Rajamanickam, V., Kumaravel, P., & Saranathan, E. (2013). Landslide susceptibility analysis using probabilistic likelihood ratio model—a geospatial-based study. Arabian Journal of Geosciences, 6(2), 429-440.
• Yılmaz, G. (2023). Digital solutions to support emergency response and relief based on the findings from ground zero after the 6th February 2023 Kahramanmaraş Earthquake series. Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Fen Bilimleri Dergisi, 39(3), 369-378.
• Nas, S. S., & Nas, E. (2015). Olası taşkınların altyapı tesislerine etkileri: Harşit Çayı-Gümüşhane. Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Fen Bilimleri Dergisi, 31(1).
• Xie, Z., Xu, J., & Deng, Y. (2016). Risk analysis and evaluation of agricultural drought disaster in the major grain-producing areas, China. Geomatics, Natural Hazards and Risk, 7(5), 1691-1706.
• Marsap, G. (2023). Afet Yönetimi ve Kentlerde Afetler Açısından Geliştirilen Gelecek Odaklı Dinamik Yönetim Anlayışları. JENAS Journal of Environmental and Natural Studies, 5(3), 237-251.
• BALAMİR, M., & ODTÜ, Ş. (2007). Sakınım Planlaması. Şehir Plancıları Odası Haber Bülteni, 87, 21-31.
• Gözlükaya, H., & Türk, A. (2016). Sakınım planlaması sürecinde Burdur kentsel sit alanı ve yakın çevresinin incelenmesi ve değerlendirilmesi. Journal of Architectural Sciences and Applications, 1(2), 31-47.
• Nelson, A. C., & French, S. P. (2002). Plan quality and mitigating damage from natural disasters: A case study of the Northridge earthquake with planning policy considerations. Journal of the American Planning Association, 68(2), 194-207.
• Choe, T., Kim, J., Shin, M., Kim, K., & Kim, M. (2023). Complex disaster response framework to reduce urban disaster vulnerability. Science progress, 106(1), 00368504231152770.
• UNISDR. (2009). “Terminology on disaster risk reduction”. Accessed Adress: http://www.undrr.org/publication/2009-unisdr-terminology-disaster-risk-reduction (Accessed: 14.06.2024).
• Ersoy, M. (2001). Fiziksel planlama sistemimiz ve doğal afetler. Planlama Dergisi, 3, 16-23.
• Balamir, M. (2007). Afet politikası, risk ve planlama. TMMOB Afet Sempozyumu, 5-7.
• Wamsler, C. (2014). Cities, disaster risk and adaptation. Routledge.
• AFAD. Açıklamalı Afet Yönetimi Terimleri Sözlüğü.; 2014. https://www.afad.gov.tr/aciklamali-afet-yoneti- mi-terimleri-sozlugu
• Beck, U. (2006). Risk Society Revisited: Teory, Politics and Research Programmes. In The Sociology of Risk and Gambling Reader (pp. 68-90). Routledge.
• Taubenböck, H., Post, J., Roth, A., Zosseder, K., Strunz, G., & Dech, S. (2008). A conceptual vulnerability and risk framework as outline to identify capabilities of remote sensing. Natural Hazards and Earth System Sciences, 8(3), 409-420.
• Burby, R. J., Beatley, T., Berke, P. R., Deyle, R. E., French, S. P., Godschalk, D. R., & Platt, R. H. (1999). Unleashing the power of planning to create disaster-resistant communities. Journal of the American Planning Association, 65(3), 247-258.
• Singh, R., & Manoharan, G. (2025). AI Integration to Strengthen Disaster Resilience in Smart Cities. In AI and Emerging Technologies for Emergency Response and Smart Cities (pp. 1-30). IGI Global Scientific Publishing.
• Fuady, M., Buraida, Kevin, M. A., Farrel, M. R., & Triaputri, A. (2025). Enhancing urban resilience: opportunities and challenges in adapting to natural disasters in Indonesian cities. Sustainability, 17(4), 1632.
• Nelson, A. C., & French, S. P. (2002). Plan quality and mitigating damage from natural disasters: A case study of the Northridge earthquake with planning policy considerations. Journal of the American Planning Association, 68(2), 194-207.
• Schwab, J. C. (2019). Planning Systems for Natural Hazard Risk Reduction. In Oxford Research Encyclopedia of Natural Hazard Science.
• Albrechts, L. (2006). Shifts in strategic spatial planning? Some evidence from Europe and Australia. Environment and planning A, 38(6), 1149-1170.
• Greiving, S., Fleischhauer, M., & Wanczura, S. (2006). Management of natural hazards in Europe: The role of spatial planning in selected EU member states. Journal of environmental planning and management, 49(5), 739-757.
• Wisner, B., & Wisner, B. (2004). At risk: natural hazards, people's vulnerability and disasters. Psychology Press.
• Şahin, Ş. (2019). Afet sonrası iyileştirme sürecinde yaşanan sorunlar ve çözüm önerileri: Kayseri ili örneği
• Gökçe, O., Özden, Ş., Demir, A., (2008). Türkiye’de Afetlerin Mekansal ve İstatistiksel Dağılımı Afet Bilgileri Envanteri, Afet İşleri Genel Müdürlüğü, Afet Etüt ve Hasar Tespit Daire Başkanlığı, Ankara] kitap
• Afet Başkanlığı, (2017) Türkiye’de Afet Yönetimi ve Doğa Kaynaklı Afet İstatistikleri. AFAD ANKARA,
• Kayseri İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü, Kayseri İl Afet Müdahale Planı,(2018 ),Kayseri
• Özmen, M. (2023). Evaluating earthquake vulnerability of 2023 Kayseri, Türkiye via BWM-ABAC method. Sādhanā, 48(3), 179.
• Yücel, C., Erkara, A., & Kıtlık, N. Deprem Koşulları Karşısında İmar Planlama Pratiğimiz: Kayseri İmar Planları Üzerinden Bir Değerlendirme. İDEALKENT, 16(46), 2195-2231.
• Kayseri Büyükşehir Belediyesi Arşivi (2006) Kayseri Nazım İmar Planı Raporu,KBB Arşivi,Kayseri
• Yılmaz, N. (2005). Kent Merkezlerindeki Kentsel Sit Alanlarında Değişim Sürecinin Değerlendirilmesi Kayseri Kentsel Sit Alanı Ve Talas Kentsel Sit Alanları Örneği (Yüksek Lisans Tezi, Fen Bilimleri Enstitüsü).
• AFAD (Afet ve Acil Durum Yönetim Başkanlığı), (2018) Kayseri İl Afet Kayseri İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü Arşivi, Kayseri
• Kayseri Büyükşehir Belediyesi Arşivi (2006), Kayseri 2006 Yılı Nazım Imar Planı, Kayseri
• Kayseri Büyükşehir Belediyesi Arşivi (2017) Kayseri 1/25000 Ölçekli Nazım İmar Planı Açıklama Raporu, Kayseri
• T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğü. (2012). Yozgat-Sivas-Kayseri Planlama Bölgesi 1/100.000 Ölçekli ÇDP Açıklama Raporu. Erişim adresi (20.07.2019): https://webdosya.csb.gov.tr/db/mpgm/editordosya/file/CDP_100000/ysk/YSK_PLAN_ACIKLAMA_RAPORU_25112016.pdf