Frontiers in Health Erzurum Teknik Üniversitesi Public Health (Other) Halk Sağlığı (Diğer) Review of Theses on Vaccine Rejection and Anti-Vaccination Aşı Reddi ve Aşı Karşıtlığı Konusunda Yapılan Tezlerin İncelenmesi https://orcid.org/0009-0006-2659-6692 Donmez Orhun ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ 03 29 2026 1 1 47 56 09 25 2025 03 25 2026

Objective: This study aimed to examine theses conducted in Turkey on vaccine refusal and vaccine opposition.Methods: A search was performed in the National Thesis Center (YÖKTEZ) database using the keywords “vaccine refusal” and “vaccine opposition.” A total of 59 accessible theses published until September 1, 2025, were included. Descriptive analysis was employed to evaluate the data.Results: Of the theses reviewed, 24 focused on vaccine refusal and 35 on vaccine opposition. The majority were conducted in Family Medicine (30%) and Public Health (19%). Among vaccine refusal theses, 58% were medical specialty dissertations, whereas 49% of vaccine opposition theses were master’s theses. A noticeable increase in the number of studies was observed after 2020, particularly following the Covid-19 pandemic.Conclusion: Although the number of theses on vaccine refusal and opposition in Turkey has increased in recent years, it remains limited. Considering the vital role of vaccines in public health, further academic research on these topics should be encouraged.

Amaç: Bu çalışmada Türkiye’de aşı reddi ve aşı karşıtlığı konularında yapılmış tezlerin incelenmesi amaçlanmıştır.Yöntem: YÖK Ulusal Tez Merkezi (YÖKTEZ) veri tabanında “aşı reddi” ve “aşı karşıtlığı” anahtar kelimeleri kullanılarak tarama yapılmış, 01.09.2025 tarihine kadar erişime açık toplam 59 tez çalışması değerlendirilmiştir. Tanımlayıcı analiz yöntemi kullanılmıştır.Bulgular: İncelenen tezlerin 24’ü aşı reddi, 35’i aşı karşıtlığı konusundadır. Tezlerin en çok Aile Hekimliği (%30) ve Halk Sağlığı (%19) alanlarında yapıldığı görülmüştür. Aşı reddi tezlerinin %58’i tıpta uzmanlık tezi iken, aşı karşıtlığı tezlerinin %49’u yüksek lisans tezidir. Çalışmaların yıllara göre dağılımında 2020 sonrası belirgin bir artış gözlenmiş, özellikle Covid-19 pandemisi sonrası bu alandaki akademik ilginin arttığı saptanmıştır.Sonuç: Türkiye’de aşı reddi ve aşı karşıtlığı konularındaki tez çalışmaları son yıllarda artış göstermesine rağmen halen sınırlı sayıdadır. Aşıların toplum sağlığındaki kritik rolü göz önünde bulundurularak, bu konuda daha fazla akademik çalışmanın teşvik edilmesi önerilmektedir.

 Aşı Karşıtlığı Aşı Reddi Aile Hekimliği Vaccine Opposition Vaccine Refusal Family Medicine YOK Alanazi, F. T. H., Alharbi, B. N., Aljuaid, T. H., Alammar, F. A., Almarzouq, Y. F., Albalawi, I., & Alnefaie, J. S. K. (2024). The impact of vaccinations on disease prevention: A comprehensive analysis of their role in enhancing global public health and reducing morbidity and mortality rates. International Journal of Health Sciences, 8(S1), 1885-1907. DOİ: https://doi.org/10.53730/ijhs.v8nS1.15436 Argüt, N., Yetim, A., & Gökçay, E. G. (2016). The factors affecting vaccination acceptance. The Journal of the Child, 16(1), 16–24. Azap, A. (2018, Mart 30). Çocuklarına aşı yaptırmayan aile sayısı 23 bine çıktı. Klimik. https://www.klimik.org.tr/2018/03/30/prof-dr-alpay-azap-cocuklarina-asiyaptirmayan-aile-sayisi-23-bine-cikti/ Badur, S., Ota, M., Öztürk, S., Adegbola, R., & Dutta, A. (2020). Vaccine confidence: the keys to restoring trust. Human vaccines & immunotherapeutics, 16(5), 1007-1017. DOİ: https://doi.org/10.1080/21645515.2020.1740559 Bechini, A., Bonanni, P., Lauri, S., Tiscione, E., Levi, M., Prato, R., ... & Boccalini, S. (2017). Strategies and actions of multi-purpose health communication on vaccine preventable infectious diseases in order to increase vaccination coverage in the population: The ESCULAPIO project. Human Vaccines & Immunotherapeutics, 13(2), 369–375. https://doi.org/10.1080/21645515.2017.1264743 Bonville, C. A., Domachowske, J. B., Cibula, D. A., & Suryadevara, M. (2017). Immunization attitudes and practices among family medicine providers. Human Vaccines & Immunotherapeutics, 13(11), 2646-2653. DOİ: https://doi.org/10.1080/21645515.2017.1371380 Bozkurt, H. B. (2018). Aşı reddine genel bir bakış ve literatürün gözden geçirilmesi. Kafkas Journal of Medical Sciences, 8(1), 71–76. DOİ: https://doi.org/10.5505/kjms.2018.12754 Collange, F., Verger, P., Launay, O., & Pulcini, C. (2016). Knowledge, attitudes, beliefs and behaviors of general practitioners/family physicians toward their own vaccination: A systematic review. Human vaccines & İmmunotherapeutics, 12(5), 1282-1292. DOİ: https://doi.org/10.1080/21645515.2015.1138024 Danchin, M., & Nolan, T. (2014). A positive approach to parents with concerns about vaccination for the family physician. Australian Family Physician, 43(10), 690-694. Dunn, A. G., Surian, D., Leask, J., Dey, A., Mandl, K. D., & Coiera, E. (2017). Mapping information exposure on social media to explain differences in HPV vaccine coverage in the United States. Vaccine, 35(23), 3033-3040. DOİ: https://doi.org/10.1016/j.vaccine.2017.04.060 Dünya Sağlık Örgütü (World Health Organization). (2019). Ten threats to global health in 2019. 2019 [01/09/2025]; Available from: https://www.who.int/news-room/spotlight/ten-threats-to-global-health-in-2019. Gür, E. (2019). Vaccine hesitancy – Vaccine refusal. Turk Pediatri Arsivi, 54, 1–2. https://doi.org/10.14744/TurkPediatriArs.2019.13115 Hussain, A., Ali, S., Ahmed, M., & Hussain, S. (2018). The anti-vaccination movement: a regression in modern medicine. Cureus, 10(7). DOİ: https://doi.org/10.7759/cureus.2919 Kader, Ç. (2019). Aşı karşıtlığı: Aşı kararsızlığı ve aşı reddi. ESTÜDAM Halk Sağlığı Dergisi, 4(3). DOİ: https://doi.org/10.35232/estudamhsd.590304 Ortiz-Sánchez, E., Velando-Soriano, A., Pradas-Hernández, L., Vargas-Román, K., Gómez-Urquiza, J. L., Cañadas-De la Fuente, G. A., & Albendín-García, L. (2020). Analysis of the anti-vaccine movement in social networks: a systematic review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(15), 5394. DOİ: https://doi.org/10.3390/ijerph17155394 Plotkin, S. (2014). History of vaccination. Proceedings of the National Academy of Sciences, 111(34), 12283–12287. https://doi.org/10.1073/pnas.1400472111 Pullan, S., & Dey, M. (2021). Vaccine hesitancy and anti-vaccination in the time of COVID-19: A Google Trends analysis. Vaccine, 39(14), 1877-1881. DOİ: https://doi.org/10.1016/j.vaccine.2021.03.019 Sağlık Bakanlığı. (2013). Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 2013. Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü. Sağlık Bakanlığı. (2018). Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2018 Haber Bülteni. https://sbsgm.saglik.gov.tr/Eklenti/33116/0/haber-bulteni---2018-30092019pdf.pdf Sağlık Bakanlığı. (2025, Eylül 1). Aşı Bilgilendirme Platformu: Genişletilmiş Bağışıklama Programı (GBP). https://covid19asi.saglik.gov.tr/TR77803/genisletilmis-bagisiklama-programi-gbp.html# Sarıgül, B., Korkmazer, B., Afyoncu, A. A., & Şahin, E. M. (2021). Üçüncü basamak üniversite hastanesi aile hekimliği polikliniğinde erişkin bağışıklanma durumu ve etkileyen faktörler. Turkish Journal of Family Practice, 25(4), 105-112. DOİ: https://doi.org/10.54308/tahd.2021.30592 Schuchat, A. (2011). Human vaccines and their importance to public health. Procedia in Vaccinology, 5, 120-126. DOİ: https://doi.org/10.1016/j.provac.2011.10.008 Spier, R. E. (2001). Perception of risk of vaccine adverse events: A historical perspective. Vaccine, 20, 78–84. https://doi.org/10.1016/S0264-410X(01)00282-4 T.C. Sağlık Bakanlığı, Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü, & TÜBİTAK. (2009). Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 2008. Hacettepe Üniversitesi Yayınları. Tan, A. K., & Yalçın, S. S. (2024). Childhood Vaccination and Vaccine Hesitancy: A Comparison Between Türkiye and the World. Turkish Journal of Pediatric Disease, 18(6), 387-395. DOİ: https://doi.org/10.12956/tchd.1547693 To, Q. G., To, K. G., Huynh, V. A. N., Nguyen, N. T., Ngo, D. T., Alley, S., & Vandelanotte, C. (2023). Anti-vaccination attitude trends during the COVID-19 pandemic: A machine learning-based analysis of tweets. Digital Health, 9, 20552076231158033. DOI: https://doi.org/10.1177/20552076231158033 Tural Kaya, T. (2017). Aşılama sözlüğü. Journal of Pediatric Infection, 11(4), 190–192. DOI: https://doi.org/10.5578/ced.201749 Ünal, S., Tanrıöver, M. D., Taş, E., Güner, İ., Çetin, Ö. Y., & Sayar, İ. (2015). Aile hekimlerine eğitim verilmesi ve aşılama hedeflerinin belirlenmesinin pnömokok aşılanma oranları üzerine etkileri. Flora, 20(1), 10-5. Wolfe, R. M., & Sharp, L. K. (2002). Anti-vaccinationists past and present. BMJ, 325(7361), 430–432. https://doi.org/10.1136/bmj.325.7361.430 Wong, L. P., Lin, Y., Alias, H., Bakar, S. A., Zhao, Q., & Hu, Z. (2021). COVID-19 anti-vaccine sentiments: analyses of comments from social media. In Healthcare, 9(11), 1530. DOİ: https://doi.org/10.3390/healthcare9111530