i̇tü dergisi-e Çevre İklim ve Sürdürülebilirlik 2822-4639 İstanbul Teknik Üniversitesi Environmental Engineering (Other) Çevre Mühendisliği (Diğer) Bilim–Politika Uçurumunu Aşmak: Küresel ve Ulusal İklim Politikalarının Bilimsel Bulgular ve Siyasi Eylemler Bağlamında Eleştirel İncelemesi https://orcid.org/0009-0005-3606-3999 Kiliç Şeyma BOLU ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ https://orcid.org/0000-0002-0278-8503 Doğdu Yücetürk Gamze Bolu Abant Izzet Baysal University https://orcid.org/0000-0002-7658-5194 Pekdemir Turgay BOLU ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ 04 16 2026 2026 1 11 09 21 2025 02 27 2026 Copyright © 2022, Çevre İklim ve Sürdürülebilirlik 2022 Çevre İklim ve Sürdürülebilirlik

İklim değişikliği, yirmi birinci yüzyılın en kapsamlı ve çok boyutlu küresel krizlerinden biridir. Bu çalışma, yaşanan iklim değişikliğinin etkileri ile bu etkiler karşısında geliştirilen politik eylemler arasındaki yapısal ve kurumsal uyumsuzluğu, ulusal ve küresel ölçeklerde eleştirel bir analiz çerçevesinde incelemektedir. Hükümetler arası İklim Değişikliği Paneli (IPCC)’nin Birinci Değerlendirme Raporu’ndan (1990) Altıncı Değerlendirme Raporu’na (2023) uzanan süreçte yaşanan epistemolojik dönüşüm, iklim değişikliğinin olasılıksal belirsizlikten bilimsel kesinliğe doğru evrildiğini ortaya koymasına rağmen, bu bilimsel bilginin etkili ve bağlayıcı politik eylemlere dönüştürülemediği görülmektedir. Paris Anlaşması kapsamında uygulanan gönüllülük esaslı Ulusal Katkı Beyanları (NDC) sistemi, küresel katılımı artırmış olmakla birlikte, hukuki bağlayıcılığının sınırlı kalması nedeniyle emisyon azaltımında beklenen dönüşümü sağlayamamıştır. Türkiye örneği bu küresel dinamikleri çarpıcı biçimde yansıtmaktadır. Türkiye’de 1990’dan bu yana sera gazı emisyonlarının yaklaşık %160 oranında artmış olması, 2053 net sıfır emisyon hedefi ve 2025 İklim Kanunu’na rağmen kömürden çıkışa yönelik açık ve zamanlandırılmış bir stratejinin hâlen bulunmadığını göstermektedir. Bununla birlikte, atılan bu adımların, Türkiye’nin ev sahipliğinde gerçekleştirilecek olan COP31 sürecinde, bilimsel kanıtlarla daha uyumlu ve politika araçlarıyla desteklenen kararların alınabileceğine dair sınırlı ancak önemli bir beklenti alanı oluşturduğu değerlendirilmektedir. Çalışma ayrıca, gıda sistemleri ve gıda atıklarının küresel sera gazı emisyonlarının yaklaşık %26'sını oluşturmasına rağmen, çoğunlukla teknolojik iyileştirme ve verimlilik temelli çözümlere odaklandığı, buna karşın fosil yakıt bağımlılığı gibi derin yapısal sorunları yeterince sorgulamadığı vurgulanmaktadır. Bu çalışmanın temel katkıları: (1) iklim değişikliğine ilişkin bilimsel bulgular ile politik karar alma süreçleri arasındaki asimetrinin tarihsel ve yapısal dinamikler çerçevesinde eleştirel biçimde ortaya konulması, (2) sürdürülebilir kalkınma, ekolojik modernleşme ve adil geçiş yaklaşımları arasındaki kuramsal uyum ve gerilimleri eleştirel biçimde değerlendirmesi, (3) iklim politikalarında sıklıkla göz ardı edilen ancak emisyon azaltımı açısından yüksek potansiyele sahip gıda atığı meselesini analizin merkezine yerleştirmesi şeklinde özetlenebilir. Sonuç olarak, bilim–politika uçurumunun aşılabilmesi; bağlayıcı hukuki mekanizmaların güçlendirilmesi, yeterli ve öngörülebilir iklim finansmanının sağlanması ve sosyal adalet ilkelerinin politika tasarımına bütüncül biçimde entegre edilmesi ile mümkün görünmektedir.

 İklim değişikliği politikaları bilim-politika arayüzü iklim yönetişimi Türkiye bağlamı sürdürülebilir kalkınma paradigmaları Allan, J. I. (2019). Dangerous incrementalism of the Paris Agreement. Glob. Environ. Politics, 19(1), 4-11. https://doi.org/10.1162/glep_a_00488. Balsalobre-Lorente, D., Nur, T., & Topaloglu, E. E. (2025). Examining the sustainable development process through the economic complexity, technology, urbanization, and renewable energy in D-8 countries. Qual. Quant. https://doi.org/10.1007/s11135-025-02161-3. Barrera, E. L., & Vieira, D. (2025). The global convergence of food waste: A growing sustainability challenge. Cell Reports Sustainability, 2(9). https://doi.org/10.1016/j.crsus.2025.100496. Beck, S., & Mahony, M. (2018). The politics of anticipation: The IPCC and the negative emissions technologies experience. Glob. Sustain., 1, e8. https://doi.org/10.1017/sus.2018.7. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qual. Res. J., 9(2), 27–40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027. Çağlar, İ., Arı, İ., & Kıral, H. (2025). İklim risk yönetimi: Yerel iklim değişikliği eylem planları üzerinden inceleme. Denetişim Derg., 33, 197–212. https://doi.org/10.58348/denetisim.1712623. Carbon Brief. (2021). In-depth Q&A: The UK’s Glasgow Climate Pact. Carbon Brief. https://www.carbonbrief.org. Çevre ve Sehircilik Bakanlığı (ÇŞB). (2012). İklim Değişikliği Ulusal Eylem Planı 2011-2023. Ankara. https://webdosya.csb.gov.tr/db/iklim/banner/banner591.pdf Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (ÇŞİDB). (2024a). İklim Değişikliği Azaltım Stratejisi ve Eylem Planı (2024-2030). https://iklim.gov.tr/db/turkce/icerikler/files/%C4%B0klim%20De%C4%9Fi%C5%9Fikli%C4%9Fi%20Azalt%C4%B1m%20Stratejisi%20ve%20Eylem%20Plan%C4%B1%20(2024-2030).pdf Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (ÇŞİDB). (2024b). İklim Değişikliğine Uyum Stratejisi Ve Eylem Plani (2024-2030). https://iklim.gov.tr/db/turkce/icerikler/files/Iklim%20Degisikligine%20Uyum%20Stratejisi%20ve%20Eylem%20Plan%C4%B1.pdf Çiftçi, S., & Kayaer, M. (2024). Türkiye’s contribution to the process in fighting climate change within the framework of Turkish environmental legislation. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Derg., https://doi.org/10.11611/yead.1258752 Clement, J., Alenčikienė, G., Riipi, I., Starkutė, U., Čepytė, K., Buraitytė, A., ... & Šalaševičienė, A. (2023). Exploring causes and potential solutions for food waste among young consumers. Foods, 12(13), 2570. https://doi.org/10.3390/foods12132570 Climate Action Tracker. (2024). Turkey country assessment. Climate Action Tracker. https://climateactiontracker.org Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (SBB) (2023).Gıda Güvenliği ve Güvenilirliği Özel İhtisas Komisyonu Raporu (On İkinci Kalkınma Planı 2024–2028). Ankara. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2025/08/Gida-Guvenligi-ve-Guvenilirligi-Ozel-Ihtisas-Komisyonu-Raporu_01082025.pdf Demir, E. (2025). Uluslararası sistemde iklim değişikliği: Krizler ve yeni arayışlar. Int. J. Econ., Polit., Humanit. Soc. Sci., 8(1), 81–94. https://doi.org/10.59445/ijephss.1597197 Duran, A. (2025). İklim Değişikliğiyle Mücadelede Türkiye’nin Enerji Politikalarındaki Dönüşümün ve Yenilenebilir Enerji Stratejilerinin Analizi. Akademik İzdüşüm Dergisi, 10(1), 132-167. https://izlik.org/JA48AS25HX Erol, İ. ve Sırıken, B. (2024). Gıda Kayıp ve İsrafının Küresel Boyutları ve Etkileri. K. Şahin ve İ. Erol (Eds.), Gıda, Su Kaybı ve İsrafı (s. 15-38) içinde. Türkiye Bilimler Akademisi Yayınları https://doi.org/10.53478/TUBA.978-625-6110-08-3 Europe, T. (2024). COP29: incremental but insufficient progress on climate finance. The Lancet Regional Health - Europe, 47. https://doi.org/10.1016/j.lanepe.2024.101169 Falkner, R. (2016). The Paris Agreement and the new logic of international climate politics. Int. Aff., 92(5), 1107–1125. https://doi.org/10.1111/1468-2346.12708 FAO. (2013). Food wastage footprint: Impacts on natural resources. FAO. https://www.fao.org/4/i3347e/i3347e.pdf FAO. (2022). The state of food and agriculture 2022. FAO. https://www.fao.org FAO. (2023). Emirates Declaration on Sustainable Agriculture, Resilient Food Systems and Climate Action. FAO. https://sdg2advocacyhub.org/wp-content/uploads/2023/12/COP28-UAE-Declaration-on-Sustainable-Agriculture-Resilient-Food-Systems-and-Climate-Action.pdf Haraway, D. (2018). Staying with the trouble for multispecies environmental justice. Dialog. Hum. Geogr., 8(1), 102–105. https://doi.org/10.1177/2043820617739208 IPCC. (1990). Climate change: The IPCC scientific assessment (J. T. Houghton, G. J. Jenkins, & J. J. Ephraums, Eds.). Cambridge University Press. https://archive.ipcc.ch/ipccreports/far/wg_I/ipcc_far_wg_I_full_report.pdf IPCC. (2018). Global warming of 1.5°C: Special report. IPCC. https://www.ipcc.ch/sr15/ IPCC. (2021). AR6 Climate Change 2021: The physical science basis. IPCC. https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ IPCC. (2022a). Climate change 2022: Impacts, adaptation and vulnerability. Contribution of WG II to the Sixth Assessment Report. Cambridge Univ. Press. https://doi.org/10.1017/9781009325844 IPCC. (2022b). Climate change 2022: Mitigation of climate change. Contribution of WG III to the Sixth Assessment Report. Cambridge Univ. Press. https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg3/ IPCC. (2023). Climate change 2023: Synthesis report. Contribution of WGs I, II and III to the Sixth Assessment Report. IPCC. https://www.ipcc.ch/report/ar6/syr/ Kavut, S. (2025). İklim Değişikliğinin Türkiye’de Belediyelerin Kurumsal Yapıları Üzerindeki Etkileri. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 27(48), 251-265. https://doi.org/10.18493/kmusekad.1494109 Keeling, C. D. (1998). Rewards and penalties of monitoring the earth. Annual Review of Energy and the Environment, 23, 25-82. https://doi.org/10.1146/annurev.energy.23.1.25 Knopf, J. W. (2006). Doing a literature review. PS: Political Science & Politics, 39(1), 127-132. https://doi.org/10.1017/S1049096506060264 Lapinskienė, G. (2025). Theory and practice of sustainable economic development. Sustainability, 17(10), 4670. https://doi.org/10.3390/su17104670 Latour, B. (2017). Facing Gaia: Eight lectures on the new climatic regime. John Wiley & Sons. ISBN-13: 978-0-7456-8433-8 Maçin, K. E. (2024). Circular food waste management in Türkiye to stay within planetary boundaries. E3S Web Conf., 558, 01034. https://doi.org/10.1051/e3sconf/202455801034 Malm, A. (2016). Fossil capital: The rise of steam power and the roots of global warming. Verso Books. ISBN: 9781784781293 Mengi Çelik, Ö., Akçakaya, S. D., & Ekici, E. M. (2025). Relationship between sustainable food literacy, organic food consumption and climate change awareness and worry in Türkiye. BMC Public Health, 25, 2491. https://doi.org/10.1186/s12889-025-22482-0 MoEUCC. (2025). Türkiye İklim Kanunu ve gerekçesi. T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. https://csb.gov.tr/haberler/turkiyenin-ilk-iklim-kanunu-tbmm-de-kabul-edildi-302036#:~:text=20%20madde%2C%202%20ge%C3%A7ici%20madde%20ve%203,T%C3%BCrkiye'nin%20ilk%20%C4%B0klim%20Kanunu%2C%20TBMM'de%20kabul%20edildi. Mol, A. P. J., & Spaargaren, G. (2000). Ecological modernization theory in debate: A review. Environ. Politics, 9(1), 17–49. https://doi.org/10.1080/09644010008414511 Montfort, S., Fesenfeld, L., Ingold, K., Lamb, W. F., & Andrijevic, M. (2025). Political enablers of ambitious climate policies: a framework and thematic review. npj Climate Action, 4(1), 14. https://doi.org/10.1038/s44168-024-00206-1 Morrison, O. (2024). Climate funds fail to get finance to family farmers, COP29 told. AgTech Navigator. https://www.agtechnavigator.com/Article/2024/11/19/Climate-funds-fail-to-get-finance-to-family-farmers-COP29-told/ Morton, T. (2010). The ecological thought. Harvard University Press. ISBN: 9780674064225. Murphy, D. (2024). COP29: Deal to raise $300bn a year by 2035 for poorer countries is hailed and slated. BMJ, 387. https://doi.org/10.1136/bmj.q2651 Newell, P., & Mulvaney, D. (2013). The political economy of the ‘just transition’. Geogr. J., 179(2), 132–140. https://doi.org/10.1111/geoj.12008 Nurunnabi, M. (2025). Reconnecting Climate Governance With Sustainable Development: Evidence From Three Decades of COP1 – COP29. Sustainable Development. https://doi.org/10.1002/sd.70349 Pauw, W., Moslener, U., Zamarioli, L., Amerasinghe, N., Atela, J., Affana, J., Buchner, B., Klein, R., Mbeva, K., Puri, J., Roberts, J., Shawoo, Z., Watson, C., & Weikmans, R. (2022). Post-2025 climate finance target: how much more and how much better?. Climate Policy, 22,1241-1251. https://doi.org/10.1080/14693062.2022.2114985 Pedersen, J. T. S., Gomes, C., O’Rourke, P., van Vuuren, D., Gupta, J., Santos, F. D., & Swart, R. (2025). Science-policy: UNFCCC policymakers’ perspective of scientific scenarios and their policy relevance. npj Climate Action, 4(1), Article 52. https://doi.org/10.1038/s44168-025-00250-5 Poore, J., & Nemecek, T. (2018). Reducing food’s environmental impacts through producers and consumers. Science, 360(6392), 987–992. https://doi.org/10.1126/science.aaq0216 Roe, S., et al. (2021). Land-based measures to help fulfill the Paris Agreement. Nature Climate Change. https://doi.org/10.1111/gcb.15873 Sezik, M., & Dokuyucu, E. (2025). İklim Değişikliği ve Türkiye’de Kentlerin İklim Değişikliği Politikalarına Uyum Sorunları. Kent Akademisi, 18(1), 540-562. https://doi.org/10.35674/kent.1481943 Sharm el-Sheikh Joint Initiative. (2022). Food and Agriculture for Sustainable Transformation (FAST). https://www.fao.org/food-agriculture-sustainable-transformation-partnership/en Steckel, J., Jakob, M., Flachsland, C., Kornek, U., Lessmann, K., & Edenhofer, O. (2017). From climate finance toward sustainable development finance. Wiley Interdisciplinary Reviews: Climate Change, 8. https://doi.org/10.1002/wcc.437 Swyngedouw, E. (2010). Apocalypse forever? Post-political populism and the specter of environmental disaster. Theory, Culture & Society, 27(2-3), 213-232. DOI: 10.1177/0263276409358728 TBMM (2025). 7552 Sayılı İklim Kanunu. https://tbmm.gov.tr/Yasama/Kanun/a0d0d465-837b-41f0-bd57-0195237fad31 The Lancet Regional Health – Europe. (2024). COP29: Incremental but insufficient progress on climate finance. The Lancet Regional Health - Europe, 47. https://doi.org/10.1016/j.lanepe.2024.101169 UNEP (United Nations Environment Programme) – Emissions Gap Report 2023 United Nations Environment Programme. (2023). Emissions Gap Report 2023: Broken Record – Temperatures hit new highs, yet world fails to cut emissions (again) (ISBN: 978-92-807-4098-1). UNEP. https://doi.org/10.59117/20.500.11822/43922 UNEP (United Nations Environment Programme) – Emissions Gap Report 2024 United Nations Environment Programme. (2024). Emissions Gap Report 2024: No more hot air … please! (ISBN: 978-92-807-4185-8). UNEP. https://doi.org/10.59117/20.500.11822/46404. UNFCCC. (1992). United Nations Framework Convention on Climate Change. https://unfccc.int/resource/docs/convkp/conveng.pdf UNFCCC. (1997). Kyoto Protocol to the United Nations Framework Convention on Climate Change. https://unfccc.int/resource/docs/convkp/kpeng.pdf UNFCCC. (2015). Adoption of the Paris Agreement. https://unfccc.int/resource/docs/2015/cop21/eng/l09r01.pdf UNFCCC. (2023). Decision -/CMA.5: Outcome of the first global stocktake. https://unfccc.int/sites/default/files/resource/cma5_auv_4_gst.pdf Vermeulen, S. J., Dinesh, D., Howden, S. M., Cramer, L., & Thornton, P. K. (2019). Transformation of food systems under climate change. Frontiers in Sustainable Food Systems, 2, Article 16. https://doi.org/10.3389/fsufs.2018.00065 WCED. (1987). Our Common Future. Oxford University Press. http://www.un-documents.net/our-common-future.pdf Wen, X., Zhao, X., Zhang, Z., Liu, Y., Li, Z., & Zhang, J. (2025). Strengthening the role and exploring the effectiveness of new climate finance target. Carbon Footprints. https://doi.org/10.20517/cf.2024.57 Yapıcı Sapankaya, F. (2025). İklim değişikliği ile mücadelenin stratejik boyutu: Türkiye’deki büyükşehir belediyelerinin stratejik planları üzerinden bir inceleme. Sayıştay Dergisi, 36(137), 289–320. https://doi.org/10.52836/sayistay.1647561