The subject of this research is the examination of Islamic economic thought in the Abbasid period within the framework of Jâhiz's work named at-Tabassur bi't-tijâra. While determining Jâhiz's views within the framework of this work, on the one hand, references were made to other works written by Jâhiz in case of a similar issue, and on the other hand, the approaches of Islamic scholars other than Jâhiz on the subject were included. In addition, in case the subject was included in modern economics, Jâhiz's views were examined comparatively with modern economics. Jâhiz is one of the first scholars to talk about the law of supply and demand, which was addressed centuries later in modern economics. In addition, Jâhiz is among the first scholars to make evaluations on gold, which is considered the most valuable metal in the world in the modern period. According to him, the reason why gold is the most valuable metal is its resistance to deterioration and its unfading brightness. He also suggests various methods for detecting forgery in gold and silver. Jâhiz’s evaluations of import and export during his time not only contain important information about the status of international trade for the relevant period, but also reflect his vast knowledge of geography. Jâhiz advocates that personal commercial benefit should be focused on rather than the location or field of business. According to him, one should not hesitate to change cities for trade or to switch from one unsuccessful job to another when necessary. Jâhiz, who has a negative attitude towards maturity in shopping, also recommends being thrifty in consumption. According to him, capital should not be left idle and should be added to the economy through investment. Jâhiz also emphasizes the importance of experience and expertise in the economy and argues that it is necessary to benefit from experienced business people who have knowledge of the application and operation.
Bu araştırmanın konusu, Abbasiler dönemi İslam iktisat düşüncesinin Câhiz’in et-Tebessur bi’t-ticâre isimli eseri çerçevesinde incelenmesidir. Bu eser çerçevesinde Câhiz’in görüşleri tespit edilirken bir yandan benzer meselenin geçmesi durumunda Câhiz’in kaleme aldığı diğer eserlere atıf yapılırken, diğer yandan Câhiz dışındaki İslam düşünürlerinin konuyla ilgili yaklaşımlarına yer verilmiştir. Bunun yanında, konunun modern iktisatta yer alması durumunda Câhiz’in görüşleri modern iktisat ile karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Câhiz, modern iktisatta yüzyıllar sonra ele alınan arz ve talep kanunu ile ilgili konuşan ilk düşünürlerden biridir. Bunun yanında modern dönemde dünyanın en değerli madeni kabul edilen altın ile ilgili değerlendirmelerde bulunan ilk düşünürler arasında yine Câhiz yer almaktadır. Ona göre, altının en değerli maden olma nedeni bozulmaya karşı mukavemeti ve sönmeyen parlaklığıdır. Yine o, altın ve gümüşte sahteciliği tespit etmek için çeşitli yöntemler önermektedir. Câhiz’in kendi dönemindeki ithalat ve ihracata dair değerlendirmeleri, ilgili dönem için uluslararası ticari durumuyla ilgili önemli bilgiler içermesinin yanında onun engin coğrafya bilgisini de yansıtmaktadır. Câhiz, işin mekânı veya iş sahasından ziyade kişisel ticari faydaya odaklanılması gerektiğini savunmaktadır. Ona göre gerektiğinde ticaret için şehir değiştirmek veya başarılı olunmayan bir işten başka bir işe geçmek konusunda tereddüt edilmemelidir. Alışverişte vadeye karşı olumsuz bir tavır takınan Câhiz, tüketim konusunda da tasarruflu davranmayı tavsiye etmektedir. Ona göre sermayenin atıl bırakılmaması ve yatırım ile ekonomiye kazandırılması gerekir. Ayrıca ekonomide tecrübe ve deneyimin önemine vurgu yapan Câhiz, uygulama ve işleyişle ilgili bilgi sahibi olan deneyimli iş insanlarından yararlanmak gerektiğini savunmaktadır.