Hemodiyaliz Hastalarının Öz Bakım Gücünün Günlük Yaşam Aktivitelerine ve Egzersiz Engellerine Etkisi

Abstract

Amaç: Araştırma Samsun Eğitim ve Araştırma Hastanesi Diyaliz Ünitesi’nde hemodiyaliz tedavisi alan hastaların öz bakım gücünün, günlük yaşam aktivitelerine ve egzersiz engellerine etkisini belirlemek amacıyla yapıldı. Yöntem: Kesitsel-tanımlayıcı türde yürütülen araştırma diyaliz ünitesine kayıtlı, araştırmaya katılmayı kabul eden 97 hemodiyaliz hastası ile tamamlandı. Araştırmanın verileri Kişisel Bilgi Formu, Öz-bakım Gücü Ölçeği (ÖBGÖ), Katz Günlük Yaşam Aktiviteleri İndeksi (GYA) ve Diyaliz Hastalarında Egzersiz Yararları/Engelleri Ölçeği (DPEBBS) ile toplandı. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, ANOVA, post-hoc analiz, t-testi, Mann-Whitney U, Kruskal Wallis testleri ve çoklu doğrusal regresyon testi kullanıldı. İstatistik anlamlılık p<0,05 olarak kabul edildi. Bulgular: Hemodiyaliz hastalarının öz bakım gücü ölçeği puan ortalaması 85,4±22,8 olarak, Katz GYA puan ortalaması 14,59±4,025 olarak, egzersiz yararları/engelleri ölçeği puan ortalaması 62,15±6,713 olarak bulundu. Bu sonuca göre hemodiyaliz hastalarının orta düzeyde öz bakım gücüne sahip olduğu, orta düzeyde egzersiz yapmanın yararlı olduğunu algıladıkları ve Katz GYA indeksine göre bağımsız oldukları belirlendi. Günlük yaşam aktiviteleri puanının öz bakım gücünü pozitif anlamlı şekilde yordadığı, GYA puanı arttıkça öz bakım gücü puanın arttığı belirlendi. Egzersiz yararları/engelleri puanının da öz bakım gücünü negatif anlamlı olarak yordadığı belirlendi. Egzersiz yararları/engelleri ölçeği puanı arttıkça öz bakım gücü puanın azaldığı saptandı. Sonuç: Araştırma sonucunda hemodiyaliz hastalarının orta düzeyde öz bakım gücüne sahip olduğu, günlük yaşam aktiviteleri açısından büyük ölçüde bağımsız oldukları ve egzersizin yararlarını orta düzeyde algıladıkları belirlendi. Günlük yaşam aktivitelerinin öz bakım gücünün pozitif yönde, egzersiz yararları/engelleri puanının ise negatif yönde anlamlı yordayıcıları olduğu saptandı. Bu bulgular doğrultusunda, hemodiyaliz hastalarında günlük yaşam aktivitelerini desteklemeye ve egzersize katılımı etkileyen engelleri azaltmaya yönelik hemşirelik girişimleri ile eğitim ve danışmanlık uygulamalarının planlanmasının öz bakım gücünün desteklenmesine katkı sağlayabileceği değerlendirilmektedir. Ayrıca konunun farklı örneklem gruplarında araştırılması yararlı olacaktır.

Keywords

• hemodiyaliz
• egzersiz
• egzersiz engelleri
• egzersiz yararları
• günlük yaşam aktiviteleri
• öz bakım
• öz bakım gücü

The Effect of Self-Care Power on Activities of Daily Living and Exercise Barriers in Hemodialysis Patients

Abstract

Aim: This study aimed to determine the effect of self-care capacity on activities of daily living and barriers to exercise among patients undergoing hemodialysis treatment at the Dialysis Unit of Samsun Training and Research Hospital. Methods: This cross-sectional descriptive study included 97 hemodialysis patients registered at the Dialysis Unit who agreed to participate. Data were collected using the Personal Information Form, the Self-Care Capacity Scale (SCCS), the Katz Activities of Daily Living Index (ADL), and the Dialysis Patients’ Exercise Benefits/Barriers Scale (DPEBBS). Descriptive statistics, ANOVA, post hoc analysis, t-tests, Mann–Whitney U tests, Kruskal–Wallis tests, and multiple linear regression were used to analyze the data. Statistical significance was set at p < 0.05. Results: The mean Self-Care Capacity Scale score for hemodialysis patients was 85.4 ± 22.8; the mean Katz Activities of Daily Living Index score was 14.59 ± 4.025; and the mean Exercise Benefits/Barriers Scale score was 62.15 ± 6.713. Based on these results, it was determined that hemodialysis patients have moderate self-care capacity, perceive moderate-intensity exercise as beneficial, and are independent according to the Katz Activities of Daily Living Index. The Activities of Daily Living score was found to predict self-care capacity in a positive significant manner; as the ADL score increased, so did the self-care capacity score. Additionally, it was found that the Exercise Benefits/Barriers score predicted self-care capacity negatively; as the Exercise Benefits/Barriers scale score increased, the self-care capacity score decreased. Conclusion: The study found that hemodialysis patients have a moderate level of self-care capacity, are largely independent in terms of activities of daily living, and perceive the benefits of exercise to a moderate degree. It was determined that activities of daily living are a significant predictor of self-care capacity in a positive direction, while the exercise benefits/barriers score is a significant predictor in a negative direction. In light of these findings, it is believed that planning nursing interventions, as well as education and counseling programs, aimed at supporting activities of daily living and reducing barriers to exercise participation among hemodialysis patients could contribute to enhancing self-care capacity. Furthermore, it would be beneficial to investigate this topic in different sample groups.

Keywords

• hemodialysis
• exercise
• barriers to exercise
• benefits of exercise
• activities of daily living
• self-care
• self-care capacity

References

1. Aktaş Arslan, F. C., & Düger, T. (2024). Exercise benefits and barriers perceived by hemodialysis patients: relationship with fatigue and physical activity level. Journal of Health Sciences and Medicine, 7(2), 206–212. https://doi.org/10.32322/jhsm.1440103
2. Al-agamy, H. M., Fouda, L. M., Zeftway, A. M. El, & Mohamme, N. M. (2022). Effect of an educational ıntervention based on family-centered empowerment model on quality of life of hemodialysis patients and their caregivers. Tanta Scientific Nursing Journal, 26(3), 98–118. https://doi.org/10.21608/tsnj.2022.254404
3. Alemdar, H., & Pakyüz, S. Ç. (2015). Hemodiyaliz hastalarında öz bakım gücünün yaşam kalitesine etkisinin değerlendirilmesi. Nefroloji Hemşireliği Dergisi, 10(2), 19–30.
4. Almutary, H., & Tayyib, N. (2022). Factors influencing self-management among non-dialysis chronic kidney disease patients. Healthcare, 10(436), 1–9. https://doi.org/https://doi.org/10.3390/ healthcare10030436
5. Arik, G., Varan, H. D., Yavuz, B. B., Karabulut, E., Kara, O., Lilic, M. K., Kizilarslanoglu, M. C., Sumer, F., Kuyumcu, M. E., Yesil, Y., Halil, M., & Cankurtaran, M. (2015). Validation of Katz index of independence in activities of daily living in Turkish older adults. Archives of Gerontology and Geriatrics, 61(3), 344–350. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.archger.2015.08.019
6. Arman, A., Yaseen, M., Ansari, T., Billia, N., & Butt, M. A. (2022). Association between functional status of patient and cognitive ımpairment in end-stage renal disease. Annals Abbasi Shaheed Hospital & Karachi Medical & Dental College, 27(2), 63–68. https://doi.org/10.58397/ashkmdc.v27i02.566
7. Babaoğlu, A. B., Tekindal, M., Büyükuysal, M. Ç., Tözün, M., Elmali, F., Bayraktaroğlu, T., & Tekindal, M. A. (2021). Epidemiyolojide gözlemsel çalışmaların raporlanması: STROBE kriterlerinin Türkçe uyarlaması. Batı Karadeniz Tıp Dergisi, 5(1), 86–93. https://doi.org/10.29058/mjwbs.869832
8. Bakır, H., & Hisar, K. M. (2016). Bir üniversitesi hastanesinde çalışan hemşirelerin egzersize ilişkin yarar ve engel algıları ve öz yeterlilik durumu. Genel Tıp Dergisi, 26(3), 84–91.

9. Barros, F. S., Pinheiro, B. V., Lucinda, L. M. F., Rezende, G. F., Ortí, E. S.-, & Reboredo, M. M. (2021). Exercise training during hemodialysis in Brazil: A national survey. Artificial Organs, 45(11), 1368–1376. https://doi.org/10.1111/aor.14018
10. Capitanini, A., Lange, S., Salotti, E., Tavolaro, A., Baronti, M. E., Giannese, D., & Cupisti, A. (2014). Dialysis exercise team: the way to sustain exercise programs in hemodialysis patients. Kidney Blood Press Res, 39, 129–133. https://doi.org/10.1159/000355787
11. Delgado, C., & Johansen, K. L. (2012). Barriers to exercise participation among dialysis patients. Nephrol Dial Transplant, 27, 1152–1157. https://doi.org/10.1093/ndt/gfr404
12. Eskimez, Z., Demirci, P. Y., & Yeşilot, Sa. B. (2025). Self-care strength and exercise perception in dialysis patients: benefits, barriers, and affecting factors. Bingöl University Health Journal, 6(1), 21–30. https://doi.org/10.58605/bingolsaglik.1601332
13. Fiaccadori, E., Sabatino, A., Schito, F., Angella, F., Malagoli, M., Tucci, M., Cupisti, A., Capitanini, A., & Regolisti, G. (2014). Barriers to physical activity in chronic hemodialysis patients: a single-center pilot study in an Italian dialysis facility. Kidney Blood Press Res, 39, 169–175. https://doi.org/10.1159/000355793
14. Ghafourifard, M., Mehrizade, B., Hassankhani, H., & Heidari, M. (2021). Hemodialysis patients perceived exercise benefits and barriers: the association with health-related quality of life. BMC Nephrology, 22(94), 1–9. https://doi.org/https://doi.org/10.1186/s12882-021-02292-3
15. Has, E., & Bahçecik, A. N. (2024). Hemodiyaliz uygulanan hastalarda öz bakım gücü ve spiritüel bakım gereksinimlerinin değerlendirilmesi. Journal of Nephrology Nursing, 19(2), 53–62.
16. Jhamb, M., Mcnulty, M. L., Ingalsbe, G., Childers, J. W., Schell, J., Conroy, M. B., Forman, D. E., Hergenroeder, A., & Dew, M. A. (2016). Knowledge, barriers and facilitators of exercise in dialysis patients: a qualitative study of patients, staff and nephrologists. BMC Nephrology, 17, 192. https://doi.org/10.1186/s12882-016-0399-z
17. Jong, R. W. De, Boezeman, E. J., Chesnaye, N. C., Bemelman, F. J., Massy, Z. A., Jager, K. J., Stel, V. S., Boer, A. G. E. . de, & Boer, A. G. E. M. De. (2022). Work status and work ability of patients receiving kidney replacement therapy: results from a European survey. Nephrol Dial Transplant, 37, 2022–2033. https://doi.org/10.1093/ndt/gfab300
18. Kearney, B. Y. (1979). Development of an instrument to measure exercise of self-care agency. Research in Nursing and Heoifh, 2(I), 25–34. https://doi.org/10.1002/nur.4770020105
19. Kılıç, Z., & Uzdil, N. (2023). Dialysis symptoms on exercise perception of hemodialysis patients. Turkish Journal of Nephrology, 32(1), 39–47. https://doi.org/10.5152/turkjnephrol.2023.21170235
20. Kontos, P. C., Miller, K.-L., Brooks, D., Jassal, Sa. V., Spanjevic, L., Devins, G. M., Souza, Ma. J. De, Heck, C., Laprade, J., & Naglie, G. (2007). Factors influencing exercise participation by older adults requiring chronic hemodialysis: a qualitative study. Int Urol Nephrol, 39, 1303–1311. https://doi.org/10.1007/s11255-007-9265-z
21. Lightfoot, C. J., Wilkinson, T. J., Song, Y., Burton, J. O., & Smith, A. C. (2021). Perceptions of exercise benefits and barriers: the influence on physical activity behaviour in individuals undergoing haemodialysis and peritoneal dialysis. Journal of Nephrology, 34(6), 1961–1971. https://doi.org/10.1007/s40620-021-01024-y
22. Moorman, D., Suri, R., Hiremath, S., Jegatheswaran, J., Kumar, T., Bugeja, A., & Zimmerman, D. (2019). Benefits and barriers to and desired outcomes with exercise in patients with ESKD. Clinical Journal of the American Society of Nephrology, 14(2), 268–276. https://doi.org/10.2215/CJN.09700818
23. Morgan, A. M., King, C., Viana, J., & Wilund, R. (2022). Exercise in dialysis: ready for prime time? Blood Purification, 51(Suppl 1), 39–43. https://doi.org/10.1159/000526179
24. Muz, G., & Eğlence, R. (2013). Hemodiyaliz uygulanan hastlarada öz bakım gücü ve öz yeterliliğin değerlendirilmesi. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi, 2(1), 15–22. www.bau-sbdergisi.com
25. Nahcivan, N. (1994). Geçerlilik ve güvenilirlik çalışması: öz-bakım gücü ölçeğinin Türkçe’ye uyarlaması. Florence Nightingale Journal of Nursing (Vol. 7, Issue 33, pp. 109–119). https://dergipark.org.tr/en/pub/fnjn/issue/9045/112795
26. Noviana, C. M., & Zahra, A. N. (2022). Social support and self-management among end-stage renal disease patients undergoing hemodialysis in Indonesia. Journal of Public Health Research, 11(2733). https://doi.org/10.4081/jphr.2021.2733
27. Özberk, S., & Kocamaz, D. (2020). Evaluation of fatigue, sleep quality and activities of daily living in patients with chronic renal failure. International Journal of Disabilities Sports and Health Sciences, 3(2), 140–146. https://doi.org/10.33438/ijdshs.779038
28. Sajadi, S. A., Farsi, Z., Akbari, R., Sadeghi, A., & Pasha, A. A. (2021). Investigating the relationship between quality of life and hope in family caregivers of hemodialysis patients and related factors. BMC N, 22, 1–10.
29. Sheshadri, A., & Johansen, K. L. (2017). Prehabilitation for the frail patient approaching ESRD. Semin Nephrol, 37(2), 159–172. https://doi.org/10.1016/j.semnephrol.2016.12.006
30. Song, M. K., Paul, S., Plantinga, L., Henry, C., & Turberville-Trujillo, L. (2019). Social networks of self-care and perceived treatment burden among patients on ın-center hemodialysis. Kidney Medicine, 1(3), 97–103. https://doi.org/10.1016/j.xkme.2019.04.001
31. Taş, D., & Akyol, A. (2019). Diyaliz hastalarında egzersiz yararları/engelleri ölçeği”nin Türkçeye uyarlanması: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Nefroloji Hemşireliği Dergisi, 14(1), 17–25.
32. Tuncay, F. Ö., & Fertelli, T. K. (2020). Kronik böbrek yetmezliği olan bireylerde bakım bağımlılığı ve ilişkili faktörler. Kocaeli Med J., 9(1), 32–40.
33. Turgay, G., Tutal, E., & Sezer, S. (2017). Hemodiyaliz Hastalarinin gönlök yaşam aktiviteleri, yeti yitimi, depresyon ve komorbidite yönönden deǧerlendirilmesi. Turkish Nephrology, Dialysis and Transplantation Journal, 26(3), 311–316. https://doi.org/10.5262/tndt.2017.1003.11
34. Türker, E., Tanrıkulu, G., & Çelikten, Ö. (2022). Hemodiyaliz hastalarında öz bakım gücünün semptom yönetimi ilişkisi üzerine. Lokman Hekim Dergisi, 12(3), 666–674. https://doi.org/10.31020/mutftd.1131345
35. Vural Doğru, B., & Sayın Kasar, K. (2022). Hemodiyaliz Hastalarının fiziksel aktivite düzeyleri, algılanan egzersiz yararları, engelleri ve ilişkili faktörler. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 9(1), 10–16. https://doi.org/10.31125/hunhemsire.1101814
36. Wang, S. L., Chiu, Y. W., Kung, L. F., Chen, T. H., Hsiao, S. M., Hsiao, P. N., Hwang, S. J., & Hsieh, H. M. (2019). Patient assessment of chronic kidney disease self-care using the chronic kidney disease self-care scale in Taiwan. Nephrology, 24(6), 615–621. https://doi.org/10.1111/nep.13475
37. Wodskou, P. M., Reinhardt, S. M., Andersen, M. B., Molsted, S., & Schou, L. H. (2021). motivation , barriers, and suggestions for ıntradialytic exercise - a qualitative study among patients and nurses. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(10494), 1–12. https://doi.org/https://doi.org/10.3390/ ijerph181910494
38. Zheng, J., You, L., Lou, T., Chen, N., Lai, D., Liang, Y., Li, Y., Gu, Y., Lv, S., & Zhai, C. (2010). Development and psychometric evaluation of the dialysis patient-perceived exercise benefits and barriers scale. International Journal of Nursing Studies, 47(2), 166–180. https://doi.org/10.1016/j.ijnurstu.2009.05.023