Gazi Street, located in the historic Sur district of Diyarbakır, has served as the centre of the city's commercial and social life for many years. This study examines the street's historical development, spatial design, and the renovation and transformation processes that have shaped its contemporary identity. The main objective of the research is to determine analytical criteria that can be applied to street rehabilitation in historical areas and to evaluate the applicability of these criteria using the example of Gazi Street. Due to its historical and cultural values, Diyarbakır was included in the UNESCO World Heritage List in 2015 under the title ‘Diyarbakır Castle and Hevsel Gardens Cultural Landscape’. In this context, the conservation of areas such as Gazi Street is not limited to the conservation of physical fabric; it also encompasses the sustainability of the social, cultural, and economic dynamics that constitute the city's living heritage. In this regard, the research prioritises the conservation of architectural authenticity and the development of pedestrian-oriented spatial arrangements. Methodologically, the study utilized literature review, archival document analysis, and GIS-based spatial and functional assessments. The findings reveal that the Gazi Street renewal initiative exemplifies a context-sensitive conservation approach based on balancing the conservation of historical identity with the adaptable requirements of contemporary urban life.
Diyarbakır’ın tarihî Sur ilçesinde yer alan Gazi Caddesi, kentin ticari ve sosyal yaşamının uzun yıllar boyunca merkezi işlevini üstlenmiştir. Bu çalışma, caddenin tarihsel gelişimini, mekânsal kurgusunu ve günümüz kimliğini biçimlendiren yenileme ile dönüşüm süreçlerini bütüncül bir yaklaşımla incelemektedir. Araştırmanın temel amacı, tarihî alanlardaki sokak rehabilitasyonuna uygulanabilecek analitik ölçütleri belirlemek ve bu ölçütlerin uygulanabilirliğini Gazi Caddesi örneği üzerinden değerlendirmektir. Diyarbakır, sahip olduğu tarihî ve kültürel değerleri nedeniyle 2015 yılında “Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzajı” başlığı altında UNESCO Dünya Miras Listesi’ne dâhil edilmiştir. Bu bağlamda, Gazi Caddesi gibi alanların korunması yalnızca fiziksel dokunun muhafazasıyla sınırlı değildir; aynı zamanda kentin yaşayan mirasını oluşturan sosyal, kültürel ve ekonomik dinamiklerin sürdürülebilirliğini de kapsamaktadır. Bu doğrultuda, araştırma; mimari özgünlüğün korunmasını, yaya odaklı mekânsal düzenlemelerin geliştirilmesini ve çevresel sürdürülebilirlik stratejilerinin entegrasyonunu ön plana çıkarmaktadır. Yöntemsel olarak çalışma; literatür taraması, arşiv belge analizi ve CBS (Coğrafi Bilgi Sistemleri) tabanlı mekânsal ve işlevsel değerlendirmelerden yararlanmıştır. Ayrıca, uluslararası literatürde yer alan sokak yenileme ve koruma projeleri incelenmiş, bu örnekler üzerinden tasarım kriterleri belirlenmiş ve Gazi Caddesi’nin mevcut durumu ile karşılaştırmalı bir analiz yapılmıştır. Elde edilen bulgular, Gazi Caddesi yenileme girişiminin tarihî kimliğin korunması ile çağdaş kentsel yaşamın uyarlanabilir gereksinimlerinin dengelenmesini esas alan bağlam duyarlı bir koruma yaklaşımını örneklediğini ortaya koymaktadır.