Toplu Beslenme Sistemlerinde Sürdürülebilir İş Sağlığı Ve Güvenliği Ölçeğinin Geliştirilmesi

Abstract

Amaç: Bu çalışma toplu beslenme sistemlerinde, yani yemek hizmeti veren kurumlarda sürdürülebilir iş sağlığı ve güvenliğini değerlendirmek için bir ölçek geliştirmek amacıyla yapılmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışma, kesitsel ve nicel bir araştırma olarak tasarlanmıştır. Çalışmaya Türkiye’nin 22 farklı ilinde toplu beslenme hizmeti sunan kurumlarda çalışan ve yönetici mutfak personeli olan 540 kişi dahil edilmiştir. Çalışmada oluşturulan 7 alt boyutlu ve 56 maddeli başlangıç ölçeği, Toplu beslenme sistemlerinde çalışan 100 yönetici mutfak personeli üzerinde pilot çalışma olarak uygulanmıştır. Pilot çalışma sonrasında ölçeğin geçerlilik ve güvenilirlik analizleri kapsamında iç tutarlılığı, madde-toplam korelasyonları ve madde ayırt ediciliği hesaplanmıştır. Bulgular: Yapılan faktör ve güven analizleri sonucunda bazı boyutlar birleştirilerek 5 alt boyuta ve toplamda 37 maddeye indirgenmiştir. Bu alt boyutlar “Acil durum hazırlıkları”, “Eğitim ve bilinçlendirme”, “Fiziksel ortam, ekipman ve teknoloji”, “Kimyasal ve biyolojik riskler” ve “Yasal düzenlemeler ve mevzuat” şeklinde adlandırılmıştır. Çalışmamızda ölçeğin toplam Cronbach alfa güvenirlik katsayısı 0,986 bulunmuştur. Beş alt boyutlu yapı toplam varyansın %78,66’sını açıklamıştır. Faktör analizi sonucunda Kaiser-Meyer Olkin katsayısı 0,962 bulunmuş ve Bartlett testi sonucunun ise anlamlı olduğu görülmüştür (χ2=23366,314, p<0.001). Sonuç ve Öneriler: Bu çalışma sonucunda toplu beslenme sistemlerinde sürdürülebilir iş sağlığı ve güvenliği ölçeğinin geçerli ve güvenilir bir araç olduğu saptanmıştır.

Keywords

• Toplu Beslenme Sistemleri
• İş Sağlığı ve Güvenliği.
• Sürdürülebilirlik

Development of a Sustainable Occupational Health and Safety Scale for Food Service Systems

Abstract

Objective: This study aimed to develop a scale for evaluating sustainable occupational health and safety within food service systems, specifically institutions that provide food services Methods: The study was designed as cross-sectional and quantitative research. A total of 540 managerial kitchen staff employed in food service institutions across 22 provinces in Türkiye were included. The initial scale, comprising 56 items across 7 sub-dimensions, was piloted with 100 managerial kitchen personnel. Following the pilot, validity and reliability analyses were conducted, including assessments of internal consistency, item-total correlations, and item discrimination. Results: Based on factor and reliability analyses, the scale was refined to 37 items grouped under five sub-dimensions: “Emergency Preparedness,” “Training and Awareness,” “Physical Environment, Equipment, and Technology,” “Chemical and Biological Risks,” and “Legal Regulations and Legislation.” The total Cronbach’s alpha coefficient was 0.986. The five-factor structure explained 78.66% of the total variance. The Kaiser-Meyer-Olkin coefficient was 0.962, and Bartlett’s test was statistically significant (χ² = 23366.314, p < 0.001). Conclusion: The findings indicate that the developed scale is a valid and reliable instrument for assessing sustainable occupational health and safety in food service systems.

Keywords

• Food services systems
• occupational health and safety
• sustainability

References

1. Alpar, R. (2018). Spor, sağlık ve eğitim bilimlerinde örneklerle uygulamalı istatistik ve geçerlilik güvenirlilik (5. baskı). Detay Yayıncılık.
2. Bulut, H. (2018). R uygulamaları ile çok değişkenli istatistiksel yöntemler (2. baskı). Nobel Akademik Yayıncılık.
3. Bryant, M., Burton, W., Mahdi, S., Nixon, N., Buckton, S. J., Oxley, R., ... & Garnett, P. (2025). Understanding and applying food systems approaches to improve dietary health. Proceedings of the Nutrition Society, 1-27.
4. Çakır, B. (2020). Toplu beslenme çalışanlarının iş sağlığı ve güvenliği riskleri. Türkiye Klinikleri Beslenme ve Diyetetik Özel Toplantı Dergisi, 6(1), 64–70.
5. Chauhan, C., Dhir, A., Akram, M. U., & Salo, J. (2021). Food loss and waste in food supply chains: A systematic literature review and framework development approach. Journal of Cleaner Production, 295, 126438. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2021.126438
6. Clark, M. A., Springmann, M., Hill, J., & Tilman, D. (2020). Multiple health and environmental impacts of foods. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 117(15), 1–6. https://doi.org/10.1073/pnas.1913300117
7. Demirtaş, T. İ. (2023). Toplu beslenme sistemleri çalışanlarında iş sağlığı ve güvenliği riskleri: Kastamonu ili örneği [Yüksek lisans tezi, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü].
8. De Rubertis, S., & Belliggiano, A. (2024). Short food supply chains and rural development. Notes from the LEADER approach and the National Strategy for internal areas in the Molise region (Italy). In Win or lose in rural development: case studies from Europe (pp. 143-165). Cham: Springer Nature Switzerland.

9. Diker, H., & Barsbay, M. Ç. (2023). Hastanelerde Meydana Gelen İş Kazalarının İncelenmesi: Bir Devlet Hastanesi Örneği. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 26(1), 99-114.
10. Engel, K. S., Moosbrugger, H., & Müller, H. (2003). Evaluating the fit of structural equation models: Tests of significance and descriptive goodness‐of‐fit measures. Methods of Psychological Research Online, 8(2), 23–74.
11. Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2021). The state of food and agriculture 2021. FAO.
12. Goggins, G., & Rau, H. (2016). Beyond calorie counting: Assessing the sustainability of food provided for public consumption. Journal of Cleaner Production, 112, 257–266. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2015.07.100
13. Gül, A., Akman, Ü., & Özay, M. E. (2018). Hastanelerde hizmet veren taşeron yemek şirketlerinde iş sağlığı ve güvenliği. OHS Academy, 1(2), 83–97.
14. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2010). Multivariate data analysis (7th ed.). Prentice Hall.
15. Karabulut, D. Ö. F. (2016). Toplu beslenme hizmeti veren kurumların iş sağlığı ve iş güvenliği yönünden değerlendirilmesi (Tez No: 445356). [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü]. YÖK Tez Merkezi.
16. Karagöz, Y. (2014). SPSS 21.1 uygulamalı biyoistatistik. Nobel Yayın Dağıtım.
17. Kılkış, İ. (2013). İş sağlığı ve güvenliği’nde yeni bir dönem: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (İSGK). ISGUC Journal of Industrial Relations & Human Resources, 15(1), 17–42. https://doi.org/10.4026/1303-2860.2013.0227.x
18. Köse, S., & Bilici, S. (2016). Mutfak ve yemekhane çalışanlarında iş sağlığı ve güvenliği risklerinin değerlendirilmesi. Beslenme ve Diyet Dergisi, 44(3), 239–247.
19. Lawshe, C. H. (1975). A quantitative approach to content validity. Personnel Psychology, 28(4), 563–575. https://doi.org/10.1111/j.1744-6570.1975.tb01393.x
20. Meydan, C. M., & Şeşen, H. (2015). Yapısal eşitlik modellemesi AMOS uygulamaları (2. baskı). Detay Yayıncılık.
21. Morgado, F. F. R., Meireles, J. F. F., Neves, C. M., Amaral, A. C. S., & Ferreira, M. E. C. (2017). Scale development: Ten main limitations and recommendations to improve future research practices. Psicologia: Reflexão e Crítica, 30(3), 1–20. https://doi.org/10.1186/s41155-016-0057-1
22. Olcay, Z. F. (2019). Mutfakta iş sağlığı ve güvenliği. Anadolu Bilim Teknik Yüksekokulu Dergisi, 14(53), 21–34.
23. Sezgin, Ş. (2022). İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinde Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimlerinin etkinliği: Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimleri üzerine bir alan araştırması [Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
24. Tartuk, M., & Turan, İ. (2023). EBA Uygulamalarını Değerlendirme Ölçeği Geliştirme Çalışması. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(1), 359-377.
25. Taşkın, Ç., & Akat, Ö. (2010). Araştırma yöntemlerinde yapısal eşitlik modelleme (2. baskı, ss. 16–26). Ekin Yayınevi.
26. Teeluckdharry, N. B., Teeroovengadum, V., & Seebaluck, A. (2021). Scale development in marketing research. Handbook of research methods for marketing management, 17-50.
27. Tilman, D., & Clark, M. (2014). Global diets link environmental sustainability and human health. Nature, 515(7528), 518–524. https://doi.org/10.1038/nature13959
28. Türk Standartları Enstitüsü. (2022). İş yerleri: Yemek fabrikaları ve toplu yemek mutfakları için kurallar (Türk Standardı TS 8985:2018). Türk Standartları Enstitüsü.
29. Türkiye Cumhuriyeti Resmî Gazete. (2015, 29 Temmuz). İlk yardım yönetmeliği (Resmî Gazete No. 29429). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/07/20150729-2.htm
30. Türkiye Cumhuriyeti Resmî Gazete. (2020, 27 Ağustos). İlk yardım yönetmeliğinde değişiklik (Resmî Gazete No. 31226). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/08/20200827-17.htm
31. Üngüren, E., & Koç, T. S. (2015). İş sağlığı ve güvenliği uygulamaları performans değerlendirme ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Sosyal Güvenlik Dergisi, 5(2), 124–144.