An Analysis of Elements Related to Healthy Toilet Habits in Children's Books

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 3, 798 - 815, 31.12.2025

Rabia Ceren Çavga , Nurten Elkin

Öz

Objectives: The study aims to examine elements related to healthy toilet habits in children’s books for the preschool period in Türkiye.
Materials and Methods: A case study design with a qualitative approach was employed. In this study, 45 children’s books were analyzed using document analysis. Content and descriptive analysis methods were used to interpret the research findings.
Results: According to the study data, the first work published in Türkiye containing toilet education content appeared in 2014. It was determined that the majority of Turkish toilet-education-themed children’s books are translations. Among the topics addressed in the examined books concerning toilet education, the most frequently covered topic was “Accidents of wetting,” while the least covered topics were “Water conservation” and “Awareness of privacy.” The findings indicate that the most commonly addressed emotion in the books is happiness. It was found that less than half of the books featured a toilet-education-related character asking questions.
Conclusion: Regarding the quality of toilet education provided to help children develop healthy toilet habits, there is a need for more comprehensive studies that review published books with expert input to ensure a beneficial impact on children’s development. Additionally, it is of utmost importance that families also obtain the necessary education and guidance from health professionals during this period to ensure the healthy completion of the process.

Anahtar Kelimeler

children’s books , preschool , toilet training

Çocuk Kitaplarında Sağlıklı Tuvalet Alışkanlığına İlişkin Unsurların İncelenmesi

Öz

Amaç: Çalışmada Türkiye’deki okul öncesi döneme yönelik çocuk kitaplarında sağlıklı tuvalet alışkanlığına ilişkin unsurların incelenmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Araştırmanın yönteminde durum çalışması ile nitel model kullanılmıştır. Bu araştırmada 45 çocuk kitabı doküman analizi yöntemi ile incelenmiştir. Araştırma sonuçlarının yorumlanmasında içerik ve betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır.
Bulgular: Çalışmanın verilerine göre Türkiye’de yayımlanan tuvalet eğitimi içeriğine sahip ilk eserin 2014 senesinde yayımlandığı belirlenmiştir. Türkiye’de yayımlanan tuvalet eğitimi konulu çocuk kitaplarının çoğunluğunun çeviri eser olduğu tespit edilmiştir. İncelenen çocuk kitaplarında tuvalet eğitimi içerisinde ele alınan konulara yönelik en fazla yer verilen konunun ‘Altına kaçırma’ olduğu; en az yer verilen konuların ise ‘Su tasarrufu ile ‘Mahremiyet Bilinci’ olduğu belirlenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre kitaplarda en çok ele alınan duygunun mutluluk olduğu belirlenmiştir. Araştırma kapsamında incelenen kitapların yarısından daha azının tuvalet eğitimi alan karakterin sorular sorduğu tespit edilmiştir.
Sonuç: Çocukların sağlıklı tuvalet alışkanlıklarını kazanmaları için verilen tuvalet eğitimlerinin nitelikli olması konusunda yayımlanan kitapların, çocukların gelişimlerine olumlu katkı sağlaması için uzman görüşüyle incelenerek daha kapsamlı çalışmalara ihtiyaç olduğu düşünülmektedir. Ayrıca bu dönemde yine ailelerin sağlık çalışanlarından da gerekli eğitim ve danışmanlıkları almaları da sürecin sağlıklı tamamlanması açısından son derece önemlidir.

Anahtar Kelimeler

çocuk kitapları , okul öncesi , tuvalet eğitimi

Kaynakça

• Baird, D. C., Bybel, M., & Kowalski, A. W. (2019). Toilet training: Common questions and answers. American Family Physician, 100(8), 468-474.
• Bayer, A. (2015). Montessori yönteminin okul öncesi (36-66 ay) çocuklarının özbakım becerilerine etkisinin incelenmesi. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi) Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
• Bolat, E. Y. (2015). 1-4 yaş arası çocuğa sahip annelerin tuvalet eğitimi kazandırma konusunda tutum ve görüşlerinin incelenmesi. Hacettepe Journal of Educational Research, 1(1).
• Choby, B. A. ve George, S. (2008). Tuvalet eğitimi. Amerikan Aile Hekimi, 78(9), 1059-1064.
• Çalışkan, H. (2019). Okul öncesi dönemde çalışan öğretmenlerin mahremiyet eğitimi konusunda bilgi düzeylerinin belirlenmesi. (Yayın No. 553158) [Yüksek lisans tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Çetin, N., M., Çanolu, Z., Özler, Z., Erol, K., ve Çilek, M. (2020). Tuvalet eğitimini etkileyen faktörlerin ve tuvalet eğitimi yaşı ile işeme disfonksiyonu arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi. Türk Tıp Öğrencileri Araştırma Dergisi, 2(3), 126-134.
• De Carvalho Mrad, F. C., da Silva, M. E., Lima, E. M., Bessa, A. L., de Bessa Junior, J., Netto, J. M. B., & de Almeida Vasconcelos, M. M. (2021). Toilet training methods in children with normal neuropsychomotor development: A systematic review. Journal Of Pediatric Urology, 17(5), 635-643.
• Diler, R. (2014). Mahremiyet eğitimi ve önemi. Gaziosmanpaşa Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2(1), 69-98.
• Dinçer, Ç., Demiriz, S., ve Ergül, A. (2017). Okul öncesi dönem çocukları (36–72 ay) için özbakım becerileri ölçeği-öğretmen formu’nun geçerlik ve güvenirlik çalışması. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 45(45), 59-78.
• Erkan, E. (2023). Erken çocukluk döneminde duyu bütünleme çalışmalarının çocuğun özbakım becerilerine ve sosyal duygusal gelişimine etkisi. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi) Konya Karatay Üniversitesi Lisansüstü Enstitüsü, Konya.
• Güneş, A. (2014). Mahremiyet Eğitimi. İstanbul. Timaş.
• Güzelyurt, T., ve Özkan, Ö. Ailede yaşanan değişimler: Çocuk kitaplarına yönelik bir inceleme. Çocuk, Edebiyat ve Dil Eğitimi Dergisi, 1(1), 1-19.
• Hassamancıoğlu, U., ve Ceylan, Ş. (2023). Cinsel gelişim: Çocuk kitaplarında üreme. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 56(2), 651-704.
• Hayati, D. J., ve Suparno, S. (2020). Efektivitas buku cerita bergambar pada keberhasilan toilet training anak usia 3-4 tahun. Jurnal Obsesi. Jurnal Pendidikan Anak Usia Dini, 4(2), 1041.
• Işıtan, S. (2016). Özel amaçla yazılmış çocuk kitapları. Turkish Studies, 11(4), 471.
• Karaduman, S. (2021). 4-5 yaş çocuğu olan anne ve babaların kabul red düzeyleri, çocukların duygu düzenleme becerileri ve duygusal davranışsal problemleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayın No. 692992) [Yüksek lisans tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Kayhan Aktürk, Ş. (2015). Okul öncesi dönem çocuklarında duygu düzenleme becerileri ile akran ilişkilerinin incelenmesi. (Yayın No. 428671) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Merriam, S. B. (2015). Nitel Araştırma Desen ve Uygulama İçin Bir Rehber. Selahattin Turan (çev.). Ankara: Nobel Yayıncılık.
• Miles, M. B., ve Huberman, A. M. (2015). Nitel veri analizi. S. Akbaba Altun ve A. Ersoy, (çev.). Ankara: Pegem.
• Mota, D. M., ve Barros, A. J. (2008). Toilet training: Methods, parental expectations and associated dysfunctions. Jornal De Pediatria, 84, 9-17.
• Netto, M. B., Paula, J. C. D., Bastos, C. R., Soares, D. G., Castro, N. C. T. D., Sousa, K. K. D. V., ve Bessa Jr, J. D. (2020). Personal and familial factors associated with toilet training. International Brazilian Journal of Urology, 47, 169-177.
• Önen, S., Aksoy, İ., Taşar, M. A., ve Bilge, Y. D. (2012). Çocuklarda tuvalet eğitimini etkileyen faktörler. Bakırköy Tıp Dergisi, 8(3), 111-115.
• Piaget, J. (2007). Çocukta dil ve düşünme. S. E. Siyavuşgil (çev.). Ankara: Palme Yayıncılık.
• Ursavaş, N., ve Aytar, A. (2018). Okul öncesi öğrencilerinin su farkındalığı ve su okuryazarlıklarındaki gelişimin incelenmesi: Proje tabanlı bir araştırma. İnformal Ortamlarda Araştırmalar Dergisi, 3(1), 19-45.
• Uslu, S., ve Yaman, B. B. (2021). STEM temelli çevreci sifon etkinliği uygulamasından yansımalar. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 53, 457-494.
• Vermandel, A., Van Kampen, M., Van Gorp, C., & Wyndaele, J. J. (2008). How to toilet train healthy children? A review of the literature. Neurourology and Urodynamics, 27(3), 162-166.
• Yaralı, K. T., ve Ateş, R. C. (2023). Resimli çocuk kitaplarında mahremiyet eğitimine ilişkin unsurların incelenmesi. Çocuk Edebiyat ve Dil Eğitimi Dergisi, 6(2), 102-121.
• Yaralı, K. T., ve Eren, C. (2020). Children’s Questions Through Their Mother’s Answers in Early Childhood Term. Journal of Current Researches on Social Sciences, 10(1), 105-134.
• Yıldırım, A., Biçer, Ş., Hacıhasanoğlu-Aşılar, R., Özdamar, M. Y., Şahin, H., & Gül, V. (2020). The effect of education given to children with functional constipation and fecal incontinence and their mothers on anxiety and constipation management. Florence Nightingale Journal of Nursing, 28(3), 321.
• Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.