Öz

Araştırmanın amacı, Afgan göçmenlerin göç öncesi ve sonrasındaki dini yaşantılarını, Türkiye’deki dini sosyalleşmelerini, dini yaşamlarında karşı karşıya kaldıkları problemleri incelemek ve Türkiye’deki dini yaşamı nasıl değerlendirmekte olduklarını ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda, Antalya’nın Evrenseki, Çolaklı, Yavrudoğan, Gündoğdu ve Taşağıl mahalleleri araştırma sahası olarak seçilmiştir. Bu yerleşim yerinde yaşayan, tarımsal faaliyetlerde, soğuk hava depolarında, örtü altı yetiştiriciliğinde vb. çalışan Afgan göçmenler üzerinden kartopu örneklem metoduyla 16 erkekten, 5 kadından oluşan bir çalışma grubu oluşturulmuştur. Derinlemesine görüşme tekniği ile elde edilen veriler, içerik analizi üzerinden çözümlenmiştir. Verilerin sistematik bir şekilde kodlanabilmesi amacıyla MAXQDA programından yararlanılmıştır. Kodlamalar neticesinde ulaşılan 4 tema (Afganların göç öncesi dini yaşantıları, Afganların göç sonrası dini yaşantıları, Afgan göçmenlerin dini sosyalleşme pratikleri ve Afgan göçmenlerin gözünden Türkiye’deki dini yaşam) üzerinden konu irdelenmiş, Afgan göçmenlerin dini şahsiyetlerini koruma davranışı mı yoksa toplumsal bütünleşme ve uyum davranışı mı geliştirmekte oldukları tartışılmıştır. Sonuç itibariyle Afgan göçmenlerin güçlü dini kimliklere sahip oldukları buna karşın genel itibariyle bütünleşme ve uyum üzerinden hareket ettikleri tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Afgan göçmenler
• Dini Yaşantı
• Dini Sosyalizasyon
• Uluslararası Göç
• Uyum.

The Religious Life of Afghan Migrants Before and After Migration: Protecting Their Religious Identity or Social Cohesion

Öz

The study aims to examine the religious lives of Afghan migrants before and after migration, their religious socialization in Türkiye, the problems they face in their religious lives, and to reveal how they evaluate religious life in Türkiye. For this purpose, the Evrenseki, Çolaklı, Yavrudoğan, Gündoğdu, and Taşağıl neighborhoods of Antalya were chosen as the area for research. The study group of sixteen men and five women was formed using the snowball sampling method on Afghan migrants living in these neighborhoods and working in agricultural activities, cold storage, greenhouse cultivation, etc. The data obtained through the in-depth interview technique was analyzed using content analysis. The MAXQDA program was used for the systematic coding of the data. As a result of the coding, the article examines the subject through four themes: the pre-migration religious life of Afghans, the post-migration religious life of Afghans, the religious socialization practices of Afghan migrants, and religious life in Türkiye as seen through the eyes of Afghan migrants. Also, it discusses whether Afghan migrants are developing behaviors to protect their religious personalities or foster social integration and cohesion. As a result, it concludes that Afghan migrants have strong religious identities but generally develop integration and cohesion behavior.

Anahtar Kelimeler

• Afghan Migrants
• Religious Life
• Religious Socialization
• integration
• social cohesion

Kaynakça

1. Ahmadi, Akbarshah. 2017. “‘Dinsel Şiddet’in Sosyo-Politik Kaynakları: Taliban Örneği.” Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 26 (1): 117-132.
2. Akkaş, İbrahim, and İbrahim Aksakal. 2021. “Afgan Göçmenlere Yönelik Tutum ve Algıların Sosyolojik Analizi: Erzincan Örneği.” Sosyolojik Bağlam 2 (3): 41-54. https://doi.org/10.52108/2757-5942.2.3.3
3. Alakuş, Emre, and Yıldız Uzan. 2020. “İnsan Ticaretine Konu Olma Potansiyeli Bakımından Türkiye’nin Afgan Düzensiz Göçmen Gerçeği.” Göç Araştırmaları Dergisi 6 (1): 92-117.
4. Alemi, Qais, Carl Stempel, Kelly Baek, Lisa Lares, Patricia Villa, Didem Danis, and Susanne Montgomery. 2016. “Impact of Postmigration Living Difficulties on the Mental Health of Afghan Migrants Residing in Istanbul.” International Journal of Population Research 2016: 1-8. https://doi.org/10.1155/2016/7690697
5. Alemi, Qais, Carl Stempel, Patrick Marius Koga, Valerie Smith, Didem Danis, Kelly Baek, and Susanne Montgomery. 2017. “Determinants of Health Care Services Utilization among First Generation Afghan Migrants in Istanbul.” International Journal of Environmental Research and Public Health 14 (2): 1-12. https://doi.org/10.3390/ijerph14020201
6. Barın, Hilal. 2019. “Türkiye’deki Suriyelilerin Entegrasyonunda Sivil Toplum Kuruluşlarının Rolü: Ankara Örneği.” PhD diss., Ankara: Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
7. Bloch, Alice. 2002. The Migration and Settlement of Refugees in Britain. New York: Palgrave.
8. Boran, Saadet. 2021. “Türkiye’nin Düzensiz Göçle Mücadelesinde Geri Kabul Gerekliliği: Afganlar Üzerinden İnceleme.” Göç Araştırmaları Dergisi 7 (2): 238-260.

9. Bozkurt Polat, Emine, Saide Özbey, Sare Türkmen, and Mehlika Köyceğiz Gözeler. 2020. “60-72 Aylık Göçmen Afgan Çocuklara Uygulanan Sosyal Uyum ve Beceri Programının Etkisinin İncelenmesi.” Uluslararası Erken Çocukluk Eğitimi Çalışmaları Dergisi 5 (2): 1-20. https://doi.org/10.37754/737081.2020.521
10. Bozok, Nihan, and Mehmet Bozok. 2018. “‘Göçmen İstekleri’ Yaklaşımı Işığında Beykoz, Karasu Mahallesi’ndeki Refakatsiz Afgan Göçmen Çocukların Yaşamlarını Sürdürme Mücadeleleri.” Moment Dergi 5 (2): 416-440. https://doi.org/10.17572/mj2018.2.416440
11. Bozok, Nihan, and Mehmet Bozok. 2020. “‘Pandemi Mevcut Sorunları Derinleştirdi’: İstanbul’da Kayıtdışı Afgan Göçmenler, Sağlık, Hastalık ve Kovid-19 Pandemisi.” Göç Dergisi 7 (2): 165-188. https://doi.org/10.33182/gd.v7i2.728
12. Büyükkara, Mehmet Ali. 2012. “Dışlamacı Müslümanlığın Orta Asya’daki İzdüşümleri: Selefilik Hareketi ve Taliban.” In Orta Asya’da İslam -Temsilden Fobiye- Cilt 3: Aydınlıktan Aydınlanmaya, edited by Muhammet Savaş Kafkasyalı, 1287-1320. Ankara & Türkistan: Ahmet Yesevi Üniversitesi.
13. Cankara, Yavuz, and Okan Çerez. 2020. “Tarihsel Süreç İçerisinde Afganistan’ın Göç Sorunu ve Türkiye’ye Yansımaları.” Türk Dünyası Araştırmaları 124 (245): 447-460.
14. Cantekin, Ömer Faruk, and Fatma Rümeysa Taşbaş. 2022. “Göç, Maneviyat ve Sosyo-Kültürel Uyumun Sosyal Hizmet Açısından Değerlendirilmesi.” Gazi Sağlık Bilimleri Dergisi 7 (1): 139-153. https://doi.org/10.52881/gsbdergi.981708
15. Castles, Stephen, and Mark J. Miller. 2003. The Age of Migration: International Population Movements in the Modern World. New York: Palgrave.
16. Connor, Phillip. 2010. “Context of Immigrant Receptivity and Immigrant Religious Outcomes: The Case of Muslims in Western Europe.” Ethnic and Racial Studies 33 (3): 376-403. https://doi.org/10.1080/01419870902935963
17. Coşkun, Mürşide, and Bayram Çetin. 2022. “Özbek Asıllı Afgan Göçmen Kadınlarda Toplumsal Cinsiyet Rollerine Göre Mekân Kullanımı ve Kültürel Adaptasyon Sorunları: Ovakent Örneği (Hatay).” Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 19 (49): 386-410.
18. Creswell, John. W. 2007. Qualitative Inquiry and Research Design: Choosing Among Five Approaches. 2nd ed. London: Sage Publications.
19. Çalışkan Sarı, Arzu, Gökçe Ok, Yaşar Aksanyar, Aydın Keskin Kadıoğlu, and Tuğba Uylaş. 2021. “Türkiye’ye Göç Eden Yabancılara Uygulanan Sosyal Uyum ve Yaşam Eğitimi Programının Geliştirilmesi ve Etkinliğinin Değerlendirilmesi.” Göç Araştırmaları Dergisi 7 (2): 188-209.
20. Çevik, Hacı, and Sema Buz. 2022. “Sosyo-Kültürel Entegrasyon ve Aidiyet: Ankara’daki Suriyelilerin Deneyimleri Bağlamında Bir Değerlendirme.” Toplum ve Sosyal Hizmet 33 (2): 509-536. https://doi.org/10.33417/tsh.1051734
21. Dereli, Mustafa Derviş. 2019. “Dini Kimliklerin Siber Ortamda Akışkanlaşması.” İnsan ve Toplum Dergisi 9 (1): 85-116. https://doi.org/10.12658/M0301
22. Diehl, Claudia, and Matthias Koenig. 2013. “God Can Wait – New Migrants in Germany between Early Adaptation and Religious Reorganization.” International Migration 51 (3): 8-22. https://doi.org/10.1111/imig.12093
23. Doğu, Emre. 2022. “Uluslararası Koruma Kapsamında Bulunan Afganistan Uyruklu Yabancıların Gelecek Beklentileri: Nevşehir İli Örneği.” Göç Araştırmaları Dergisi 8 (1): 35-69.
24. Duğan, Özlem, and Salih Gürbüz. 2018. “Suriyeli Sığınmacıların Sosyal Entegrasyonuna Yönelik Bir Araştırma.” Turkish Studies 13 (26): 529-546. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.14625
25. Duman, Tuba. 2019. “Toplumsal Uyum İçin Eğitimin Önemi: Türkiye’deki Suriyeliler Örneği.” SEFAD 41: 343-368. https://doi.org/10.21497/sefad.586638
26. Erdoğan, M. Murat. 2018. Türkiye’deki Suriyeliler Toplumsal Kabul ve Uyum. Istanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi.
27. Erkan, Erol. 2016. “Suriyeli Göçmenler ve Dini Hayat: Uyum, Karşılaşma, Benzeşme Gaziantep Örneği.” Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 16 (2): 51-92.
28. Erol, Hilal, and Filiz Göktuna Yaylacı. 2022. “Türkiye’deki Afgan Sığınmacılar ve Medya Temsilleri Bağlamında Görüşleri.” Göç Dergisi 9 (2): 181-206. https://doi.org/10.33182/gd.v9i2.806
29. Faist, Thomas. 2000. The Volume and Dynamics of International Migration and Transnational Social Spaces. New York: Oxford University Press.
30. Friberg, Jon Horgen, and Erika Braaanen Sterri. 2021. “Decline, Revival, Change? Religious Adaptations among Muslim and Non-Muslim Immigrant Origin Youth in Norway.” International Migration Review 55 (3): 718-745. https://doi.org/10.1177/0197918320986767
31. GİB, Göç İdaresi Başkanlığı. “Düzensiz Göç”. İstatistik, T.C. İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığı, 2022, https://www.goc.gov.tr/duzensiz-goc-istatistikler. Accessed, July 19, 2022
32. Güler, Hasan. 2020a. “Afgan Göçmenlerin Göç Süreçleri ve İşçilik Deneyimleri: Uşak İli Örneği.” Çalışma ve Toplum 3: 1461-1481.
33. Güler, Hasan. 2020b. “Göç ve Entegrasyon: Türkiye’de ‘Uyum’ Ama Nasıl?” Kafkas Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 11 (Ek Sayı 1): 245-268. https://doi.org/10.36543/kauiibfd.2020.ek1.012
34. Hashemi, Sayed Rafee, and Mehmet Ünlü. 2021. “An Analysis of Opportunities and Challenges towards the Afghan Immigrants in Turkey.” International Journal of Geography and Geography Education 43: 159-172. https://doi.org/10.32003/igge.818341
35. İçduygu, Ahmet, and Enes Ayaşlı. 2019. Geri Dönüş Siyaseti: Suriyeli Mültecilerin Dönüş Göçü İhtimali ve Gelecek Senaryoları. Istanbul: Koç Üniversitesi Göç Araştırmaları Merkezi (MIREKOC).
36. Kan, İbrahim, and Cemile Zehra Köroğlu. 2022. “Çokkültürcü Sosyal Hizmet Perspektifinden Afgan Gençlerin Kültürel Sorunları.” Sosyal Politika ve Sosyal Hizmet Çalışmaları Dergisi 3 (1): 40-65.
37. Karakaya, Cihangir, and Esra Nur Karakaya. 2021. “Türkiye’nin Göz Ardı Edilen Göçmenleri: Afganlar.” Uluslararası Kültürel ve Sosyal Araştırmalar Dergisi (UKSAD) 7 (1): 100-111. https://doi.org/10.46442/intjcss.887777
38. Kaya, Ayhan. 2014. “Türkiye’de Göç ve Uyum Tartışmaları: Geçmişe Dönük Bir Bakış.” İdealkent 14: 11-28.
39. Kaytaz, Esra Stephanie. 2016. “Afghan Journeys to Turkey: Narratives of Immobility, Travel and Transformation.” Geopolitics 21 (2): 284-302. https://doi.org/10.1080/14650045.2016.1151874
40. Khoudja, Yassine. 2022. “Religious Trajectories of Immigrants in the First Years After Migration.” Journal for the Scientific Study of Religion 61 (2): 507-529. https://doi.org/10.1111/jssr.12793
41. Kivisto, Peter, 2002. Multiculturalism in a Global Society. Oxford: Blackwell.
42. Koç, İsmet. 2017a. “Uluslararası Koruma Başvuru ve Statüsü Sahibi Afganistan Uyruklu Kişilerin Geleceğe Yönelik Planları.” In Türkiye’de Afganistan Uyruklu Uluslararası Koruma Başvurusu ve Statüsü Sahipleri Üzerine Analiz: Türkiye’ye Geliş Sebepleri, Türkiye’de Kalışları, Gelecek Planları ve Amaçları, 117-121. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Basımevi.
43. Koç, İsmet. 2017b. “Uluslararası Koruma Başvuru ve Statüsü Sahibi Afganistan Uyruklu Kişilerin Temel Özellikleri.” In Türkiye’de Afganistan Uyruklu Uluslararası Koruma Başvurusu ve Statüsü Sahipleri Üzerine Analiz: Türkiye’ye Geliş Sebepleri, Türkiye’de Kalışları, Gelecek Planları ve Amaçları, 73-85. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Basımevi.
44. Koçan, Aysima, and Mehmet Kırlıoğlu. 2020. “Suriyeliler ve Sosyal Uyum: Scudder’in Çerçevesinden Bir Değerlendirme.” Toplum ve Sosyal Hizmet 31 (4): 1855-1885. https://doi.org/10.33417/tsh.745325
45. Kurter, Osman, Muhammed Ali Yetgin, and Berna Uğur Türksoy. 2021. “Göç ve Göçün Stratejik Yönetimi: Afgan Göçü Örneği.” In 6th International EMI Entrepreneurship and Social Sciences Congress, edited by Himmet Karadal, Muhammet Saygın, and Menekşe Şahin Karadal, 386-393.
46. Maqul, Sayed Alawadin, Sevcan Güneş, and Tuğba Akın. 2021. “The Comparative Analysis of Life Satisfaction among Syrian, Iranian, and Afghan Refugees in Turkey: The Case of Denizli.” Journal of Refugee Studies 34 (2), 2376-2393. https://doi.org/10.1093/jrs/feaa055
47. Martikainen, Tuomas. 2013. “Religion and Immigrant Integration.” In Religion, Migration, Settlement: Reflections on Post-1990 Immigration to Finland. 34-46. Leiden & Boston: Brill. https://doi.org/10.1163/9789004250581_004
48. Mohammadi, Abdullah. 2022. “Dinî Hareketlerin Zihinleri (Afganistan Taliban Hareketi).” In XVIII. Türk Tarih Kongresi IV. Cilt: Bilim ve Teknoloji Tarihi – Din ve Mezhepler Tarihi – Kültür ve Medeniyetler Tarihi, edited by Semiha Nurdan and Muhammed Özler, 49-64. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
49. Ok Şehitoğlu, Betül. 2021. Türkiye’de Göçmenlerin Entegrasyonu: Mevcut Durum ve Öneriler. Istanbul: İLKE (İlim Kültür Eğitim Vakfı).
50. Ökten, Şevket. 2012. “Zorunlu Göç Zor(un)lu Kabul: Ceylanpınar Afgan Göçmenleri Üzerine Sosyolojik Bir Araştırma.” Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 17 (28): 171-187.
51. Özcan, Zeynep. 2019. “Mülteci Öğrencilerin Kültürel Uyumları ile Dini Başa Çıkmaları Arasındaki İlişki Üzerine Bir Araştırma.” Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 23 (1): 127-147. https://doi.org/10.18505/cuid.510680
52. Özçürümez, Saime, and Ahmet İçduygu. 2020. Zorunlu Göç Deneyimi ve Toplumsal Bütünleşme: Kavramlar, Modeller ve Uygulamalar ile Türkiye. Istanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
53. Özgün, Cengiz. 2021. “Afgan Göçmen Profili Üzerine Bir Araştırma: Trabzon Örneği.” Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Dergisi 7 (12): 1-17. https://doi.org/10.31765/karen.889071
54. Özmen, Nebile. 2012. Çokkültürlü Toplumda Sosyal Entegrasyon ve Din. Istanbul: Çamlıca Yayınları.
55. Pew Research Center Forum on Religion & Public Life. 2009. “Estimated Percentage Range of Shia by Country.” https://www.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/7/2009/10/Shiarange.pdf. Accessed, July 19, 2022.
56. Schensnovich, Valentina. 2022. “Problems of Adaptation and Integration of Migrants in Russia: The Role of Religion.” Cyberleninka 1 (315): 20-27. https://doi.org/10.31249/rmw/2022.01.02
57. Selvitopu, Abdullah, and Fatih Gün. 2020. “‘I feel so happy now’ Afghan students’ cross-cultural adaptation experiences in Turkey.” İ.e.: Inquiry in Education 12 (2): 1-17.
58. Shaherhawasli, Kenda, and Elif Nur Güvençer. 2021. “Suriyeli Mülteciler ve Türk Toplumu Arasındaki Uyum, Fırsat ve Tehditler.” Istanbul: INSAMER, 2021.
59. Süleymanov, Abulfez, and Pelin Sönmez. 2017. “Avrupa Birliği ve Türkiye Politikalarında Suriyelilere Yönelik Yaklaşımların Birlikte Yaşama Kültürü Bağlamında Değerlendirilmesi.” Göç Dergisi 4 (1): 41-61. https://doi.org/10.33182/gd.v4i1.571
60. Şallı, Ayşe. 2022. “Kriz’den Uyum’a Türkiye’deki Suriyeli Göçmenler ve Sosyo-Kültürel Boyutları Bağlamında Din.” Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 19: 24-45. https://doi.org/10.34085/buifd.1062625
61. Şit, İlknur. 2022. “Uluslararası Medya Kuruluşlarında Afgan Sığınmacı Haberleri Üzerine Bir İnceleme.” Kocaeli Üniversitesi İletişim Fakültesi Araştırma Dergisi 19: 90-115.
62. Taş, Pelin. 2021. “Türkiye’de Suriyeli Göçmenlerin Toplumsal Uyumuna Yönelik Yapılan Çalışmaların Değerlendirilmesi.” Master’s thesis, Karaman: Karamanoğlu Mehmet Bey Üniversitesi.
63. Taşçı, Ömer and Abdullah Kara. 2019. “Türkiye’de Oluşturulan Yeni Uyum Politikası.” Göç Araştırmaları Dergisi 5 (2): 260-313.
64. Tümtaş, Mim Sertaç. 2022. “Türkiye’ye Düzensiz Afgan Göçü: Zorunlu Göç mü ‘İstila’ mı?” Gaziantep University Journal of Social Sciences 21 (1): 338-353. https://doi.org/10.21547/jss.1009054
65. Üstün, Kutay, and Vargün, Berivan. 2022. “Uluslararası Göç, Afgan Göçmenler Örneği.” BELGÜ Ardahan Üniversitesi İnsani Bilimler ve Edebiyat Fakültesi Dergisi 6: 76-86.
66. Wakili, Jamshid, and Cangöz, İncilay. 2022. “Gazetelerin İnternet Sitelerinde Afgan Göçmenlerin Temsili.” Galatasaray Üniversitesi İleti-ş-im Dergisi 36: 34-60. https://doi.org/10.16878/gsuilet.1086587
67. Yakut, Halil. 2019. “Bir Entegrasyon Aracı Olarak Din Üniversitede Okuyan Suriyeli Öğrenciler Harran Üniversitesi Örneği.” Master’s thesis, Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi.
68. Yaman, Fatih. 2017. “Uyum ve Ötekileşme Ayrımında Suriyeli Sığınmacılar.” KADEM Kadın Araştırmaları Dergisi 3 (1): 91-109. https://doi.org/10.21798/kadem.2017130143
69. Yaralıoğlu, Yusuf. 2019. “Dini Sosyalleşme Sürecinde Dini Eğitim Kurumları ve Suriyeli Sığınmacılar ‘Kilis Örneği’.” Journal of Analytic Divinity 3 (2): 44-66. https://doi.org/10.46595/jad.634100
70. Yaralıoğlu, Yusuf, and Özcan Güngör. 2020. “Suriyeli Sığınmacılarda Yapısal Uyum, Dini Sosyalleşme Bağlamında Sosyolojik Bir Değerlendirme: Kilis Örneği.” Dini Araştırmalar 23 (57): 143-172. https://doi.org/10.15745/da.722297
71. Yavuz, Sefer. 2013. “Göç, Entegrasyon ve Din: Avrupa’da Yaşayan Türkler Bağlamında Bir Değerlendirme.” Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 6 (26): 610-623.
72. Yeler, Abdülkadir. 2021. “Düzensiz Göçmenlerde Sosyo-Kültürel Entegrasyon: Ankara’da Yaşayan Afgan-Özbek Türkler.” İMGELEM 5 (9): 419-445. https://doi.org/10.53791/imgelem.1014022
73. Yıldırım, Ali, and Hasan Şimşek. 2005. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
74. Yıldırım, Selda Geyik. 2018. “Göç ve Afganlar: ‘İstikrarlı Mülteciler’.” Göç Araştırmaları Dergisi 4 (2): 128-159.
75. Yıldırım, Selda Geyik and Müberra Dinler. 2021. “Suriyeli Kent Mültecilerinin Sosyal Entegrasyonu Üzerine Nitel Bir Çalışma.” Kafkas Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 12 (23): 452-478. https://doi.org/10.36543/kauiibfd.2021.020
76. Yıldırımalp, Sinem, Emel İslamoğlu, and Cemal İyem. 2017. “Suriyeli Sığınmacıların Toplumsal Kabul ve Uyum Sürecine İlişkin Bir Araştırma.” Bilgi 35: 107-126.