Araştırma Makalesi
BibTex RIS Kaynak Göster

Urban Society and Public Space According to Population Registers of Jerusalem (1905-1917): the Case of Bab El-Khalil Neighborhood

Yıl 2023, Sayı: 14, 43 - 74, 31.12.2023
https://doi.org/10.34230/fiad.1374618

Öz

Kaynakça

  • A. ARŞİV KAYNAKLARI
  • İsrail Devlet Arşivleri (İ.D.A) / Kudüs
  • Nüfus Defterleri (Nüfus Registers)
  • Film No. 1, H.1321-1333 / M. 1905-1917
  • Film No. 6, H.1321-1333 / M. 1905-1917
  • Film No. 9, H.1321-1333 / M. 1905-1917
  • Film No. 14, H.1321-1333 / M. 1905-1917
  • Film No. 17, H.1321-1333 / M. 1905-1917
  • Film No. 29, H.1321-1333 / M. 1905-1917
  • Film No. 43, H.1321-1333 / M. 1905-1917
  • Film No. 56, H.1321-1333 / M. 1905-1917
  • Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (C.D.A.) / İstanbul
  • İradeler İradeler
  • İrade Dâhiliye, 1357/26, H. 6 R 1316 / M. 24 Ağustos 1898.
  • İrade Hâriciye, 121/6042, H. 15 Şevval 1271 / Miladi 1 Temmuz 1855.
  • Nezaretlere Ait Belgeler
  • Hariciye Nezareti Mektubi Kalemi, 111/76, H. 18 Şevval 1271 / Miladi 4 Temmuz 1855; 199/65, H. 6 Zi’l-hicce 1273 / M. 28 Temmuz 1857.
  • TBMM Kütüphane ve Arşivi / Ankara
  • Sicil-i Nüfûs Nizamnâmesi
  • H. 8 Şevvâl Sene [12]98 / M. 3 Eylül 1881
  • B. BASILI KAYNAKLAR
  • Adam, Abu Sharar, “The Shop at Bab al-Khalil”, Jerusalem Quarterly, S. 15, Kış 2002, 32-37.
  • Avcı, Yasemin, Değişim Sürecinde Bir Osmanlı Kenti, Ankara: Phoenix Yayınları 2004.
  • Avcı, Yasemin, “Osmanlı’nın Son Döneminde Kudüs ve Yafa: Bayındırlık İşleri Projelerinde İmtiyaz Koparma Mücadelesi”, Jön Türklerin Filistin’i, Der. Yuval Ben-Bassat-Eyal Ginio, İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları, 2016, 77-94.
  • Avcı, Yasemin, “Kudüs Hükümet Konağı: Osmanlı Modernleşmesinin Mimari Temsili (1854-1917)”, Filistin Araştırmaları Dergisi, (No. 10/2021), 1-21.
  • Baedeker, Karl, From Palestine and Syria: Handbook for Travellers, (Leipzic: K. Baedeker, 1912)
  • Barnai, Jacob, “On the History of the Jews in the Ottoman Empire”, Sephardi Jews in the Ottoman Empire Aspects of Material Culture, Ed. Esther Juhasz, Jerusalem: The Israel Museum, 1990, 19-36.
  • Ben-Arieh, Yehoshua, “The Growth of Jerusalem in the Nineteenth Century”, Annalsa of the Association of American Geographers, Vol. 65, No. 2 (Jun., 1975), 252-269.
  • Ben-Arieh, Yehoshua, “The Population of the Large Towns in Palestine during the First Eighty Years of the Nineteenth Century, According to Western Sources”, Studies on Palestine during the Ottoman Period, Ed. Moshe Maoz, Jerusalem The Magnes Press, 1975.
  • Campos, Michelle U., “Placing Jerusalemites in the History of Jerusalem: The Ottoman Census (sicil-i nüfūs) as a Historical Source”, Ordinary Jerusalem 1840–1940 Opening New Archives, Revisiting a Global City, Ed. Angelos Dalachanis-Vincent Lemire, Leiden-Boston: Brill, 2018, 15-28.
  • Campos, Michelle U., “Mapping Urban “Mixing” and Intercommunal Relations in Late Ottoman Jerusalem: A Neighborhood Study”, Comparative Studies in Society and History, 63 (1), 2021, 133-169.
  • Erdoğan, Emine, XVI. Yüzyılda KudüsMerkez ve Nahiyesinde Nüfus ve Etnik Yapı, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, Ankara 1998.
  • Güneş, Mehmet, “Osmanlı Dönemi Nüfus Sayımları ve Bu Sayımları İçeren Kayıtların Tahlili”, Akademik Bakış, C.8, S.15, Ankara 2014, 221-240.
  • Halper, Jeff, “On the Way: The Transition of Jerusalem From a Ritual to Colonial City (1800-1917)”, Urban Anthropology, Vol. 13, No. 1 (1984), 1-32.
  • İhsan et-Tercüman, Çekirge Yılı Kudüs 1915-1916, İnceleme ve Notlar: Selim Tamari, Çev. Ali Benli, İstanbul: Klasik Yayınları, 2012.
  • Jacobson, Abigail, From Empire to Empire: Jerusalem Between Ottoman and British Rule, Newyork: Syracuse University Press, 2011.
  • Jacobson, Abigail, “Sephardim, Ashkenazim and the ‘Arab Question’ in Pre-First World War Palestine: A Reading of Three Zionist Newspapers”, Middle Eastern Studies, Vol. 39, No. 2 (Apr., 2003), 105-130.
  • Kark, Ruth, “The Traditional Middle Eastern City: The Cases of Jerusalem and Jaffa During the Nineteenth Century”, Zeitschrift des Deutschen Palastina-Vereins (1953-), B. 97, H. 1 (1981), 93-108.
  • Kark, Ruth- Oren-Nordheim, Michal, Jerusalem and Its Environs Quarters, Neighborhoods, Villages 1800-1948, Jerusalem: The Hebrew University Magnes Press, 2001.
  • Karpat, Kemal H., Osmanlı Nüfusu 1830-1914, Çev. Bahar Tırnakçı, İstanbul: Timaş Yayınları, 1. Baskı, 2010.
  • Laskier, Michael M., “The Sephardim and the Yishuvin Palestine: The Role of Avraham Albert Antebi: 1897-1916”, Shofar, Special Issue: Sephardi Jewry Before and After 1492: A contribution to the Quincentennial Anniversary of the expulsion of the Jews from Spain, Vol. 10, No. 3, Spring 1992, 113-126.
  • Lemire, Vincent, “Water in Jerusalem at the End of the Ottoman Period (1850-1920) Technical and Political Networks”, Bulletin du Centre de recherche français à Jérusalem, (7) 2000, 129-143.
  • Mazza, Roberto, Jerusalem From the Ottomans to the British, New York: I.B. Tauris Publishers, 2009.
  • McCarthy, Justin, The Population of Palestine: Population History and Statistics of the Late Ottoman Period and the Mandate, New York: Columbia University Press, 1990.
  • Schmelz, U. O., “Population Characteristics of Jerusalem and Hebron Regions According to Ottoman Census of 1905,” Ottoman Palestine, 1800–1914: Studies in Economic and Social History, Ed. Gad Gilbar, Leiden: Brill, 1990, 15-68.
  • Schmelz, U. O., “The Population of Jerusalem’s Urban Neighborhoods According to the Ottoman Census of 1905,” Aspects of Ottoman History: Papers from CIEPO IX, Ed. Amy Singer - Amnon Cohen, Jerusalem: Magnes Press, 1991, 93-113.
  • Shaw, Stanford. J., Osmanlı İmparatorluğu’nda ve Türkiye Cumhuriyeti’nde Yahudiler, Çev. Meriç Sobutay, İstanbul: Kapı Yayınları, 2008.
  • Tamari, Selim – Nassar, Issam (Ed.), The Storyteller of Jerusalem, The Life and Times of Wasif Jawhariyyeh, 1904-1948, Institute for Palestine Studies, Massachusetts: Olive Branch Press, 2014.
  • Wallach, Yair, “Jerusalem between Segregation and Integration: Reading Urban Space through the Eyes of Justice Gad Frumkin”, Modernity, Minority, and the Public Sphere: Jews and Christians in the Middle East, Ed. S.R. Goldstein-Sabbah-H.L. Murre-van den Berg, Brill, 2016, 205-236.
  • Wallach, Yair, “Jerusalem’s Lost Heart The Rise and Fall of the Late Ottoman City Centre”, Urban Neighbourhood Formations Boundaries, Narrations and Intimacies, Ed. Hilal Alkan-Nazan Maksudyan, New York: Routledge, 2020, 138-158.

Kudüs Nüfus Defterlerine Göre Kent Toplumu ve Mekân (1905-1917): Bab El-Halil Mahallesi Örneği

Yıl 2023, Sayı: 14, 43 - 74, 31.12.2023
https://doi.org/10.34230/fiad.1374618

Öz

Osmanlı kentlerinde toplumsal kimliğin oluşumunda “mahalle mensubiyetinin” son derece etkili bir faktör olduğu bilinmektedir. Sosyal ilişkilerin oluştuğu ve geliştiği mahalle, toplumsal norm ve değerlerin üretilmesi ve devam ettirilmesi hususunda önemli bir işleve sahiptir. Herhangi bir kentte toplumsal kimliği analiz etmek için en başta mahalle yapısı irdelenmeli; mahallenin bileşen ve değişkenleri, iç ve dış hareketliliği, mahalleler arası geçirgenlik, ortaklık ve ayrışmayı belirleyen hususlar saptanarak değerlendirilmelidir. Mahalle yapısının analiz edilmesinin yollarından biri nüfus defterlerini incelemektir. İsrail Devlet Arşivleri’nde bulunan Kudüs Nüfus Defterleri, 1881 (H. 1299), 1905 (H. 1321) ve 1914 (H. 1332) tarihlerinde yapılmış sayımları kapsamakta olup, toplam 463 adettir. Bu defterlerden 73 adedi Kudüs kent merkezine aittir. Kudüs Nüfus Defterleri, kentin mahallelerine ilişkin bilgileri “hane” özeline kadar indirgemeye yardımcı olmakta, mahallelerin demografik ve sosyal yapısı hakkında benzersiz veriler sunmaktadır. Farklı tarihlerde gerçekleştirilen nüfus sayımlarının karşılaştırılmalı olarak analiz edilmesi suretiyle demografik yapının değişen yönleri takip edilebilmekte, ayrıca Kudüs kentine gerçekleştirilen kırsal, bölgesel ve uluslararası göçlerin portresi çıkarılabilmektedir. Bu çalışma, 19. yüzyılın son çeyreğinden itibaren “kentin yeni merkezi” olarak sivrilmiş olan Yafa Kapısı etrafında gelişen Bab el-Halil mahallesine ait 1905-1917 (H. 1321-1333) tarihli 8 adet nüfus defterini incelemekte; nüfus defterlerindeki verilerden hareketle oluşturulan grafiklerin değerlendirilmesi suretiyle mahallenin nüfus yoğunluğu ve göç portresini; mahalle sakinlerinin etnik ve dini mensubiyetlerini, medeni durumlarını, mesleklerini ve meskenlerini analiz etmektedir.

Kaynakça

  • A. ARŞİV KAYNAKLARI
  • İsrail Devlet Arşivleri (İ.D.A) / Kudüs
  • Nüfus Defterleri (Nüfus Registers)
  • Film No. 1, H.1321-1333 / M. 1905-1917
  • Film No. 6, H.1321-1333 / M. 1905-1917
  • Film No. 9, H.1321-1333 / M. 1905-1917
  • Film No. 14, H.1321-1333 / M. 1905-1917
  • Film No. 17, H.1321-1333 / M. 1905-1917
  • Film No. 29, H.1321-1333 / M. 1905-1917
  • Film No. 43, H.1321-1333 / M. 1905-1917
  • Film No. 56, H.1321-1333 / M. 1905-1917
  • Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (C.D.A.) / İstanbul
  • İradeler İradeler
  • İrade Dâhiliye, 1357/26, H. 6 R 1316 / M. 24 Ağustos 1898.
  • İrade Hâriciye, 121/6042, H. 15 Şevval 1271 / Miladi 1 Temmuz 1855.
  • Nezaretlere Ait Belgeler
  • Hariciye Nezareti Mektubi Kalemi, 111/76, H. 18 Şevval 1271 / Miladi 4 Temmuz 1855; 199/65, H. 6 Zi’l-hicce 1273 / M. 28 Temmuz 1857.
  • TBMM Kütüphane ve Arşivi / Ankara
  • Sicil-i Nüfûs Nizamnâmesi
  • H. 8 Şevvâl Sene [12]98 / M. 3 Eylül 1881
  • B. BASILI KAYNAKLAR
  • Adam, Abu Sharar, “The Shop at Bab al-Khalil”, Jerusalem Quarterly, S. 15, Kış 2002, 32-37.
  • Avcı, Yasemin, Değişim Sürecinde Bir Osmanlı Kenti, Ankara: Phoenix Yayınları 2004.
  • Avcı, Yasemin, “Osmanlı’nın Son Döneminde Kudüs ve Yafa: Bayındırlık İşleri Projelerinde İmtiyaz Koparma Mücadelesi”, Jön Türklerin Filistin’i, Der. Yuval Ben-Bassat-Eyal Ginio, İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları, 2016, 77-94.
  • Avcı, Yasemin, “Kudüs Hükümet Konağı: Osmanlı Modernleşmesinin Mimari Temsili (1854-1917)”, Filistin Araştırmaları Dergisi, (No. 10/2021), 1-21.
  • Baedeker, Karl, From Palestine and Syria: Handbook for Travellers, (Leipzic: K. Baedeker, 1912)
  • Barnai, Jacob, “On the History of the Jews in the Ottoman Empire”, Sephardi Jews in the Ottoman Empire Aspects of Material Culture, Ed. Esther Juhasz, Jerusalem: The Israel Museum, 1990, 19-36.
  • Ben-Arieh, Yehoshua, “The Growth of Jerusalem in the Nineteenth Century”, Annalsa of the Association of American Geographers, Vol. 65, No. 2 (Jun., 1975), 252-269.
  • Ben-Arieh, Yehoshua, “The Population of the Large Towns in Palestine during the First Eighty Years of the Nineteenth Century, According to Western Sources”, Studies on Palestine during the Ottoman Period, Ed. Moshe Maoz, Jerusalem The Magnes Press, 1975.
  • Campos, Michelle U., “Placing Jerusalemites in the History of Jerusalem: The Ottoman Census (sicil-i nüfūs) as a Historical Source”, Ordinary Jerusalem 1840–1940 Opening New Archives, Revisiting a Global City, Ed. Angelos Dalachanis-Vincent Lemire, Leiden-Boston: Brill, 2018, 15-28.
  • Campos, Michelle U., “Mapping Urban “Mixing” and Intercommunal Relations in Late Ottoman Jerusalem: A Neighborhood Study”, Comparative Studies in Society and History, 63 (1), 2021, 133-169.
  • Erdoğan, Emine, XVI. Yüzyılda KudüsMerkez ve Nahiyesinde Nüfus ve Etnik Yapı, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, Ankara 1998.
  • Güneş, Mehmet, “Osmanlı Dönemi Nüfus Sayımları ve Bu Sayımları İçeren Kayıtların Tahlili”, Akademik Bakış, C.8, S.15, Ankara 2014, 221-240.
  • Halper, Jeff, “On the Way: The Transition of Jerusalem From a Ritual to Colonial City (1800-1917)”, Urban Anthropology, Vol. 13, No. 1 (1984), 1-32.
  • İhsan et-Tercüman, Çekirge Yılı Kudüs 1915-1916, İnceleme ve Notlar: Selim Tamari, Çev. Ali Benli, İstanbul: Klasik Yayınları, 2012.
  • Jacobson, Abigail, From Empire to Empire: Jerusalem Between Ottoman and British Rule, Newyork: Syracuse University Press, 2011.
  • Jacobson, Abigail, “Sephardim, Ashkenazim and the ‘Arab Question’ in Pre-First World War Palestine: A Reading of Three Zionist Newspapers”, Middle Eastern Studies, Vol. 39, No. 2 (Apr., 2003), 105-130.
  • Kark, Ruth, “The Traditional Middle Eastern City: The Cases of Jerusalem and Jaffa During the Nineteenth Century”, Zeitschrift des Deutschen Palastina-Vereins (1953-), B. 97, H. 1 (1981), 93-108.
  • Kark, Ruth- Oren-Nordheim, Michal, Jerusalem and Its Environs Quarters, Neighborhoods, Villages 1800-1948, Jerusalem: The Hebrew University Magnes Press, 2001.
  • Karpat, Kemal H., Osmanlı Nüfusu 1830-1914, Çev. Bahar Tırnakçı, İstanbul: Timaş Yayınları, 1. Baskı, 2010.
  • Laskier, Michael M., “The Sephardim and the Yishuvin Palestine: The Role of Avraham Albert Antebi: 1897-1916”, Shofar, Special Issue: Sephardi Jewry Before and After 1492: A contribution to the Quincentennial Anniversary of the expulsion of the Jews from Spain, Vol. 10, No. 3, Spring 1992, 113-126.
  • Lemire, Vincent, “Water in Jerusalem at the End of the Ottoman Period (1850-1920) Technical and Political Networks”, Bulletin du Centre de recherche français à Jérusalem, (7) 2000, 129-143.
  • Mazza, Roberto, Jerusalem From the Ottomans to the British, New York: I.B. Tauris Publishers, 2009.
  • McCarthy, Justin, The Population of Palestine: Population History and Statistics of the Late Ottoman Period and the Mandate, New York: Columbia University Press, 1990.
  • Schmelz, U. O., “Population Characteristics of Jerusalem and Hebron Regions According to Ottoman Census of 1905,” Ottoman Palestine, 1800–1914: Studies in Economic and Social History, Ed. Gad Gilbar, Leiden: Brill, 1990, 15-68.
  • Schmelz, U. O., “The Population of Jerusalem’s Urban Neighborhoods According to the Ottoman Census of 1905,” Aspects of Ottoman History: Papers from CIEPO IX, Ed. Amy Singer - Amnon Cohen, Jerusalem: Magnes Press, 1991, 93-113.
  • Shaw, Stanford. J., Osmanlı İmparatorluğu’nda ve Türkiye Cumhuriyeti’nde Yahudiler, Çev. Meriç Sobutay, İstanbul: Kapı Yayınları, 2008.
  • Tamari, Selim – Nassar, Issam (Ed.), The Storyteller of Jerusalem, The Life and Times of Wasif Jawhariyyeh, 1904-1948, Institute for Palestine Studies, Massachusetts: Olive Branch Press, 2014.
  • Wallach, Yair, “Jerusalem between Segregation and Integration: Reading Urban Space through the Eyes of Justice Gad Frumkin”, Modernity, Minority, and the Public Sphere: Jews and Christians in the Middle East, Ed. S.R. Goldstein-Sabbah-H.L. Murre-van den Berg, Brill, 2016, 205-236.
  • Wallach, Yair, “Jerusalem’s Lost Heart The Rise and Fall of the Late Ottoman City Centre”, Urban Neighbourhood Formations Boundaries, Narrations and Intimacies, Ed. Hilal Alkan-Nazan Maksudyan, New York: Routledge, 2020, 138-158.

Ayrıntılar

Birincil Dil Türkçe
Konular Yakınçağ Ortadoğu Tarihi
Bölüm ARAŞTIRMA MAKALELERİ
Yazarlar

Yasemin AVCI 0000-0002-7939-0376

Ömür YAZICI ÖZDEMİR 0000-0003-2107-4220

Yayımlanma Tarihi 31 Aralık 2023
Gönderilme Tarihi 11 Ekim 2023
Kabul Tarihi 31 Aralık 2023
Yayımlandığı Sayı Yıl 2023 Sayı: 14

Kaynak Göster

Chicago AVCI, Yasemin, ve Ömür YAZICI ÖZDEMİR. “Kudüs Nüfus Defterlerine Göre Kent Toplumu Ve Mekân (1905-1917): Bab El-Halil Mahallesi Örneği”. Filistin Araştırmaları Dergisi, sy. 14 (Aralık 2023): 43-74. https://doi.org/10.34230/fiad.1374618.

 Bu eser Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.  Daha fazla bilgi için tıklayınız.


 Dizinler / Veri Tabanları: SCOPUSEBSCO| INDEX ISLAMICUS| MLA | INDEX COPERNICUS | CEEOL | SCIENTIFIC INDEXING  | DRJI | İSAM



FAD- Filistin Araştırmaları Dergisi

[BPS- Bulletin of Palestine Studies]

[כתב העת ללימודים פלסטיניים]

[مجلة دراسات فلسطينية ]

E-ISSN 2587-1862 

filistin.org