Bu çalışma, Stefan Zweig’ın Satranç (1942) adlı öyküsünü travma edebiyatı kura mı çerçevesinde ele almaktadır. Çalışma, Satranç’ın Nazi rejiminin birey üzerinde yarattığı psikolojik yıkımın bir temsili olduğu kadar, aynı zamanda sürgün, tecrit ve travma kavramları etrafında Zweig’ın biyografik varlığının dolaylı izlerini ta şıyan çok katmanlı bir anlatı sunduğunu ileri sürmektedir. Bu bağlamda araştır ma, Satranç’ta betimlenen Dr. B. ile Stefan Zweig arasında birebir bir özdeşlik olduğunu iddia etmemekle birlikte öyküde temsil edilen travmatik bilinç hâli ile yazarın sürgün yıllarında deneyimlediği köksüzlük, yalnızlık ve anlam kaybı ara sında dolaylı bir paralellik bulunduğunu savunmaktadır. Mevcut literatürde Sat ranç, çoğunlukla dönemin sosyopolitik koşullarının bireysel bilinçteki yansımaları üzerinden değerlendirilmiş; öykünün başkarakteri Dr. B.’nin yaşadığı zihinsel çö zülüş, totaliter şiddetin birey üzerindeki etkilerinin psikolojik bir temsili olarak ele alınmıştır. Öte yandan, Zweig’ın politik tutumu eleştirel literatürde sıklıkla “burju va vurdumduymazlığı”, “pasifizm” ya da “korkaklık” gibi kavramlarla ilişkilendi rilmiş ve bu değerlendirmeler çoğu zaman yazarın özellikle geç dönem anlatıların da benimsediği dilsel ve anlatısal derinlik yeterince dikkate alınmadan yapılmıştır. Bu çalışma, söz konusu eleştirilerin belirli açılardan temellendirilebilir olduğunu kabul etmekle birlikte travma kuramının sunduğu kavramsal çerçeve ışığında bu değerlendirmelerin yeniden ele alınması gerektiğini ve öyküde kurulan travmatik anlatı dilinin Zweig’ın sürgün deneyimiyle bağlantılı varoluşsal kırılmaları görünür kıldığını ileri sürmektedir.
This study examines Stefan Zweig’s Chess (1942) within the framework of trauma theory. It argues that Chess represents the psychological devastation inflicted on the individual by the Nazi regime, while simultaneously offering a multilayered narrative that bears indirect traces of Zweig’s biographical experience shaped by exile, isolation, and trauma. In this context, although the study does not claim a direct identification between Dr. B., the protagonist of Chess, and Stefan Zweig himself, it argues that there is an indirect parallel between the traumatic state of consciousness represented in the narrative and the sense of rootlessness, loneliness, and loss of meaning that Zweig experienced during his years of exile. In current scholarship, Chess has often been evaluated in light of the socio-political conditions of its time, and the mental breakdown experienced by Dr. B. has been interpreted as a psychological representation of the effects of totalitarian violence on the individual. At the same time, Zweig’s political stance has frequently been associated in critical discourse with notions such as “bourgeois indifference,” “pacifism,” and “cowardice,” and these charges have often been formulated without sufficient attention to the linguistic and narrative depth of his later works. While this study acknowledges that such criticisms may be justifiable from certain perspectives, it argues that they should be reconsidered in light of the conceptual framework provided by trauma theory and that the traumatic language of the narrative reveals existential ruptures associated with Zweig’s experience of exile.