TÜRK DÜNYA GÖRÜŞÜNDEN HAREKETLE DEDE KORKUT’TAKİ “BANU ÇİÇEK” TİPİNİN SAVAŞÇI ÖZELLİKLERİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Öz

Bir millete ait tarihî perspektif ve kültürel kimlik, o milletin dünya görüşünü aksettirmektedir. Türk milletinin de belli bir dünya görüşünü benimsediğinin vurgulanması gerekir. İlgili husus, bilhassa Türklerin kadim yazılı kaynakları arasında bulunan Dede Korkut’ta açıkça ortaya konulmuştur. Zira malum eserde Oğuzların geleneksel yaşam biçimleri ayrıntılı açılardan sunulmuştur. Söz konusu minvalde “kadın” olgusu da bu yapıta birçok yönüyle sirayet etmiştir. Nitekim Türk kültüründe kadınlar, toplumsal hayatın aktif rol modelleri mahiyetinde ön plana çıkmaktadırlar. Sözlü kültür ortamında sıkça ifade edilen “Türk Kadını” tipi ise genel olarak “savaşçı” vasfıyla bilinmektedir. Dede Korkut’ta kadınlar, Türk dünya görüşünün en somut göstergeleri içindedirler. Bahsi geçen yapıttaki kadın kahramanlara dâhil edilen Banu Çiçek, “savaşçı kadın” tipinin en belirgin örneğini temsil etmektedir. Çünkü Banu Çiçek, yalnızca güzelliğiyle değil; aynı zamanda savaşçı ruhuyla da Türk kadınının cesur mücadele azminin bir sembolü niteliğindedir. Bu çalışma itibarıyla Türk kadınının savaşçılık özelliği, “Banu Çiçek” örneklemi ışığında Türk dünya görüşüne istinaden ele alınmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Türk Dünya Görüşü
• Dede Korkut
• Banu Çiçek
• Savaşçı Kadın Tipi

Warrior Traits of Banu Cicek in Dede Korkut from a Turkish Worldview

Öz

Worldview applies to ‘nations’, whose historical perspectives and cultural identities embody collective worldviews. Turkish nation, possessing a deeply rooted historical and cultural consciousness, also reflects a distinct worldview. This perspective is explicitly manifested in The Book of Dede Korkut, one of the earliest written monuments of Turkish literature. Traditional lifestyle of the Oghuzs’ is vividly portrayed and concept of ‘womanhood’ occupies a significant place. In Turkish culture, women are depicted as active participants in social life and as figures of courage and virtue. Archetype of ‘Turkish Woman’, frequently emphasized in oral narratives, is often characterized by her ‘warrior’ spirit. Dede Korkut serves as a primary source for understanding the role of women in Turkish society. Banu Cicek exemplifies the ‘warrior woman’ type, symbolizing both beauty and valor. This study explores the martial attributes of Turkish womanhood through the character of ‘Banu Cicek’, interpreted within the framework of the Turkish worldview.

Anahtar Kelimeler

• Turkish Worldview
• Dede Korkut
• Banu Cicek
• The Warrior Woman Archetype

Kaynakça

1. ATALAY, B. (1985). Divanü Lûgat-it-Türk Tercümesi I. Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara.
2. AYDIN, E. (2022). Eski Türklerde Gündelik Hayat. Kronik Kitap, İstanbul.
3. BARS, M. E. (2014). Türk Kahramanlık Destanlarında Kadın Tipleri. International Journal of Languages’ Education and Teaching, 3: 122-140.
4. BEYDİLİ, C. (2005). Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük. (Çev.) ERCAN, E., Yurt Kitap Yayın, Ankara.
5. CAFEROĞLU, Ahmet. (1968). Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü. Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
6. CAN, A. (2023). Dede Korkut Hikâyeleri’ndeki Kadın Tipleri ve Kadınla. Uluslararası Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırma Dergisi, 10(98): 2027-2038.
7. ÇELİK, M. (2018). Türk Kadınlarının Ata Binmesinin Geleneksel Temelleri ve ‘Değneğe Çıkma’ Oyunu. I. Uluslararası İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Kongresi Bildiri Kitabı içinde, (Ed.) YİĞİTOĞLU, M., 703-714. Karabük Üniversitesi Yayınları, Karabük.
8. ÇEVİK, D. (2011). Pehlivan: Kırkpınar Yağlı Güreşleri. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara.

9. ÇOBANOĞLU, Ö. (2007). Türk Dünyası Epik Destan Geleneği. Akçağ Yayınları, Ankara.
10. ÇORUHLU, Y. (2014). Türk Mitolojisinin Ana Hatları. Kabalcı Yayıncılık, İstanbul.
11. DAŞDEMİR, M. (2010). Dedem Korkut Kitabı (Genel Değerlendirme). Türk Dili Araştırmaları Yıllığı – Belleten, 58(2): 67-90.
12. DOĞRUCAN, A. (2024). Türk Dünya Görüşünde Kadın ve Aile (Sözlü Kültür Bağlamında Felsefi Bir İnceleme). KAİDE Dergisi, 2(2): 120-141.
13. DUMAN, İ. (2022). Şâhnâme’de Yer Alan Zırh, Miğfer ve Kalkan ile İlgili Kayıtlar. Selçuk Üniversitesi Selçuklu Araştırmaları Dergisi, 16: 163-176.
14. ECKMANN, J. (1956). Ettore Rossi, Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, 7(1-2): 125-181.
15. EREN, H. vd. (1988). Türkçe Sözlük I-II. Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
16. ERGİN, M. (1964). Dede Korkut Kitabı (Metin-Sözlük). Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara.
17. ESİN, E. (2002). Türk Sanatında At. Türkler Ansiklopedisi içinde, (Ed.) GÜZEL, H.C., ÇİÇEK, K., KOCA, S. Cilt 4: 125-143. Yeni Türkiye Yayınları, Ankara.
18. GÖKYAY, O. Ş. (1973). Dedem Korkudun Kitabı. Millî Eğitim Basımevi, İstanbul.
19. GÜNEŞ, H. (2015). Heinrich Friedrich von Diez’in Tepegöz Tercümesinde Yaptığı Yanlışlar. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 15(2): 171-180.
20. GÜVEN, Özbay ve HERGÜNER, G. (1999). Türk Kültüründe Avcılığın Temel Dayanakları. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(5): 32-49.
21. HORATA, O. (2017). Türk Dünyası’nın Kültürel Ufukları: Tarihsel Bağlam İçinde Genel Bir Değerlendirme. Bilig, 82: 117-131.
22. KAFESOĞLU, İ. (2013). Türk Millî Kültürü. Ötüken Neşriyat, İstanbul.
23. KALIN, İ. (2010). Dünya Görüşü, Varlık Tasavvuru ve Düzen Fikri: Medeniyet Kavramına Giriş. Dîvân Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi, 15(29): 1-61.
24. KAPLAN, M. (1951). Dede Korkut Kitabında Kadın. Türkiyat Mecmuası, 9: 99-112.
25. KESKİN, A. (2020). Millî Kültür Dil-Dünya Görüşünün Yansıması Olarak Hitaplar. Karadeniz Araştırmaları, 17(67): 763-797.
26. KESKİN, A. (2023). Dede Korkut Oğuznamelerinde Savaş ve Savaş Hukuku. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 16(41): 15-40.
27. KOCA, S. (2002). Eski Türklerde Devlet Geleneği ve Teşkilâtı. Türkler Ansiklopedisi içinde, (Ed.) GÜZEL, H. C., ÇİÇEK, K., KOCA, S. Cilt 2: 823-844. Yeni Türkiye Yayınları, Ankara.
28. KOCA, S. (2010). Türk Kültürünün Temelleri-2. Pelin Ofset Tipo Matbaa, Ankara.
29. KOÇ, Y. (2017). Banu Çiçek’ten Gülcemal’e Alp Kadın Tipinin İzleri. Journal of Turkish Language and Literature, 2(3): 147-154.
30. KÜÇÜK, M. A. (2018). İslâm Öncesinden Sonrasına Türk Geleneğinde Bir Yaşam Stili: ’Okçuluk’. International Journal of Cultural and Social Studies, 1(4): 178-191.
31. ÖGEL, B. (1984). İslâmiyetten Önce Türk Kültür Tarihi: Orta Asya Kaynak ve Buluntularına Göre. Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara.
32. ÖZCAN, E. S. (2018). İskitlerden Bâcıyân-ı Rûm’a, Türk Kadınının Dönüşen Yaşam Tarzı. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları, 29: 169-183.
33. ÖZÇELİK, S. (2020). Dede Korkut Oğuznameleri Üzerine -Günbed Nüshası Işığında- Düzeltme Teklifleri. Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, 49: 7-20.
34. ÖZÇELİK, S. (2022). 2022 Yılının Bahar Müjdesi: Dede Korkut’un Bursa Yazması. Türk Dili, 844: 16-29.
35. ÖZDAMAR, F. (2021). Fikret TÜRKMEN ve Gürol PEHLİVAN [haz.], Korkut Bitig –Dünyada Dede Korkut Araştırmaları-. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2021, ISBN: 978-625-408-086-9, 464 sayfa. Millî Folklor, 17(132): 301-303.
36. ÖZDEMİR, G. ve ÇALIŞKAN, V. (2018). Geleneksel Bir Sporun Coğrafyası: Türkiye’de Yağlı Güreşler (Kırkpınar-Edirne ve Çardak-Çanakkale Güreşleri). TÜCAUM 30. Yıl Uluslararası Coğrafya Sempozyumu Bildiriler Kitabı içinde, (Ed.) TÜRKOĞLU, N. vd. 501-521. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Yayınları, Ankara.
37. ÖZDEMİR, M. (2018). Türk Kültüründe Pehlivanlık Kavramı. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 5(12): 558-564.
38. ÖZGÜL, O. (2014). Türk Dünyası Geçmişi, Bugünü ve Gelecek. Siyaset ve Kültür Dergisi, 5(27): 47-58.
39. ÖZKAN, F. (2012). Dünya Görüşü Öğretisi. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1: 11-28.
40. SABAZ, M. B. (2024). Dünya Görüşü Fenomeninin Bağlantısallık Yaklaşımıyla Yorumlanması. Felsefe Arşivi, 60: 1-14.
41. SÜMER, F. (1972). Oğuzlar (Türkmenler): Tarihleri – Boy Teşkilâtı – Destanları. Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara.
42. ŞEMSEDDİN SÂMÎ. (2010). Kâmûs-ı Türkî. (Çev.) YAVUZARSLAN, P. Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
43. ŞERİATİ, A. (2011). Dünya Görüşü ve İdeoloji. (Çev.) ÇAMURCU, A. Fecr Yayınevi, Ankara.
44. TAŞAĞIL, A. (2023). Bozkırların İlk İmparatorluğu: Hunlar. Yeditepe Yayınevi, İstanbul.
45. TAYGA, Y. (1990). Türklerde Spor Tarihine Genel Bir Bakış. Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara.
46. TEMİZKAN, A. ve ÇOBAN, R. E. (2015). Dedem Korkut Kitabındaki Silah Terminolojisi Üzerine Bir İnceleme. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 15(2): 15-28.
47. TOKAT, L. (2006). Dünya Görüşü-Din İlişkisi. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 5(9): 41-65.
48. URAZ, M. (1994). Türk Mitolojisi. Düşünen Adam Yayınları, İstanbul. YAMAN, S. (2025). Türk Atasözlerinde Av Kültürü. Folklor Akademi Dergisi, 8(3): 619-634. YAMAN, S. ve TİRYAKİOĞLU, S. (2025). Dede Korkut’un Türkmen Sahra Nüshasında İdealize Edilmiş Değerler Üzerine Bir İnceleme. Uluslararası Dil, Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi, 8(1): 68-84. YILDIZ, B. (2020). Hunlardan Osmanlı Dönemine: Türk (Eğri) Kılıcının Gelişim Süreci. Harp Tarihi Dergisi, 2: 59-110.