Review

Endokrin Bozucu Kimyasal Maddelere ve Etki Mekanizmalarına Genel Bir Bakış

Volume: 39 Number: 1 January 15, 2019
TR EN

Endokrin Bozucu Kimyasal Maddelere ve Etki Mekanizmalarına Genel Bir Bakış

Abstract

Günümüzde, endokrin bozucu kimyasal maddelerin çevre ve insanlar üzer- indeki etkilerinin araştırılmasına yönelik çalışmalar oldukça ilgi görmekte- dir. Endokrin bozucu kimyasal maddeler, endokrin sistemin normal işleyişini değiştirerek bireyde ya da sonraki kuşaklarında olumsuz etkiler oluşturabilirler. İnsanlar, endokrin bozucu kimyasal maddelere farklı birçok kaynaktan maruz kalmaktadır. Bu kaynakların başında gıdalar, ambalaj malzemeleri, kozmetikler ve ilaçlar gelmektedir. Bu kimyasal maddelere maruziyet ile ortaya çıkabilecek toksik etkilerdeki temel kritik faktörlerden en önemlisi maruziyet yaşıdır. Özel- likle prenatal ve erken postnatal dönemdeki maruziyetler toksik etkilerinin daha şiddetli bir şekilde ortaya çıkmasına yol açabilir. Bunun yanında, maruz kalınan endokrin bozucunun yapısal özellikleri ve bu kimyasal maddelere karışım halde maruz kalma toksisitenin derecesini etkileyebilir. Endokrin bozucu kimyasal maddelerin çoğunun toksik etki mekanizmaları tam olarak bilinmemekle bir- likte, oksidatif stres, genotoksik ve/veya epigenetik etkiler, nükleer reseptörlerle etkileşme ve endojen hormonlara duyarlılığını arttırma gibi birçok farklı etkilerin bir ya da birçoğu yoluyla toksik etki oluşturabildikleri söylenebilir. Bu derleme kapsamında, endokrin bozucuların kullanım alanları, sınıflandırılmaları, etki mekanizmaları ve organ/sistemler üzerindeki toksik etkilerinden söz edilecektir.

Keywords

References

  1. 1. Nohynek GJ, Borgert CJ, Dietrich D, Rozman KK. Endocrine disruption: Fact or urban legend?. Toxicology Letters. 2013;223:295-305.
  2. 2. Hiller-Sturmhöfel, S. ve Bartke, A. The Endocrine System [Internet]. 1998 [Erişim Tarihi 16 Ekim 2016]. Erişim adresi: https://pubs.niaaa.nih.gov/publications/arh22-3/153.pdf
  3. 3. Dünya Sağlık Örgütü (WHO)/Uluslararası Kimyasal Güvenlik Programı (IPCS). International Program on Chemical Safety. Global Assessment of Endocrine Disrupting Chemicals 2016 Erişim adresi http://www.who.int/ipcs/en/ [Erişim Tarihi: 2 Kasım 2017].
  4. 4. Bundesamt fuer Risikobewertung (BfR). 2011. Joint DE-UK Position Paper: Regulatory Definition of an Endocrine Disrupter in Relation to Potential Threat to Human Health. BfR, 16 May, 2011. Erişim adresi: http://www.bfr.bund.de. [Erişim Tarihi: 3 Ocak 2018]
  5. 5. European Union (EU). Endocrine Disruptors. 2016. Erişim adresi: http://ec.europa.eu/environment/chemicals/endocrine/ [Erişim Tarihi: 3 Kasım 2017]
  6. 6. Alexander J, Benford D, Chaudhry Q, Hardy A, Jeger MJ, Luttik R ve ark. Scientific Opinion on the hazard assessment of endocrine disruptors: scientific criteria for identification of endocrine disruptors and appropriateness of existing test methods for assessing effects mediated by these substances on human health and the environment. EFSA Journal [Internet]. 2013;11(3):3132. Erişim adresi: http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2903/j.efsa .2013.3132/full. [Erişim Tarihi: 3 Kasım 2017]
  7. 7. US Environmental Protection Agency (EPA). Research on Endocrine Disruptors. 2016. Erişim adresi: https://www.epa.gov/chemical-research/research-endocrine-disruptors. [Erişim Tarihi: 2 Kasım 2017]
  8. 8. Jensen GK, van Vliet L. Revising the EU strategy on endocrine disruptors: nearing a decisive moment. Journal of Epidemiology Community Health. 2012;67(5):383-4.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Pharmacology and Pharmaceutical Sciences

Journal Section

Review

Authors

Büşra Yıldız Fendoğlu This is me
Türkiye

Belma Koçer-gümüşel This is me
Türkiye

Publication Date

January 15, 2019

Submission Date

October 21, 2017

Acceptance Date

December 23, 2017

Published in Issue

Year 2019 Volume: 39 Number: 1

APA
Yıldız Fendoğlu, B., Koçer-gümüşel, B., & Erkekoğlu, P. (2019). Endokrin Bozucu Kimyasal Maddelere ve Etki Mekanizmalarına Genel Bir Bakış. Hacettepe University Journal of the Faculty of Pharmacy, 39(1), 30-43. https://izlik.org/JA87PS38GB
AMA
1.Yıldız Fendoğlu B, Koçer-gümüşel B, Erkekoğlu P. Endokrin Bozucu Kimyasal Maddelere ve Etki Mekanizmalarına Genel Bir Bakış. HUJPHARM. 2019;39(1):30-43. https://izlik.org/JA87PS38GB
Chicago
Yıldız Fendoğlu, Büşra, Belma Koçer-gümüşel, and Pınar Erkekoğlu. 2019. “Endokrin Bozucu Kimyasal Maddelere Ve Etki Mekanizmalarına Genel Bir Bakış”. Hacettepe University Journal of the Faculty of Pharmacy 39 (1): 30-43. https://izlik.org/JA87PS38GB.
EndNote
Yıldız Fendoğlu B, Koçer-gümüşel B, Erkekoğlu P (January 1, 2019) Endokrin Bozucu Kimyasal Maddelere ve Etki Mekanizmalarına Genel Bir Bakış. Hacettepe University Journal of the Faculty of Pharmacy 39 1 30–43.
IEEE
[1]B. Yıldız Fendoğlu, B. Koçer-gümüşel, and P. Erkekoğlu, “Endokrin Bozucu Kimyasal Maddelere ve Etki Mekanizmalarına Genel Bir Bakış”, HUJPHARM, vol. 39, no. 1, pp. 30–43, Jan. 2019, [Online]. Available: https://izlik.org/JA87PS38GB
ISNAD
Yıldız Fendoğlu, Büşra - Koçer-gümüşel, Belma - Erkekoğlu, Pınar. “Endokrin Bozucu Kimyasal Maddelere Ve Etki Mekanizmalarına Genel Bir Bakış”. Hacettepe University Journal of the Faculty of Pharmacy 39/1 (January 1, 2019): 30-43. https://izlik.org/JA87PS38GB.
JAMA
1.Yıldız Fendoğlu B, Koçer-gümüşel B, Erkekoğlu P. Endokrin Bozucu Kimyasal Maddelere ve Etki Mekanizmalarına Genel Bir Bakış. HUJPHARM. 2019;39:30–43.
MLA
Yıldız Fendoğlu, Büşra, et al. “Endokrin Bozucu Kimyasal Maddelere Ve Etki Mekanizmalarına Genel Bir Bakış”. Hacettepe University Journal of the Faculty of Pharmacy, vol. 39, no. 1, Jan. 2019, pp. 30-43, https://izlik.org/JA87PS38GB.
Vancouver
1.Büşra Yıldız Fendoğlu, Belma Koçer-gümüşel, Pınar Erkekoğlu. Endokrin Bozucu Kimyasal Maddelere ve Etki Mekanizmalarına Genel Bir Bakış. HUJPHARM [Internet]. 2019 Jan. 1;39(1):30-43. Available from: https://izlik.org/JA87PS38GB